Donald Trump, for­seti Banda­ríkj­anna, virð­ist hafa náð lend­ingu með kröfur sínar í Græn­lands­mál­inu, eftir að for­sæt­is­ráð­herra Kanada, for­seti Frakk­lands og fleiri leið­togar vest­rænna lýð­ræð­is­ríkja risu upp gegn ásælni hans. Hann lýsti því yfir rétt í þessu að hann hefði fengið allt sem hann vildi, eftir fund með Mark Rutte, fram­kvæmda­stjóra NATO.

Hann sagði síðar við frétta­menn á Alþjóða­efna­hags­mála­ráð­stefn­unni í Davos í Sviss að samn­ing­ur­inn „gæfi okkur allt sem við vildum“ og yrði í gildi „að eilífu“.

Trump kvað ótil­greint ramma­sam­komu­lag um Grænland verða í gildi að eilífu, án þess að svara því hvort það upp­fyllti ítrek­aða kröfu hans um eign­ar­hald Banda­ríkj­anna.

„Þetta er samn­ingur sem fólk stökk á, virki­lega frá­bær fyrir Banda­ríkin, tryggir allt sem við vildum, sér­stak­lega raun­veru­legt þjóðar­ör­yggi og alþjóð­legt öryggi,“ sagði Trump við frétta­menn. Hann sagð­ist myndu því falla frá tollum sem áttu að leggj­ast á evr­ópska banda­menn.

Vonast hafði verið eftir því að Trump færi þá leið að lýsa ein­fald­lega yfir sigri í mál­inu án þess að hann fengi sínu fram um yfir­töku á Græn­landi, eins og hann hefur til­hneig­ingu til. Ekki er hins vegar ljóst hvað leiðir af yfir­lýs­ingum hans nú.

Trump gaf engar upp­lýs­ingar um bráða­birgð­ara­mmann en til­kynn­ingin kom í kjöl­far vikna af sífellt her­skárri orð­ræðu for­set­ans um að taka Grænland með valdi og hóta refsi­að­gerðum ef lönd stæðu í vegi hans. Hót­an­irnar skóku fjár­mála­mark­aði og leiddu af sér fall á hluta­bréfa­vísi­tölum í Banda­ríkj­unum.

„Við höfum mótað ramma fyrir fram­tíð­ar­samn­ing varð­andi Grænland og raunar allt norð­ur­skauts­svæðið,“ sagði Trump í færslu á Truth Social eftir við­ræður í Davos við Mark Rutte, fram­kvæmda­stjóra NATO, sem neit­aði að tjá sig þegar AFP spurði hann um bráða­birgða­samn­ing­inn.

Græn­lands­málið hafði áður verið í for­grunni í fyrstu ræðu Trumps á Alþjóða­efna­hags­ráð­stefn­unni í sex ár, þar sem hann gagn­rýndi „van­þakk­láta“ Danmörku fyrir að neita að gefa eftir norð­ur­skauts­eyj­una, en virt­ist þó úti­loka hótun um hern­að­ar­að­gerðir.

„Ég þarf ekki að beita valdi. Ég vil ekki beita valdi. Ég mun ekki beita valdi. Allt sem Banda­ríkin biðja um er staður sem heitir Grænland,“ sagði Trump.

Hluta­bréf á Wall Street hækk­uðu eftir ummæli for­set­ans.

Grænlendingar fá leiðbeiningar um hættuástand

Danir sögðu það „jákvætt“ merki að Trump hefði sagt að hann vildi forð­ast hern­að­ar­að­gerðir – en lögðu áherslu á að banda­ríski for­set­inn hefði ekki fallið frá kröfu sinni um að eign­ast Grænland.

„Það sem er alveg ljóst eftir þessa ræðu er að metn­aður for­set­ans er óbreyttur,“ sagði Lars Løkke Rasmus­sen utan­rík­is­ráð­herra.

Græn­lenska stjórnin afhjúpaði á meðan nýjan bæk­ling í dag þar sem íbúum eru gefin ráð ef til „krísu“ kæmi á svæð­inu og sagði hann vera „trygg­ingu“.

Trump ítrek­aði kröfur sínar til Græn­lands – sem hann kall­aði Ísland nokkrum sinnum fyrir mis­tök – í löngu máli um dýpstu kreppu í sam­skiptum yfir Atl­ants­hafið í ára­tugi.

Banda­ríkja­for­seti – sem full­yrðir að Græn­landi stafi ógn af Rúss­landi og Kína – gagn­rýndi einnig Evrópu á ýmsum sviðum, allt frá örygg­is­málum til tolla og efna­hags­mála, og sagði hana „ekki stefna í rétta átt“.

Trump flaug til Davos með þyrlu og gekk á rauðan dregil sem lagður var í snjó­inn – en hann flaug inn í vax­andi alþjóð­legan storm vegna Græn­lands.

Hann kom um tveimur klukku­stundum á eftir áætlun, eftir að raf­magns­bilun neyddi Air Force One til að snúa aftur til Washington og for­set­ann til að skipta um flug­vél.

„Rof“ á alþjóðakerfinu

Evrópa og Kanada höfðu áður risið upp gegn því sem þau líta á sem ógn við alþjóð­lega heims­skipan vegna landa­krafna Trumps.

Mark Carney, for­sæt­is­ráð­herra Kanada, fékk stand­andi lófa­klapp í Davos í gær þegar hann var­aði við „rofi“ á kerf­inu sem Banda­ríkin leiða. Emmanuel Macron, for­seti Frakk­lands, sagði á meðan að Evrópa myndi ekki láta kúga sig.

Trump end­ur­tók árásir á leið­tog­ana tvo og hædd­ist sér­stak­lega að Macron fyrir að vera með sól­gler­augu í Davos, sem Frakk­lands­for­seti sagði vera vegna augn­sjúk­dóms.

Trump lýsti einnig ítrekað yfir efa­semdum um NATO í ræðu sinni og sagði að Banda­ríkin væru beitt „svo miklu órétt­læti“ og efað­ist um að banda­lagið myndi verja Banda­ríkin ef þess væri óskað.

Í upp­hafi fundar síns með Trump reyndi Rutte að full­vissa hann um að banda­lagið myndi „algjör­lega“ aðstoða Banda­ríkin ef ráð­ist yrði á þau og benti á að NATO hefði þegar gert það í Afganistan í kjöl­far árásanna 11. sept­em­ber 2001.

Auk þess að skekja NATO hefur Græn­lands­deilan einnig sýrt sam­skipti Banda­ríkj­anna við Evr­ópu­sam­bandið, sem hafði hótað gagn­ráð­stöf­unum vegna fyr­ir­hug­aðra tolla Trumps.

Karol Nawrocki, for­seti Póllands og banda­maður Trumps, sagði við AFP eftir „mjög mik­il­væga“ ræðu: „Ég held að ástandið muni róast.“ Hann sagð­ist skilja afstöðu for­set­ans í ljósi ágangs frá Rúss­landi við landa­mæri ESB.

Í ummælum sem flökk­uðu milli mál­efna lýsti Trump einnig yfir von um að binda enda á stríðið í Úkraínu fljót­lega og sagð­ist búast við að hitta Volody­myr Zelensky for­seta í Davos á morgun.

Trump ætlar einnig á morgun að til­kynna form­lega um fyrsta stofnskjal svo­kall­aðs „Frið­ar­ráðs“ síns, stofn­unar til að leysa alþjóð­legar deilur með 1 millj­arðs doll­ara verð­miða fyrir fasta aðild.