Íslensk stjórnvöld greindu ekki stjórnvöldum hinna Norðurlandanna frá því að hætt hefði verið við að gera allsherjarúttekt á vinnubrögðum Barnaverndarstofu og barnaverndarnefnda í tilteknum barnaverndarmálum vegna kvartana gegn Braga Guðbrandssyni og Norðurlandaframboðs hans til Barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna.

Þetta má ráða af svari forsætisráðuneytisins við fyrirspurn Stundarinnar um málið. Mál Braga Guðbrandssonar eru enn í rannsóknarfarvegi innan velferðarráðuneytisins eftir að ljóst varð að ráðuneytið vanrækti rannsóknarskyldu sína við fyrri athugun og mistókst að leiða fram staðreyndir þegar barnaverndarnefndir kvörtuðu undan ítrekuðum óformlegum afskiptum Braga af einstökum barnaverndarmálum. 

Í fréttatilkynningu sem birtist á vef forsætisráðuneytisins þann 2. maí síðastliðinn kom fram að óháðum sérfræðingum hefði verið falið að vinna úttekt á „tilteknum málum á sviði barnaverndar“ og að gera athugun á „málsmeðferð viðkomandi stjórnvalda, þ.e. þeirra barnaverndarnefnda sem tengjast viðkomandi málum, Barnaverndarstofu og velferðarráðuneytis“.

Tilefni úttektarinnar var hávær umræða á Alþingi og í fjölmiðlum eftir að Stundin hafði greint með ítarlegum hætti frá afskiptum Braga Guðbrandssonar af barnaverndarmáli í Hafnarfirði þar sem Bragi hafði beitt sér fyrir því að faðir fengi að umgangast dætur sínar þrátt fyrir grunsemdir barnaverndarnefndar og meðferðaraðila um að faðirinn hefði misnotað þær kynferðislega. Eins og úttektin staðfestir byggði umfjöllun Stundarinnar á einu skráðu samtímagögnunum sem til eru um afskipti Braga af umræddu máli.

Velferðarnefnd þagnaði

Tilkynningin um úttektina varð til þess að velferðarnefnd Alþingis hætti umfjöllun um mál Braga og Ásmundar Einars Daðasonar ráðherra auk þess sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hélt að sér höndum. Þá greindu utanríkisráðuneyti Norðurlandanna frá því í svörum til Stundarinnar að þau fylgdust með málinu.

Samkvæmt svörum frá Finnum og Svíum er ljóst að þar stóð utanríkisþjónustan í þeirri trú, rétt eins og þingmenn á Íslandi, að ríkisstjórn Íslands hefði látið gera úttekt sem tæki til íslenska barnaverndarkerfisins í heild og stjórnsýslu Barnaverndarstofu og Braga Guðbrandssonar. „Okkur er kunnugt um að nú stendur yfir óháð athugun á málsmeðferð innan barnaverndarkerfisins,“ sagði t.d. upplýsingafulltrúi utanríkisráðuneytis Finnlands í tölvupósti til Stundarinnar. „Við höldum áfram að styðja frambjóðandann nema niðurstöður athugunarinnar gefi tilefni til annars.“ 

Síðar kom þó í ljós að þrátt fyrir að tilkynnt væri um úttektina sem „óháða úttekt“ á vef forsætisráðuneytisins annaðist velferðarráðuneytið verksamningsgerð við úttektaraðila og bar ábyrgð á framkvæmdinni. Við verksamningsgerðina var hlutverk úttektarnefndarinnar þrengt án þess að greint væri frá því opinberlega og ákveðið að úttektin skyldi aðeins taka til hluta þess sem forsætisráðuneytið nefndi í upphafi, einkum og sér í lagi til málsmeðferðar velferðarráðuneytisins og hvernig ráðuneytið meðhöndlaði kvartanir barnaverndarnefnda. Þannig var úttektarnefndinni ekki falið að leggja heildstætt mat á vinnubrögð Braga Guðbrandssonar eða stjórnsýslu Barnaverndarstofu og barnaverndarnefnda í einstökum barnaverndarmálum eins og gefið hafði verið til kynna að gert yrði.

Svo tekið sé dæmi kemur fram í úttektinni að Barnaverndarstofa hafi, að frumkvæði Braga, haldið sérstakan fund um málefni stúlknanna í Hafnarfjarðarmálinu þar sem ákveðið var að þær færu ekki í könnunarviðtal í Barnahúsi þrátt fyrir beiðni barnaverndarnefndar þar um, en ritað fundargerð um fundinn 10 mánuðum síðar án þess að senda þeim sem viðstaddir voru fundinn fundargerðina til staðfestingar. Engin efnisleg afstaða er tekin til þessarar óvenjulegu stjórnsýslu í úttektinni, enda er meðferð velferðarráðuneytisins á kvörtunum barnaverndarnefndanna meginviðfangsefni úttektarinnar samkvæmt verksamningi. 

Ekki rætt um framboð Braga á ríkisstjórnarfundinum

„Mjög gott samráð var á milli forsætisráðuneytisins og velferðarráðuneytis við undirbúning hinnar óháðu úttektar,“ segir í svari Láru Bjargar Björnsdóttur, upplýsingafulltrúa ríkisstjórnarinnar, við fyrirspurn Stundarinnar um málið. „Endanleg afmörkun verkefnisins byggðist á mati þeirra sérfræðinga sem stýrðu hinni óháðu úttekt m.a. m.t.t. til gildandi stjórnskipunar og stjórnsýslu hér á landi og gefur sú afmörkun ekki tilefni til þess að sérstaklega sé haft samband við Norðurlöndin.“

Bragi Guðbrandsson fullyrti í viðtali á Mbl.is þann 8. júní síðastliðinn að ríkisstjórn Íslands hefði ákveðið á fundi þann dag „að málið myndi ekki hafa nokk­ur áhrif á fram­boð hans [til Barnaréttarnefndar Sameinuðu þjóðanna“.

Stundin spurði forsætisráðuneytið hvort þetta væri rétt og fékk eftirfarandi svar frá skrifstofustjóra yfirstjórnar: „Eins og fram kemur á birtri dagskrá ríkisstjórnarfundar, 8. júní sl., var fjallað um niðurstöðu hinnar óháðu úttektar á fundi ríkisstjórnarinnar þann dag.  Hins vegar var fjallað um framboð Braga Guðbrandssonar, forstjóra Barnaverndarstofu, til setu í nefnd Sameinuðu þjóðanna um réttindi barna fyrir tímabilið 2019-2022 á fundi ríkisstjórnarinnar þann 23. febrúar sl., þar sem ríkisstjórnin samþykkti að bjóða hann fram sem fulltrúa Íslands og þeirri ákvörðun hefur ekki verið breytt.“