Stjórnvöldum heimilt að takmarka mannréttindi

Stjórn­völd hafa vítt svig­rúm til að tak­marka mann­rétt­indi sem varin eru af stjórn­ar­skrá og mann­rétt­inda­sáttt­mála Evrópu, sem lið í að bregð­ast við til verndar lífi og heilsu manna í bar­áttu við hættu­lega smit­sjúk­dóma eins og COVID-19. Hið sama á við um rétt­indi ein­stak­linga og fyr­ir­tækja sam­kvæmt ákvæðum EES-samn­ings­ins.

Þetta kemur fram í álits­gerð Dr. Páls Hreins­sonar, for­seta EFTA-dóms­dóls­ins, sem unnin er að beiðni íslenskra stjórn­valda, um vald­heim­ildir sótt­varna­læknis og heil­brigð­is­ráð­herra til opin­berra sótt­varn­ar­að­gerða.

Í þágu brýnna almannahagsmuna

Í álits­gerð­inni kemur fram að margar sótt­varn­ar­ráð­staf­anir tak­marki óhjá­kvæmi­lega mann­rétt­indi. Um þessi rétt­indi gildi að jafn­aði að víkja megi frá þeim í þágu brýnna almanna­hags­muna, til að mynda verj­ast far­sóttum til verndar lífi manna og heilsu þeirra. Stjórn­völdum sé ekki aðeins heim­ilt að grípa til ráð­stafna við slíkar aðstæður heldur hvíli á þeim frum­kvæð­is­skylda til að bregð­ast við far­sóttum með virkum úrræðum til verndar lífi og heilsu manna.

Því verði að telja að stjórn­völd hafi tölu­vert svig­rúm til þess að meta hvernig best sé að mæta slíkum far­aldri, án þess að lögð sé sú skylda á stjórn­völd að byrja fyrst á væg­ari úrræðum. „Væri það gert afbrigða­laust væru manns­líf og heilsa almenn­ings sett í hættu,“ segir í álits­gerð­inni.

Hafa verði í huga að COVID-19 sé nýr smit­sjúk­dómur og þekk­ing af mjög skornum skammti. Eftir því sem lengra líði verði hins vegar að ætla að kröfur auk­ist um að stjórn­völd rann­saki betur og afli upp­lýs­inga um virkni þeirra ráð­staf­ana sem gripið hefur verið til. Þá þurfi jafn­framt að afla upp­lýs­inga um það tjón sem slíkar aðgerðir hafa valdið. Með því ættu ráð­staf­anir að geta orðið mark­viss­ari.