Hvorki full­trúar laun­þega né bóta­þega eiga full­trúa í nefndum sem Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra hefur skipað vegna heild­ar­end­ur­skoð­unar tekju­skatts- og bóta­kerfa ein­stak­linga og fjöl­skyldna.

Rík­is­stjórnin hefur ítrekað sagt, meðal ann­ars í yfir­lýs­ingu vegna kjara­samn­inga og í grein­ar­gerð fjár­mála­á­ætl­unar, að vinnan við end­ur­skoðun tekju­skatts­kerf­is­ins muni fara fram í sam­ráði við aðila vinnu­mark­að­ar­ins og í sam­starfi við launa­þega­hreyf­ing­una.

Á fimmtu­dag­inn birt­ist til­kynn­ing á vef fjár­mála­ráðu­neyt­is­ins þar sem fram kom að tveir hópar hefðu verið skip­aðir vegna þess­arar end­ur­skoð­unar. Annars vegar er um að ræða stýrinefnd þriggja póli­tískra aðstoð­ar­manna ráð­herra undir for­ystu Páls Ásgeirs Guð­munds­sonar, aðstoð­ar­manns Bjarna Bene­dikts­sonar. Hins vegar var skip­aður sér­fræð­inga­hópur þar sem Axel Hall, hag­fræð­ingur og vara­for­maður fjár­mála­ráðs, gegnir for­mennsku. Í hópnum sitja jafn­framt skrif­stofu­stjórar úr ráðu­neytum og sviðs­stjóri hjá rík­is­skatt­stjóra. Fram kemur í til­kynn­ing­unni að stýrinefnd aðstoð­ar­mann­anna muni hafa „reglu­legt sam­ráð við sam­tök laun­þega og aðra þá aðila sem hags­muna eiga að gæta við til­lögu­gerð­ina“. 

Gylfi Arn­björns­sonfor­seti ASÍ

Mynd: Hörður Sveins­son

Gylfi Arn­björns­son, for­seti Alþýðu­sam­bands Íslands, seg­ist hafa reiknað með því, í ljósi yfir­lýs­inga rík­is­stjórn­ar­innar, að sam­tökum launa­fólks yrði boðið sæti við borðið. Sá háttur hafi til dæmis verið hafður á í lok átt­unda og níunda ára­tug­ar­ins þegar boðað var til sam­ráðs um skatt­kerf­is­breyt­ingar sam­hliða kjara­samn­ings­gerð. 

„Það að eiga aðild að nefndum eins og þessum felur auð­vitað í sér meiri ábyrgð, en þá er líka mögu­leiki til meiri áhrifa. Og eftir því sem þau áhrif verða meiri og fingraför hags­muna launa­fólks, sér­stak­lega þeirra tekju­lægstu, sýni­legri, þá getur slíkt vel liðkað til við gerð kjara­samn­inga. Ef stjórn­mála­menn vilja slíkt, þá verða þeir að finna leið til þess og þetta er ekki slík leið,“ segir Gylfi og játar að það hafi komið sér á óvart þegar for­sæt­is­ráð­herra gerði honum grein fyrir skipun nefnd­anna.

„Ef stjórn­mála­menn vilja koma að lausn kjara­mála þá verður launa­fólk að sjá fram á breyt­ingar er snerta þau verð­mæti og kjör sem Alþingi ákveður. Til að slíkt geti virkað, til að launa­fólk sé til­búið að bakka með hluta sinnar kröfu­gerðar og semja á öðrum nótum en upp­haf­lega var lagt upp með, þá þurfa stjórn­mála­menn að vera til­búnir að gera eitt­hvað af því sem verka­lýðs­hreyf­ingin telur skipta máli.“

Rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur

Mynd: Stjórn­ar­ráðið

Gylfi telur að kjara­ráðs­fyr­ir­komu­lagið og sá háttur sem nú er hafður á við boðun end­ur­skoð­unar skatt­kerf­is­ins end­ur­spegli þá aðferða­fræði sem hafi ráðið för hjá Bjarna Bene­dikts­syni og Sjálf­stæð­is­flokknum und­an­farin ár, þar sem tækni­leg útfærsla kerf­is­ins sé í for­grunni fremur en hug­myndir um sam­fé­lags­leg áhrif skatt­heimt­unnar og skipt­ingu verð­mæta. „Mér hafa þótt vissir stjórn­mála­menn, einkum Bjarni Bene­dikts­son og Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn, leggja mjög ríka áherslu á tækni­lega útfærslu skatt­kerf­is­ins en ekki endi­lega hafa sterka póli­tíska stefnu, eða orð­aða stefnu, um áhrif þess á kjör lands­manna,“ segir hann. 

Gylfi bendir á að laun­þega­hreyf­ingin, ekki síst Starfs­greina­sam­bandið, hafi lagt áherslu á að ná fram hækkun lægstu launa í krónu­tölu. „En af því að í tæk­in­legri útfærslu skatt­kerf­is­ins er ákveðið að láta per­sónu­af­slátt fylgja verð­lagi en ekki kaup­gjaldi, þá hefur þetta leitt til kerf­is­bund­innar hækk­unar á skatt­byrði lág­tekju­fólks. Krónu­töl­urnar fylgja ekki kaup­gjaldi, og þetta er auð­vitað stórpóli­tísk ákvörðun, að láta skatt­byðri lág­tekju­fólks hækka við það eitt að verka­lýðs­hreyf­ingin semji um hærra kaup. Þetta ger­ist vegna tækni­legrar útfærslu kerf­is­ins. Það var aldrei lagt fram neitt frum­varp á Alþingi um að hækka skatt­byrði lág­tekju­fólks. Þetta gerð­ist bara sjálf­krafa með athafna­leysi.“

„Þetta hátta­leg er ekki
sam­starf, þetta er ekki sam­ráð“

Gylfi segir ýmis dæmi um það und­an­farna ára­tugi að stjórn­mála­menn hafi átt raun­veru­legt sam­ráð við laun­þega­hreyf­ing­una og hrint af stað aðgerðum í anda þess sem vinn­andi fólk kall­aði eftir. „En núna, Kjararáð og þessar nefndir sem nú eru skip­aðar, þarna er ekk­ert verið að bjóða til neins sam­tals. Hér er bara verið að segja: við ætlum að breyta skatt­kerf­inu og þið megið svo sem alveg lýsa ykkar skoð­unum. Þetta er mjög teknókrat­ískt, skila­boðin eru: Þetta er mitt áhrifa­svæði, ykkur kemur þetta ekki við, þessu ætlum við að ráða. Bjarni er upp­tek­inn af því. Gott og vel, hann gerir það og við semjum svo við atvinnu­rek­endur, en það vantar skiln­ing á því að ef hann vill að launa­menn sveigi sínar kröfur til þá verður hann að vera til­bú­inn að sveigja sínar líka. Aðeins þannig ná menn sátt. Hér er ekki tekið neitt til­lit til þess. Þetta hátta­leg er ekki sam­starf, þetta er ekki sam­ráð, þetta er bara til­kynn­ing.“

Gylfi segir að nefnd­irnar séu skip­aðar góðu fólki. „Þetta er mjög mætt fólk, en þarna virð­ist hins vegar rík­is­stjórnin ekki vera að leggja út í sam­starf heldur vera að fram­fylgja sinni eigin stefnu. Við komum auð­vitað okkar skoð­unum á fram­færi við þessar nefndir, hvernig við teljum skatt­kerfið eiga að vera. En mér er fyr­ir­munað að skilja hvernig þau ætla að tengja þetta kjara­samn­ingum eða láta þetta liðka fyrir þeim.“