Umboðs­maður Alþingis hefur farið fram á að Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra skýri hvort, og þá hvernig, reglum stjórn­sýslu­laga hafi verið full­nægt þegar félag Bene­dikts Sveins­sonar, föður Bjarna, fékk að kaupa hlut í Íslands­banka.

Óskar umboðs­maður eftir því að Bjarni skýri hvort hann hafi gætt þess að ákvæðum um sér­stakt hæfi hafi verið fylgt, en í stjórn­sýslu­lögum kemur fram að menn séu van­hæfir í málum þar sem þeir sjálfir eða vensla­menn þeirra eigi sér­stakra og veru­legra hags­muna að gæta. Þá óskar umboðs­maður eftir því að Bjarni skýri hvort hann hafi gætt að ákvæðum stjórn­sýslu­laga þegar hann tók ákvörðun um hvort hafna skyldi eða sam­þykkja til­boð í bank­ann og þegar hann und­ir­rit­aði samn­inga um söl­una fyrir hönd rík­is­ins. Vekur umboðs­maður sér­staka athygli á því að Bjarni hafi lýst því í fjöl­miðlum að hann hafi ekki vitað að pabbi sinn væri meðal kaup­enda. Í þriðja lagi fer umboðs­maður fram á að Bjarni taki afstöðu til þess hvort hann hafi borið laga­lega ábyrgð á söl­unni. 

Í bréfi umboðs­manns til ráð­herra, sem hann sendi í gær, kemur fram að ekki virð­ist sem fjallað hafi verið sér­stak­lega um sölu á á hlutum í Íslands­banka til Haf­silf­urs, félags Bene­dikts föður Bjarna, í skýrslu Rík­is­end­ur­skoð­una um söl­una. Því hafi heldur ekki verið fjallað um álita­mál í um hæfi Bjarna í því sam­bandi. „Í þessu ljósi get ég heldur ekki séð að með umfjöllun sinni um skýrsl­una hafi stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd Alþingis tekið rök­studda afstöðu til slíkra atriða.“

Í bréfi umboðs­manns segir að í fram­kvæmd starfa emb­ætt­is­ins hafi ítrekað verið vísað til mik­il­vægis þess að traust ríki um mál­efni stjórn­sýsl­unnar, „ekki síst þegar um er að ræða ráð­stöfun stjórn­valda á eignum eða öðrum tak­mörk­uðum gæðum.“ Í þeim efnum hafi verið lögð á það áhersla að sér­stökum hæf­is­reglum stjórn­sýslu­laga sé ekki aðeins ætlað að koma í veg fyrir að ómál­efna­leg sjón­ar­mið hafi áhrif á efni stjórn­valds­á­kvarð­ana heldur sé þeim einnig ætlað að stuðla að því að almenn­ingur og aðilar máls geti treyst því að stjórn­völd leysi úr málum á hlut­lægan hátt.

Spyr Bjarna hvort hann hafi gætt að hæfi sínu 

Erindi umboðs­manns er til Bjarna er þrí­þætt en hann óskar í fyrsta lagi svara um hvort, og þá með hvaða hætti, reglum stjórn­sýslu­laga um sér­stakt hæfi hafi verið fullægt er varðar sölu á eign­ar­hlut rík­is­ins til Haf­silf­urs. Vísar umboðs­maður þar einkum til 3. greinar stjórn­sýslu­lag­anna þar sem fram kemur að van­hæfi skap­ist ef menn eigi sjálfir eða vensla­menn þeirra sér­stakra og veru­legra hags­muna að gæta við með­ferð máls. Bent er á að sam­kvæmt lög­unum gildi þau ákvæði einnig um gerð samn­inga einka­rétt­ar­legs eðlis. 

Í öðru lagi fer umboðs­maður fram á að Bjarni skýri hvort, og þá hvernig, hann hafi gætt ákveða stjórn­sýslu­laga um sér­stakt hæfi þegar hann tók ákvarð­anir um hvort til­boðum í hlut rík­is­ins í bank­ann yrði tekið eða þeim hafnað, sem og þegar hann und­ir­rit­aði samn­inga um söl­una fyrir hönd rík­is­ins. Vísar umboðs­maður til þess að Bjarni hafi mögu­lega ekki kynnt sér undir hvað hann var að skrifa en í erindi umboðs­manns segir: „Er þá m.a. haft í huga að í fjöl­miðlum hefur komið fram að yður hafi verið ókunn­ugt um að Haf­silfur ehf. hafi verið meðal kaup­enda.“

Í þriðja lagi fer umboðs­maður fram á að Bjarni setji fram rök­studda afstöðu sína til þess hvort, og þá upp að hvaða marki, hann hafi sem ráð­herra borið laga­lega og stjórn­skipu­lega ábyrgð á því að sölu­ferli Íslands­banka færi fram í sam­ræmi við lög. Vísar umboðs­maður þar til stjórn­sýslu­laga en einnig til eft­ir­lits­hlut­verks Bjarna sem ráð­herra með Banka­sýslu rík­is­ins. 

Í erindi umboðs­manns segir að starfs­svið hans taki ekki til starfa Alþingis og stofn­ana þess, þar á meðal rík­is­end­ur­skoð­anda. Hið sama eigi við um nið­ur­stöðu stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefndar Alþingis í mál­inu. Þar að auki fjalli umboða­mðu alment ekki um mál sam­tímis því að þau séu til með­ferðar hjá Alþingi á grund­velli eft­ir­lits­hlut­verks þess með stjórn­sýsl­unni og því hafi umboðs­maður haldið að sér höndum til þessa í mál­inu.

Hins vegar liggi nú fyrir nið­ur­stöður Rík­is­end­ur­skoð­unar, sem og álit stjórn­skip­unar og eft­ir­lits­nefndar, og í ljósi þess sem fyrr er nefnt, um að í hvor­ugu til­vik­inu hafi verið fjallað sér­stak­lega um söl­una á hlut í Íslands­banka til félags föður Bjarna, hefur umboðs­maður ákveðið að óska eftir skýr­ingum á þeim þætti máls­ins sér­stak­lega. Er Bjarna veittur frestur til 24. mars næst­kom­andi til að svara erind­inu.