Íslensk stjórn­völd hafa ákveðið að taka þátt í máli Suður-Afríku gegn Ísrael fyrir Alþjóða­dóm­stólnum í Haag vegna fram­göngu ísra­elska hers­ins á Gaza. Suður-Afríka saka Ísrael um að fremja þjóð­ar­morð á Gaza.

Yfir­lýs­ing þess efnis var lögð fram fyrir dóm­stólnum á þriðju­dag þar sem gerð er grein fyrir lög­fræði­legri afstöðu Íslands til túlk­unar á hóp­morðs­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna.

Stefán Haukur Jóhann­es­son, sendi­herra Íslands gagn­vart Hollandi, afhenti yfir­lýs­ing­una fyrir hönd íslenskra stjórn­valda. Með ákvörð­un­inni tekur Ísland í fyrsta sinn þátt í efn­is­legu máli fyrir Alþjóða­dóm­stólnum.

Málið varðar kröfu Suður-Afríku um að Ísrael verði dæmt brot­legt við skyldur sínar sam­kvæmt hóp­morðs­sátt­mála Sam­ein­uðu þjóð­anna vegna hern­að­ar­að­gerða í stríð­inu á Gaza. Stríðið hófst í kjöl­far árása hryðju­verka­sam­tak­anna Hamas í Ísrael 7. októ­ber 2023.

Í yfir­lýs­ingu Íslands til dóm­stóls­ins er fjallað um hvernig íslensk stjórn­völd telja rétt að túlka hóp­morðs­sátt­mál­ann, í sam­ræmi við reglur dóm­stóls­ins.

„Það gildir einu hvar átök geisa í heim­inum eða hver er að verki, alþjóða­sam­fé­lag­inu ber skylda til að leiða brot á alþjóða­lögum til lykta fyrir sjálf­stæðum og óháðum dóm­stólum,“ segir Þor­gerður Katrín Gunn­ars­dóttir utan­rík­is­ráð­herra í til­kynn­ing­unni. Hún segir þátt­töku Íslands í mál­inu vera leið til að beita rödd lands­ins í þágu alþjóða­laga og mann­rétt­inda.

Ákvörð­unin byggir meðal ann­ars á þings­á­lyktun Alþingis frá 9. nóv­em­ber 2023 um afstöðu Íslands vegna átaka fyrir botni Mið­jarð­ar­hafs, þar sem kraf­ist er að alþjóða­lögum sé fylgt og að meint brot stríð­andi aðila verði rann­sökuð til hlítar.

Þátttaka Íslands í mál­inu var unnin í sam­starfi við Þórdísi Inga­dóttur, pró­fessor við laga­deild Háskól­ans í Reykja­vík, og Kára Hólmar Ragn­ars­son, dós­ent við laga­deild Háskóla Íslands, sem bæði starfa á sviði þjóða­réttar.

Hóp­morðs­sátt­máli Sam­ein­uðu þjóð­anna var sam­þykktur árið 1948 og kveður á um skyldur ríkja til að fyr­ir­byggja og refsa fyrir hóp­morð og tengda glæpi. Ísland var fjórða ríkið til að full­gilda sátt­mál­ann árið 1949, en alls hafa 154 ríki gerst aðilar að honum.