James Hatuikulipi, fyrr­ver­andi stjórn­ar­for­maður namibíska rík­is­fyr­ir­tæ­is­ins Fishcor og höfupaur­inn í Sam­herj­a­mál­inu í Namibíu, var einn rík­asti maður lands­ins þegar greint var frá mál­inu í nóv­em­ber í fyrra og hann var hnepptur í gæslu­varð­hald. Hautikulipi var tal­inn eiga eignir upp á millj­arð Namib­íu­doll­ara, eða tæp­lega 9 millj­arða íslenskra króna. 

Þessar eignir er Hatuikulipi sagður hafa sankað að sér í gegnum árin vegna „tengsla sinna við póli­tískt vald“ í Namibíu þar sem hann hafi komið á sam­starfs­verk­efnum á milli fyr­ir­tækja sinna og ann­arra fyr­ir­tækja, sem jafn­vel voru í rík­i­s­eigu, þar sem mark­miðið var að hann myndi græða sjálfur. Spill­ingin og aðstöðu­braskið sem Hatuikulipi er grun­aður um er víð­tækara en svo að það snú­ist bara um Sam­herj­a­málið og greiðslur frá íslenska útgerð­ar­fé­lag­inu.

Frá þessu er greint í frétta­skýr­ing­ar­mynd­bandi namibíska blaðs­ins The Namibian sem ber yfir­skrift­ina „Fishrot masterm­ind: The rise and fall of James Hatuikulipi“ og í grein með sama heiti. 

Rétt­ar­höldin hefj­ast í aprílRátt­ar­höldin yfir James, sem sést hér fyrir miðjun með hvíta COVID-grímu, og félögum hans hefj­ast í apríl 2021.

Sá eini sem tengdist öllum

James Hatuikulipi er einn af lyk­il­mönn­unum í rann­sókn Sam­herj­a­máls­ins sem nú stendur yfir í Namibíu og einnig á Íslandi. Rann­sóknin á Íslandi er skemmra á veg komin en í Namibíu og hún bein­ist að starfs­mönnum Samherja en ekki að Namib­íu­mönn­unum.

Samkvæmt Jóhann­esi Stef­áns­syni, upp­ljóstr­ara í Sam­herj­a­mál­inu, var James lyk­il­maður í því að skipu­leggja hvernig stór hluti mútu­greiðsln­anna frá Samherja, sem nú eru til rann­sóknar, áttu að renna til félags í Dubaí sem hann var skráður fyrir, Tunda­vala Invest. Þetta Dubaí­fé­lag tók við greiðsl­unum frá Samherja í þeim hluta máls­ins sem kall­ast Namgomar þar sem ætluð mis­notkun á milli­ríkja­samn­ingi Namibíu við Angóla, til að tryggja Samherja kvóta, er til rann­sóknar.

Í grein The Namibian er það haft ónafn­greindum heim­ild­ar­manni að James Hatuikulipi sé sá eini af sak­born­ing­unum í mál­inu sem teng­ist öllum hinum sem skipta máli í þess­ari sögu. „Hann er sá eini í þessu máli sem teng­ist öllum hinum sögu­per­són­unum í því.“

James er líka lyk­il­maður í þeim hluta rann­sóknar Sam­herj­a­máls­ins sem snýst um kvóta­út­hlut­anir frá ríki­fyr­ir­tæk­inu Fishcor, sem sér um kvóta­út­hlut­anir fyrir hið opin­bera í Namibíu, þar sem hann var stjórn­ar­for­maður þess félags. James er einnig tal­inn hafa mis­notað aðstöðu sína þar til að tryggja Samherja kvóta gegn mútu­greiðslum.

James er því bæði lyk­il­maður í þeim hluta rann­sókn­ar­innar sem snýst um Namgomar-kvót­ann sem Samherji fékk og í þeim hluta sem snýst um Fishcor. 

Myndin sem The Namibian dregur upp af James er því sá að hann hafi verið aðal­mað­ur­inn í ráða­brugg­inu sem er til rann­sóknar: Mið­punktur máls­ins; sá sem allir þræð­irnir í því liggja til og frá.

„Heimur hans féll saman þann 27. nóv­em­ber í fyrra. þegar hann var hand­tek­inn fyrir meinta spill­ingu, fjár­svik og pen­inga­þvætti.“

Launin bara hluti af ætluðum eignum

Í mynd­band­inu, sem er rúm­lega 13 mín­útna langt, er teiknuð upp örmynd af lífs­hlaupi James Hatukulipi og sagt að fall hans hafi verið hátt.

The Namibian segir að James hafi verið með 30 millj­ónir namib­íu­doll­ara, eða rúm­lega 255 millj­ónir íslenskra króna, í árs­laun en eitt af því sem hann gerði var að stýra fjár­fest­ing­ar­fé­lag­inu Investec. Þessi laun sem James fékk með vinnu sinni voru hins vegar aðeins hluti af eigna­safni hans miðað við  það sem The Namibian segir: „Heimur hans féll saman þann 27. nóv­em­ber í fyrra. þegar hann var hand­tek­inn fyrir meinta spill­ingu, fjár­svik og pen­inga­þvætti," segir í blað­inu.

Hatuikulipi hefur setið í gæslu­varð­haldi síðan þá og hefur rík­is­sak­sókn­ari Namibíu tekið ákvörðun um að ákæra hann og við­skipta­fé­laga hans fyrir mútu­þægni og fleiri brot í Sam­herj­a­mál­inu. Rétt­ar­höldin gegn þeim hefj­ast í apríl á næsta ári.

Eins og greint var frá í umfjöll­unum Kveiks, Stund­ar­innar, Al Jazeera og Wikileaks í nóv­em­ber í fyrra liggja fyrir heim­ildir sem sýna að félagið Tunda­vala Invest í Dubaí, sem kalla má aðal­fé­lag Namib­íu­mann­anna í þeim hluta Sam­herj­a­máls­ins sem kenndur er við Namgomar-við­skiptin, greiddi út tæp­lega 2,3 millj­ónir doll­ara, um 300 millj­ónir íslenskra króna, af banka­reikn­ingi sínum í Masreq-bank­anum þar í landi inn á per­sónu­legan banka­reikn­ing James Hatuikulipi í Dubaí. James tók þessa pen­inga svo út af banka­reikn­ingi sínum í fjórum milli­færslum.

Þetta voru pen­ingar sem bár­ust til Tunda­vala frá Samherja frá því í jan­úar 2016 og þar til í febr­úar 2019. Ekki liggja fyrir heim­ildir um hvað varð um pen­ing­ana, tæp­lega 2 millj­ónir doll­ara,  sem bár­ust til Tunda­vala frá félögum Samherja á Kýpur frá því í sept­em­ber 2014 og þar til í árs­byrjun 2016.

Und­ir­skilið í umfjöllun The Namibian er að slíkar greiðslur, meðal ann­ars frá Samherja, hafi átt stóran þátt í því að byggja upp auð James Hatuikulipi og gera hann að einum rík­asta manni Namibíu. 

Í grein­inni segir að stór hluti eigna James í Namibíu hafi verið hald­lagður í kjöl­far Sam­herj­a­máls­ins.

Byggði íbúðir í MadrídJames er sagður hafa byggt íbúðir í Madríd á Spáni fyrir 12,5 millj­arða króna. Myndin sýnir La Puerta del Sol í spænsku höf­uð­borg­inni.

Gortaði sig af 12,5 milljarða íbúðum í Madríd

Í mynd­bandi The Namibian kemur fram að James Hatuikulipi hafi í fyrra, áður en hann var hand­tek­inn eftir umfjöllun fjöl­miðla um Sam­herj­a­málið, gortað sig af því að hann stæði fyrir bygg­ingu íbúða í Madríd á Spáni fyrir 80 millj­ónir evra eða tæp­lega 12,5 millj­arða íslenskra króna. Miðað við umfjöllun The Namibian voru íbúð­irnar sem James sagð­ist vera að byggja voru í úthverfi sem „margir fót­bolta­menn búa í“. Ekki er tekið fram hvaða hverfi um ræðir í Madríd. 

Ef þetta er satt hefur James fjár­fest að hluta fyrir þá pen­inga sem hann hefur eign­ast í slíkum við­skiptum fyrir utan Namibíu

Sagður hafa sótt jakka­föt for­set­ansÍ grein­inni kemur fram að James hafi flutt sér­saumuð jakka­föt Hage Geingob frá London til Namibíu þegar for­set­inn gifti sig árið 2015. Þetta er nefnt til sýna tengsl James við Swapo-flokk­inn.

Djúp tengsl við Swapo-flokkinn

James Hatuikulipi er 45 ára gam­all, fæddur árið 1975, og var faðir hans, Tauno Hatuikulipi, þátt­tak­andi í frels­is­bar­áttu Namibíu í gegnum frels­is­hreyf­ing­una Swapo. Faðir James lést hins vegar með „dul­ar­fullum hætti“ þegar James var ein­ungis sex mán­aða gam­all sam­kvæmt The Namibian. 

Þessi frels­is­hreyf­ing varð síðar að ráð­andi stjórn­mála­flokknum í land­inu eftir að landið fékk loks sjálf­stæði frá Suður-Afríku árið 1990. Swapo-flokk­ur­inn er því sam­bæri­legur flokkur og ANC, flokkur Nelson Mandela, í Suður-Afríku. Frá því landið fékk sjálf­stæði hefur Swapo alltaf fengið meiri­hluta í kosn­ingum í land­inu.

Samkvæmt umfjöllun The Namibian byrj­aði James að rækta tengsl sín við Swapo-flokk­inn fyrir um 20 árum. Frændi hans, Tamson Hatuikulipi, var sá maður sem fyrst um sinn stuðl­aði að því að Samherji gat kom­ist í þá stöðu að fá kvóta með þeim hætti sem nú er til rann­sóknar í Namibíu og á Íslandi. Tamson gift­ist dóttur Bernhard Esau sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra og byggði valda­staða hans í Namibíu á þeim tengslum. James kom því að Sam­herj­a­mál­inu í gegnum Tamson ann­ars vegar og svo Esau hins vegar vegna þess að póli­tísk áhrif Tamson byggðu alfarið á tengsl­unum við sjáv­ar­út­vegs­ráð­herr­ann. 

James er sagður hafa haft það sem ákveðið loka­mark­mið með gjörðum sínum að eign­ast sína eigin einka­þotu með tíð og tíma og að þetta hafi drifið hann áfram í sókn sinni eftir völdum og þeim auði sem með þeim fylgdi í ljósi aðstöðu­brasks James. Þessi völd og þessi auð­legð byggja á tengslum James við Swapo-flokk­inn sem hann hefur ræktað í gegnum árin, sam­kvæmt namibíska blað­inu.

Bara hluti sög­unnarSá hluti spill­ing­ar­sögu James Hatuikulipi sem The Namibian teiknar upp snýst bara að hluta um Sam­herj­a­málið og greiðslur frá útgerð­inni. James sést hér í eit­ur­grænum jakka við hlið Þor­steins Más Bald­vins­sonar í Hafn­ar­fjarð­ar­höfn í einni Íslands­heim­sókn­inni.

Snýst um meira en Samherjamálið

Sam­herj­a­málið og greiðslur Samherja til James og félaga hans er hins vegar ein­göngu hluti af þeirri spill­ing­ar­sögu James sem The Namibian teiknar upp. Aðrir hlutar þess­arar sögu hafa ekki beint með Ísland eða Samherja að gera þó þeir hafi það óbeint í ljósi þess að það var Sam­herj­a­málið sem felldi James Hatuikulipi, svo vísað sé í túlkun The Namibian. 

Orðrétt segir í grein The Namibian að auk tengsla sinna við sjáv­ar­út­veg­inn í Namibíu liggi við­skipta­hags­munir James á ýmsum öðrum sviðum: „Hags­munir Hatuikulipi liggja í bygg­ingu járn­brauta, fast­eignum, veislu­þjón­ustu­brans­anum og í fjár­mála­geir­anum. Við fyrstu sýn virð­ast fyr­ir­tæki hans vera rekin með eðli­legum hætti, með skrif­stofum, starfs­fólki og fjöl­þættri starf­semi út um allt land. En, við nán­ari skoðun, kemur í ljós að við­skipta­veldi James var fyrst og fremst byggt á því að hann not­að­ist við tengsl sín við póli­tísk völd.“

The Namibian nefnir tvö dæmi um þetta. Annað dæmið snýst fyr­ir­tæki sem Hatuikulipi stýrði sem fékk úthlutað verki  frá namibíska rík­inu  upp á 120 milljón Namib­íu­doll­ara árið 2004. Hins vegar fékk annað fyr­ir­tæki hans 150 milljón Namib­íu­doll­ara verki árið 2011 en það sner­ist um að gera við gamla járn­braut­ar­teina.

Sú rann­sókn á James Hatuikulipi sem nú stendur yfir fyrir að hafa tekið við mútu­greiðslum frá Samherja virð­ist því bara vera topp­ur­inn á ísjak­anum og hluti af miklu lengri og stærri spill­ing­ar­sögu.