Stjórn­völd munu fá sér­staka heim­ild til að neita almenn­ingi um upp­lýs­ingar er varða ráð­gjöf sem ráð­herrar og aðrir emb­ætt­is­menn fá um siða­reglur og fram­fylgd þeirra. Þetta er á meðal þess sem lagt verður til í fyr­ir­hug­uðu frum­varpi for­sæt­is­ráð­herra um breyt­ingar á upp­lýs­inga­lögum. Fyrir vikið yrði leynd yfir upp­lýs­ingum á borð við þær sem hér er að finna.

„Þessi áform eiga rætur að rekja til ábend­inga GRECO í fimmtu úttekt sam­tak­anna á Íslandi, sem beind­ist m.a. að vörnum gegn spill­ingu hjá æðstu hand­höfum fram­kvæmda­valds (sjá efn­is­grein nr. 47 í skýrsl­unni),“ segir Páll Þór­halls­son, skrif­stofu­stjóri lög­gjaf­ar­mála hjá for­sæt­is­ráðu­neyt­inu, í svari við fyr­ir­spurn Stund­ar­innar um málið. „Ráðu­neytið hefur túlkað gild­andi upp­lýs­inga­lög þannig að veita verði almenn­ingi aðgang að upp­lýs­ingum um ráð­gjöf um siða­reglur og veitti fjöl­miðlum til dæmis slíkan aðgang í kjöl­far fyr­ir­spurnar á Alþingi. Mat GRECO og nið­ur­staða starfs­hóps um efl­ingu trausts á stjórn­málum og stjórn­sýslu byggja hins vegar á sjón­ar­miðum um að þetta fyr­ir­komu­lag geti komið í veg fyrir að emb­ætt­is­menn leiti sér slíkrar ráð­gjafar þegar á þarf að halda.“

Stefnt er að því að frum­varp til breyt­inga á upp­lýs­inga­lögum verði lagt fyrir Alþingi í febr­úar næst­kom­andi. Efni þess er lýst með eft­ir­far­andi hætti í þing­mála­skrá rík­is­stjórn­ar­innar sem birt hefur verið á stjórn­ar­ráðsvefnum: Ein­földun og sam­ræm­ing (orða­lag lag­fært og til­vís­anir til lag­anna í öðrum lögum upp­færðar, lög um upp­lýs­inga­rétt um umhverf­is­mál felld niður og ákvæðum þeirra bætt við upp­lýs­inga­lög). Gild­is­svið útvíkkað þannig að nái til stjórn­sýslu Alþingis og dóm­stóla í tengslum við fyr­ir­hug­aða full­gild­ingu á samn­ingi Evr­ópu­ráðs­ins um aðgang að opin­berum upp­lýs­ingum. Bætt við heim­ild til að tak­marka upp­lýs­inga­rétt almenn­ings hvað varðar upp­lýs­ingar um ráð­gjöf um siða­reglur og fleira.

Lýsingin sam­rým­ist vel til­lögum sem fram komu í nýlegri skýrslu starfs­hóps for­sæt­is­ráð­herra um efl­ingu trausts á stjórn­málum og stjórn­sýslu. Þar er lagt til að gild­is­svið upp­lýs­inga­réttar nái til hand­hafa lög­gjaf­ar­valds og dóms­valds, laga­á­kvæði um upp­lýs­inga­rétt um umhverf­is­mál verði færð inn í hin almennu upp­lýs­inga­lög og að mælt verði fyrir um „heim­ild til að virða trúnað um ráðlegg­ingar þar til bærra aðila til opin­berra starfs­manna um siða­reglur og skyld efni“. 

Starfs­hóp­ur­inn lagði einnig til að lög­festur yrði hámarkstími afgreiðslu á upp­lýs­inga­beiðnum með sams konar hætti og gert hefur verið í lögum um end­ur­not opin­berra upp­lýs­inga. Ekki er minnst á slíkar laga­breyt­ingar í þing­mála­skránni. Páll Þór­halls­son bendir á að í þing­mála­skránni birt­ist ekki tæm­andi upp­taln­ing á fyr­ir­hug­uðum breyt­ingum. „Hámarks­tími afgreiðslu beiðni um upp­lýs­ingar er eitt af þeim atriðum sem mun koma til skoð­unar,“ segir hann.