Héraðsdómur gagnrýnir vinnubrögð sýslumanns

Sýslu­mað­ur­inn á höf­uð­borg­ar­svæð­inu vék frá þeim almennu reglum sem gilda um fram­kvæmd lög­banns­gerðar þegar ákveðið var að til­kynna ekki Stund­inni og Reykja­vik Media með hæfi­legum fyr­ir­vara um lög­banns­kröfu Glitnis HoldCo á frétta­flutn­ing af fjár­málum þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra og fjöl­skyldu hans.

Með þessu var dregið úr mögu­leikum fjöl­miðl­anna til að leita sér leið­bein­inga um rétt­ar­stöðu sína og taka til efn­is­legra varna, en um leið van­rækti sýslu­maður skyldu sína til að fjalla um frá­vik frá almennum reglum í gerða­bók. Jafn­framt lét hann undir höfuð leggj­ast að útskýra hvernig hann komst að þeirri nið­ur­stöðu að hafna mót­mælum Stund­ar­innar sem byggðu á sjón­ar­miðum um tján­ing­ar­frelsi – sams konar tján­ing­ar­frels­is­sjón­ar­miðum og urðu til þess að kröfum Glitnis HoldCo um lög­bann var synjað í hér­aði. 

Þetta kemur fram í dómi Hér­aðs­dóms Reykja­víkur í máli Glitnis HoldCo gegn Stund­inni og Reykja­vik Media sem kveð­inn var upp á föstu­dag. „Verður að telja að sýslu­manni hafi verið rétt að gera frek­ari grein fyrir því í gerða­bók hvers vegna fall­ist var á kröfu stefn­anda um að taka fyrir lög­banns­beiðni stefn­anda taf­ar­laust og án þess að stefndu væri til­kynnt um að beiðnin væri fram komin,“ segir í dóm­inum. „Þá verður jafn­framt að telja að sýslu­manni hafi borið að gera grein fyrir því í gerða­bók hvernig hann komst að þeirri nið­ur­stöðu sinni að hafna mót­mælum stefndu, þar sem vísað var meðal ann­ars til sjón­ar­miða um tján­ing­ar­frelsi, þegar beiðni stefn­anda um lög­bann var tekin fyrir.“

Í dóm­inum er sýslu­maður ekki aðeins gerður aft­ur­reka með ákvörðun sína um lög­bann heldur er einnig fundið að vinnu­brögðum emb­ætt­is­ins við fram­kvæmd lög­banns­gerð­anna. Hér­aðs­dómur fær þó ekki séð að skortur á því að fjöl­miðl­unum væri til­kynnt um lög­bannið og því að tekin væri afstaða til frá­viks frá til­kynn­ing­ar­skyldu í gerða­bók hafi leitt til rétt­ar­spjalla við gerð­irnar.

„Eftir stendur hins vegar að sýslu­manni bar eftir sem áður gera grein fyrir því í gerða­bók hvernig hann komst að þeirri nið­ur­stöðu sinni að hafna mót­mælum stefndu þegar lög­banns­beiðn­irnar voru teknar fyrir. Að mati dóms­ins getur það atriði ekki eitt og sér valdið því að lög­bannið verði talið ólög­mætt,“ segir í dómi Hér­aðs­dóms. 

Eins og Stundin greindi frá á föstu­dag var öllum kröfum Glitnis HoldCo gegn Stund­inni og Reykja­vik Media. Taldi dóm­ur­inn að lög­bann á upp­lýs­inga­miðlun fjöl­miðla um fjár­mála­gern­inga for­sæt­is­ráð­herra væri ósam­rým­an­legt grunn­gildum tján­ing­ar­frelsis í lýð­ræð­is­ríki. Fyrir vikið hefði lög­bannið ekki upp­fyllt þau laga­skil­yrði sem fram koma í 24. gr. laga um kyrr­setn­ingu, lög­bann og fleira. 

_____________________________________________
Fyr­ir­vari: Fjöl­mið­ill­inn Stundin er aðili að mál­inu.

Bókun Stundarinnar við lögbann sýslumanns

Sýslumaður rökstuddi ekki hvers vegna horft var framhjá andmælum Stundarinnar við ákvörðun um lögbann 16. október síðastliðinn.

„Ákvörðun sýslu­manns um lög­bann á umfjöllun um við­skipti þing­manns, sem nú er for­sæt­is­ráð­herra, er gríð­ar­legt inn­grip í opin­bera umræðu í lýð­ræð­is­ríki. Hún er einnig órétt­læt­an­leg vald­beit­ing gegn stjórn­ar­skrár­bundnu tján­ing­ar­frelsi.

Fordæmi eru fyrir því að umfjöllun byggð á gögnum úr banka­kerf­inu, svoköll­uðum Panama-skjölum, hafi haft afger­andi áhrif á stjórn­mála­um­ræðu í land­inu. Upp­lýs­ingar um við­skipti kjör­inna full­trúa sam­hliða trún­að­ar­störfum þeirra fyrir almenn­ing eiga erindi til almenn­ings.

Hags­munir almenn­ings og opin­berrar umræðu eru rík­ari en hags­munir fjár­mála­fyr­ir­tækja af því að halda leynd yfir við­skiptum í aðdrag­anda hruns banka­kerf­is­ins á Íslandi.

Full­trúar sýslu­manns og lög­maður Glitnis mættu fyr­ir­vara­laust á skrif­stofu rit­stjórnar Stund­ar­innar til þess að tak­marka tján­ing­ar­frelsi og upp­lýs­inga­frelsi.

Mikið ójafn­ræði er á milli máls­að­ila í mál­inu. Annars vegar er fjár­mála­fyr­ir­tæki með gríð­ar­lega fjár­muni að baki sér. Hins vegar er lítið fjöl­miðla­fyr­ir­tæki sem býr við erfitt rekstr­ar­um­hverfi. Fjöl­mið­ill­inn hefur ekki fengið tæki­færi til að und­ir­búa málsvörn sína, líkt og fjár­mála­fyr­ir­tækið. Þá hefur Glitnir þegar sent út frétta­til­kynn­ingu um málið, án þess að rit­stjórnin eða fjöl­miðla­fyr­ir­tækið hafi fengið tæki­færi til að koma á fram­færi sínu sjón­ar­miði í opin­berri umræðu.“