„Þúsundum kíló­metra í burtu, í Norður-Atl­ants­haf­inu, þaðan sem ég kem, er annað lofts­lags­kerfi að sýna bresti,“ sagði Jóhann Páll Jóhanns­son umhverf­is­ráð­herra, á ræðu sinni fyrir lofts­lags­ráð­stefnu Sam­ein­uðu þjóð­anna, sem haldin er í Belém við Amazonfljótið í Brasilíu. 

Jóhann Páll lýsti þar hætt­unni sem steðjar að Íslend­ingum vegna þess að velti­hringrás Norður-Atl­ants­hafs­ins, AMOC, hefur verið að veikj­ast, sem ógnar mildu lofts­lagi Íslands miðað við hnatt­legu.

Ráðherra í BrasilíuNýverið var hugs­an­legt hrun helti­hringrásar Norður-Atl­ants­hafs­ins til umræðu í þjóðar­ör­ygg­is­ráði Íslands. Nú ræðir ráð­herra það á lofts­lags­ráð­stefnu Sam­ein­uðu þjóð­anna.

Mynd: Stjórn­ar­ráðið

„Nýjar rann­sóknir benda til þess að AMOC sé ekki aðeins smám saman að veikj­ast, heldur sé hættan á stórum, skyndi­legum breyt­ingum raun­veru­leg - og hugs­an­lega nær en fyrri vís­bend­ingar gerðu ráð fyrir,“ sagði Jóhann Páll í ávarp­inu og bætti við að breyt­ingin gæti „valdið djúp­stæðri röskun á innviðum, líf­kerfum og lífs­gæðum, jafn­vel á líf­tíma barn­anna okkar“. 

Jóhann Páll sagði boð­aði auknar aðgerðir í lofts­lags­málum.

„Við verðum að draga hraðar úr losun og for­gangs­raða lofts­lags­að­gerðum með fjöl­þættan ávinn­ing. Við verðum líka að fjár­festa dug­lega í nýsköpun og tækni­þróun, allt frá ofur­heitum jarð­hita til föng­unar og nið­ur­dæl­ingar kolefnis. Við skulum ryðja burt hindr­unum og stór­auka fram­leiðslu á end­ur­nýj­an­legri orku,“ sagði hann í ávarpi sínu.

Í yfir­lýs­ingu frá umhverf­is­ráðu­neyt­inu kemur fram að ráð­herra muni meðal ann­ars leggja áherslu á mik­il­vægi sam­starfs ríkja í lofts­lags­málum, hnignun velti­hringrás­ar­ar­innar, nýsköpun, föngun og förgun kolefnis og ofur­heitan jarð­hita. Þá muni hann einnig boða til sér­staks við­burðar um AMOC velti­hringrás­ina og mögu­lega hnignun hennar í svoköll­uðum  freð­hvolfs­skála (Cryosphere-skála), á fimmtu­dag, þar sem Dr. Stefan Rahmstrof mun halda erindi ásamt öðrum, en hann er einn fremsti sér­fræð­ingur heims í áhrifum lofts­lags­breyt­inga á haf­strauma.

Heim­ildin hefur reglu­lega fjallað um um hætt­una sem steðjar að breyt­ingu haf­strauma vegna lofts­lags­á­hrifa síð­ustu ár. 

Árið 2023 fjall­aði Heim­ildin um nýja rann­sókn danskra vís­inda­manna sem benti til þess að vendi­punktur væri nær en áður hafði verið talið. Innan sam­hengis lík­ans þeirra voru 95% líkur á að velti­hringrásin hrynji á tíma­bil­inu 2025 til 2095 og lík­leg­asti vendi­punktur árið 2057, eftir 34 ár.

Þar var haft eftir öðrum af tveimur rann­sak­end­unum að lofts­lag á Íslandi myndi verða líkt og nú er á Sval­barða, ef svo færi. „Ísland mun lík­lega verða fyrir 5-10 gráðu lækkun á hita­stigi, sem hlýnun jarðar bætir þó upp að hluta,“ sagði Peter Dit­lev­sen, pró­fessor við Niels Bohr stofn­un­ina í Kaup­manna­höfn.

Í fyrra sagði Stefan Rahms­torf í sam­tali við Heim­ild­ina að nið­ur­brot AMOC yrði „kata­st­rófa fyrir Ísland“ og hvatti stjórn­völd til aðgerða.

„Per­sónu­lega þá tel ég að áhættan á þessum breyt­ingum í hafi sé svo alvar­leg, sér­stak­lega fyrir Íslend­inga og hin Norð­ur­löndin, að rík­is­stjórn Íslands ætti umsvifa­laust að grípa til aðgerða ásamt rík­is­stjórnum hinna Norð­ur­land­anna,“ sagði Rahms­torf. 

Síðan þá hafa sumar rann­sóknir bent til þess að hrunið sé ólík­legt fyrir árið 2100, en aðrar að vendi­punkt­ur­inn sé óum­flýj­an­legur innan fárra ára­tuga og hrunið sjálft teygi sig yfir 50 til 100 ár, þar til hita­stig að vetri fer allt niður í -50 gráður í nor­rænum borgum og sveiflur í veð­ur­fari leiða til vax­andi óstöð­ug­leika.