Stjórnmál Stjórnarskrármálið

Guðni kallar eftir miklum breytingum á stjórnarskránni

Guðni Th. Jóhannesson, fyrrverandi forseti Íslands, kallar eftir breytingum á stjórnarskrá sem snúa að embætti forsetans og stöðu íslenskrar tungu, auk þess sem hann vill færa mannréttindakaflann fremst. Hann vill ekki setja auðlindaákvæði með þeirri vinnu vegna pólitískra deilna um það.

Steindór Grétar Jónsson

13. nóvember 2025 · 14:20

Birtist fyrir 7 mánuðum.

uðni Th. Jóhannesson, fyrrverandi forseti Íslands, kallar eftir því að endurskoðuð stjórnarskrá verði tilbúin árið 2030 í tilefni af því að ellefu aldir verði liðnar frá stofnun Alþingis.

Kallar hann eftir því að hlutverk forseta verði skýrt, mannréttindakaflinn færður fremst og að íslensk tunga verði vernduð í stjórnarskránni.

Guðni hélt erindi í Háskólanum á Akureyri 5. nóvember síðastliðinn með yfirskriftina: „Af hverju er ekki lengur hægt að breyta stjórnarskrá lýðveldisins?“ Hann nefndi að erindið væri flutt með öðrum anda en hann hefði gert þegar hann enn var í embætti og sagði yfirskriftina kannski frekar eiga að vera hvers vegna svo erfitt sé orðið að breyta stjórnarskránni.

Í erindinu rifjaði Guðni það upp hvernig stjórnarskráin var staðfest við stofnun Alþingis á Þingvöllum árið 1944. Á þeim tíma hafi öllum stjórnmálamönnum verið ljóst að hana hafi einungis átt að nýta til bráðabirgða, þar á meðal Sveini Björnssyni, sjálfum forseta Íslands. Guðni sagði stjórnarskrána skrifaða með konungsríki í huga enda byggða á þeirri dönsku.

„Þetta gekk alveg og þetta gengur alveg,“ sagði Guðni. „En eigum við að hafa stjórnarskrá þar sem við segjum við sjálf okkur og aðra: „Þetta gengur alveg, auðvitað er þetta ekki alveg gott svona, en þetta er allt í lagi?“ Stjórnarskrá! Stjórnarskrá lýðveldisins! Ég er ekki viss um að það sé metnaður okkar.“

Sagði hann það ekki satt að stjórnarskránni hefði alltaf verið breytt í mikilli sátt og nefndi söguleg dæmi því til stuðnings. „Við getum ekki leyft það að hver og einn sem er á móti - finnst þetta ekki nóg eða of mikið, er ekki sáttur - þá gerist ekki neitt. Það þarf að stíga yfir þann þröskuld og þá mun eitthvað gerast.“

Óskýr kafli um forsetann

Guðni ræddi þjóðhöfðingjakafla stjórnarskrárinnar og málskotsréttinn. Sagði hann samband embættisins við þjóðina vera öðruvísi - hvorki verra né betra - en þegar lýðveldið var stofnað. „Að vera forseti 2024 er allt annað en að vera forseti 1944 ef litið er til sambands þjóðar við forseta.“

Vísaði hann til þess þegar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar dró til baka fjölmiðlalögin svokölluðu í stað þess að vísa þeim til þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2004 eftir að Ólafur Ragnar Grímsson forseti hafði beitt málskotsréttinum í fyrsta sinn í Íslandssögunni.

Kjósa

Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Deila

Efnisorð

Athugasemdir (1)

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.

Ingibjörg Ottesen skrifaði
14. nóvember 2025 20:20

Allt sæmilegt fólk og óspillt, kallar eftir því sama. Stjórnmálamenn upplysa gerræðisstjórnun sína, með því að þegja þunnu hljóði um nýju stjórnarskrána.

-1

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.

Tengdar greinar

Stjórnarskrármálið

Stjórnmál

Nýja stjórnarskráin fordæmi um hvernig hunsa megi þjóðaratkvæðagreiðslu

Sigríður Andersen, þingflokksformaður Miðflokksins, segir Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur utanríkisráðherra hafa hunsað niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu um nýju stjórnarskrána. Með sama hætti megi þingmenn hunsa niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-viðræður.

FréttirStjórnarskrármálið

Vísindavefurinn: Þjóðin er stjórnarskrárgjafinn

Alþingi á ekki að geta tekið ákvarðanir um innihald stjórnarskrár án skýrrar heimildar til þess frá almenningi, segir í svari Jóns Ólafssonar og Sævars Ara Finnbogasonar á Vísindavefnum.

FréttirStjórnarskrármálið

Leggja fram „nýju stjórnarskrána“ á Alþingi

Fimmtán þingmenn leggja til að frumvarp stjórnlagaráðs verði samþykkt með nokkrum breytingum. 40 þúsund manns hafa nú skrifað undir ákall um nýja stjórnarskrá.

FréttirStjórnarskrármálið

„Ég er oft á milli steins og sleggju þegar kemur að viðkvæmum málum“

Þorsteinn Pálmarsson, eigandi Allt-af ehf, fyrirtækisins sem fjarlægði vegglistaverkið „Hvar er nýja stjórnarskráin?“ segist oft upplifa sig á milli steins og sleggju í deilumálum milli þeirra sem mála á veggi og þeirra sem biðja um að verkin verði fjarlægð. Hann vann við að hreinsa til eftir mótmæli í Búsáhaldabyltingunni.

MenningStjórnarskrármálið

Byrjað að mála aftur listaverkið

Vegglistaverkið „Hvar er nýja stjórnarskráin?“ er málað á annan vegg, skammt frá veggnum sem var hreinsaður í gær eftir kvörtun Atvinnuvegaráðuneytisins. Það var rekstrarstjórinn sem tók ákvörðun, en ekki ráðherra, segir í svari ráðuneytisins.

FréttirStjórnarskrármálið

Atvinnuvegaráðuneytið sendi ábendinguna um „veggjakrot“

Rekstrarfélag Stjórnarráðsins, sem sér um eignir ráðuneytanna, staðfestir að hafa beðið háþrýstiþvottarfélagið Allt-af um að hreinsa slagorðið „Hvar er nýja stjórnarskráin?“ af vegg við bílastæði.

Mest lesið

Viðskipti

Stærsta arðgreiðslan fyrir Skólamat fram til þessa

Félagið Skólamatur sem selur skólamötuneytum mat hagnaðist um 274 milljónir króna fyrir skatt í fyrra og greiðir nú meira í arð.

Innlent

Borgin vill ekki hjólabyggð og leggur til einkaframtakið

Starfshópur Reykjavíkurborgar segir það lagalega flókið og kostnaðarsamt að bjóða upp á þjónustu við íbúa í hjólhýsum á Sævarhöfða. Þá sé mögulega heppilegra að einkaframtakið taki við boltanum.

DómsmálSamherjaskjölin

Ágreiningsmál fyrir dómi tefja ákærur í Samherjamálinu

Ár er frá því að rannsókn héraðssaksóknara á Samherjamálinu lauk en ekki hefur enn verið ákveðið hvort gefin verði út ákæra á hendur níu fyrrverandi starfsmönnum Samherja sem hafa réttarstöðu sakbornings.

Stjórnmál

Miðflokkurinn gengur í ECR-flokkinn

Miðflokkurinn er genginn í Evrópuflokk íhaldssamra flokka sem inniheldur róttæka hægriflokka eins og Svíþjóðardemókrata, Sanna Finna, Repúblikanaflokk Donalds Trump og Likud, flokk Benjamins Netanyahu í Ísrael. Evrópusambandið fjármagnar ECR-flokkinn að hluta.

Innlent

Keir Starmer segir af sér: Stirður stjórnmálamaður sem skorti sýn

Keir Starmer hefur tilkynnt afsögn sína sem forsætisráðherra og formaður Verkamannaflokksins. Gagnrýnendur segja hann hafa frosið á milli óendanlegra valmöguleika í embætti.

UmhverfiðFerðamannalandið Ísland

Utanvegaakstur á Íslandi í auglýsingaefni

„Það er verið að auglýsa að íslensk náttúra sé þannig að þú getir keyrt hvar sem er – ekkert mál,“ segir Þorgerður María Þorbjarnardóttir formaður Landverndar. Villandi auglýsingar geta látið líta út fyrir að utanvegaakstur viðgangist á Íslandi.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

ViðskiptiCarbfix-málið

Skarpt tekjufall Carbfix: Launakostnaður stjórnenda hækkar um 21 prósent

Tekjur Carbfix drógust saman um rúman milljarð á milli ára. Reksturinn stendur ekki undir launakostnaði lengur.

Stjórnmál

Krefst ógildingar hvalveiðileyfis vegna vanhæfis Bjarna

Lögmaður Náttúruverndarsamtakanna hefur óskað eftir því að Umboðsmaður Alþingis taki ákvörðun Bjarna Benediktssonar um útgáfu hvalveiðileyfa til frumkvæðisrannsóknar og að atvinnuvegaráðuneytið ógildi leyfin. Bjarni hafi verið vanhæfur vegna fjölskyldutengsla.

Innlent

Segir útreikninga Morgunblaðsins út í hött

Hagfræðingar segja fullyrðingar Morgunblaðsins um að matarkarfan sé 40 prósent ódýrari en í ESB ekki standast skoðun. Kaupmáttur og verðlag séu hvor sinn hluturinn og það geti verið flókið að bera það saman milli landa.

Innlent

Þessum götum í Reykjavík er lokað í dag

Töluverðar götulokanir verða í miðborg Reykjavíkur í dag vegna hátíðarhalda dagsins. Götum verður lokað á mismunandi tímum en raskanirnar standa yfir frá klukkan 7 til 18,

Neytendur

30 prósenta verðmunur á sumum vörum

Verðlagseftirlit ASÍ sýnír mikinn verðmun á sumum vörum á milli verslana þó munurinn sé minni á milli lágvöruverslana. Matarkarfan var 8 þúsund krónum ódýrari í lágvöruverslun.

Viðskipti

Costco velti 27 milljörðum og greiddi milljarða til eiganda

Costco á Íslandi greiddi 4,5 milljarða króna til móðurfélagsins í Bretlandi á síðasta ári. Stærstur hluti greiðslunnar var lækkun á hlutafé en 1,8 milljarða arður fylgdi. Starfsfólki Costco á Íslandi fjölgaði í fyrra og reksturinn virðist ganga vel.

Mest lesið í mánuðinum

ViðtalElsku Embla

Sáu sárin sem hún faldi

Þann 7. júní verða fimm ár liðin frá fráfalli Emblu Arnars Katrínardóttur. Andlát hennar var harmafregn fyrir samfélagið, en fjölskyldan sat eftir með sorgina. Löngu áður en Embla fékk greiningu var fjölskyldunni orðið ljóst að hún væri orðin alvarlega veik, en vegna þess hve þögul veikindin voru tók tíma að fá áheyrn. Jafnvel þá skorti skilning á stöðu barnsins, sem svipti sig lífi og var jörðuð á fimmtán ára afmælisdaginn sinn.

Innlent

Lögmaður kærður fyrir fjárdrátt úr dánarbúi

Guðrún Björg Birgisdóttir er sökuð um að hafa dregið sér hátt í 13 milljónir króna úr dánarbúi sem hún var skiptastjóri í. Lögmannsréttindi hennar eru ekki lengur virk, stofa hennar hefur verið tekin til gjaldþrotaskipta og hún tilkynnt af skiptastjóra til héraðssaksóknara vegna gruns um auðgunarbrot.

Innlent

Móðir lést í fæðingu á Landspítalanum

Ung móðir féll frá en sonur hennar dvelur á vökudeild. Fimm konur höfðu þá látist af völdum þungunar frá árinu 1981.

Úttekt

Milljóna bónusgreiðslur ofan á forstjóralaun

Forstjórar fyrirtækja sem skráð eru í íslensku kauphöllina fengu sumir milljóna króna bónusa ofan á laun sín. Samhengið á milli bónusgreiðslna og árangurs fyrirtækjanna er óljóst. Þannig fékk forstjóri Icelandair 9 milljóna króna bónus ofan á ríflega fimm milljóna króna mánaðarlaun þrátt fyrir mikið tap.

ViðtalElsku Embla

Fannst rangt að mér gæti liðið vel

Áslaug Pálmadóttir Thorlacius var fjórtán ára gömul þegar hún missti nána vini með sviplegum hætti. Í kjölfarið þurfti hún að takast á við sáran missi, flókna sorg og spurningar sem aldrei verður hægt að svara til fulls. Hún segir hér frá því sem hjálpaði henni.

Stjórnmál

Áslaug Arna hættir á þingi – fékk 3,1 milljón á meðan námsleyfi stóð

Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokks, tilkynnti á Alþingi rétt í þessu að hún hygðist hætta á þingi. Hún fór í námsleyfi fyrir ári eftir að hafa tapað í formannskjöri flokksins og fékk 3,1 milljón króna í laun á meðan námi hennar stóð.