ASÍ sendi bréf á peningastefnunefnd og varaði við stórfelldum vaxtahækkunum

Drífa Snædal, for­seti Alþýðu­sam­bands ÍSlands (ASÍ), hefur sent bréf á alla þá sem sitja í pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­banka Íslands þar sem hún varar við því að nefndin ráð­ist í stór­felldar vaxta­hækk­anir til að bregð­ast við auk­inni verð­bólgu. Pen­inga­stefnu­nefndin mun til­kynna um vaxta­á­kvörðun sína á morgun, en grein­ing­ar­deildir tveggja stærstu banka lands­ins, Lands­bank­ans og Íslands­banka, spá því að stýri­vextir verði hækk­aðir um 0,75 pró­sentu­stig. Gangi sú spá eftir munu stýri­vextir verða 2,75 pró­sent og hafa þá hækkað um tvö pró­sentu­stig frá því í maí í fyrra. Stýri­vextir á Íslandi yrðu þá með þeim hæstu í Evrópu. Einu löndin sem eru hluti af Evrópska efna­hags­svæð­inu sem eru með hætti stýri­vexti en það eru Ung­verja­land (2,9 pró­sent) og Tékkland (4,5 pró­sent).

Í bréf­inu er nefndin hvött til þess að huga að öðrum stjórn­tækjum Seðla­bank­ans í bar­áttu sinni við verð­bólgu, sem mælist nú 5,7 pró­sent. Helsta ástæða þess að inn­lend verð­bólga hefur auk­ist er hækk­andi fast­eigna­verð, sem hækk­aði um meira en 15 pró­sent á síð­asta ári.

[adspot]Drífa segir að vaxta­hækkun muni hafa í för með sér hreina kjara­skerð­ingu almenn­ings. „Skarpar vaxta­hækk­anir hafa þegar þrengt að heim­ilum lands­ins. Stór fjöldi lán­tak­enda hefur fært sig yfir í óverð­tryggð lán, bæði vegna hag­stæð­ari kjara og fyrir beina og óbeina hvatn­ingu bæði stjórn­valda og Seðla­banka­stjóra. Þannig sagð­ist Seðla­banka­stjóri í maí 2020 von­ast til að vextir myndu hald­ast lágir á Íslandi og í ágúst sl. spáði hann nýju fram­fara­skeiði þar sem minni þörf yrði á vaxta­hækk­unum. Fyrstu kaup­endur eru í sér­stak­lega við­kvæmri stöðu en þeir hafa farið inn á fast­eigna­markað við hátt raun­verð og lága vexti. Ekki er hægt að halda því fram að kaup­endur hafi tekið rangar ákvarð­anir enda voru val­kost­irnir nán­ast engir í ljósi hús­næð­is­skorts. Við þær aðstæður sem uppi eru er ekki ein­sýnt að hækkun vaxta ein og sér dragi úr verð­bólgu. Áhrifin gætu allt eins orðið öfug.“

Hún segir það hafi verið mis­tök að grípa ekki fyrr til þjóð­hags­var­úð­ar­tækja til að hægja á eft­ir­spurn eftir hús­næði.

Seðla­bank­inn beitti slíkum stjórn­tækjum í fyrra þegar pen­inga­stefnu­nefnd ákvað að lækka hámark veð­setn­ing­ar­hlut­falls hús­næð­is­lána úr 85 pró­sentum í 80 pró­sent, auk þess sem greiðslu­byrði hús­næð­is­lána ætti almennt að tak­markast við 35 pró­sent. Þar að auki hækk­aði nefndin svo­kall­aðan sveiflu­jöfn­un­ar­auka á fjár­mála­fyr­ir­tæki, sem dregur úr skuld­setn­ingu þeirra.