Stjórn­sýsla dóm­stól­anna er of veik og lík­lega væri til bóta að umboðs­maður Alþingis eða sam­bæri­leg stofnun hefði eft­ir­lit með henni. Þá er brýnt að sömu lög­mál gildi og gerðar séu jafn ríkar kröfur til stjórn­sýslu dóm­stól­anna og til almennrar stjórn­sýslu. Þetta segir Skúli Magn­ús­son, hér­aðs­dóm­ari og for­maður Dóm­ara­fé­lags Íslands. 

Stundin ræddi við hann vegna umfjöll­unar um stjórn­sýslu og innra eft­ir­lit dóm­stóla­kerf­is­ins sem birt­ist í Stund­inni þann 7. júlí síð­ast­lið­inn. Segir Skúli að sú hug­mynd að íslenska dóm­stóla­kerfið sé eins og lok­aður hringur, án eft­ir­lits og aðhalds, eigi ekki við rök að styðj­ast. Hins vegar megi ýmis­legt bæta í kerf­inu og um það hljóti flestir sem starfa hjá dóm­stól­unum að vera sam­mála. 

„Algjörlega viðurkennt form“

„Það sem við köllum sjálf­stæða stjórn­sýslu dóm­stól­anna er í raun og veru mjög ungt fyr­ir­bæri. Áður var hún hjá stjórn­ar­ráð­inu eða hjá dóms­mála­ráðu­neyt­inu þar til dóm­stóla­ráð var stofnað með dóm­stóla­lög­unum sem tóku gildi 1998, svo þetta er til­tölu­lega ungt fyr­ir­bæri, þessi sjálf­stæða stjórn­sýsla og það er eng­inn vafi á því að þessi stjórn­sýsla, hún var og hefur verið of veik og um það eru vel­flestir sam­mála,“ segir Skúli sem að sama skapi telur dóm­stóla­ráð hafa verið of veika stofnun og ekki haft nægi­lega burði til að sinna hlut­verki sínu. Hlut­verkið sé einna helst að móta stefnu um mál­efni dóm­stól­anna, svo sem hvað varðar fjár­veit­ingar, og að huga að atriðum á borð við rann­sóknir og þróun, end­ur­menntun og þjálf­un­ar­mál dóm­ara. 

„Hvað varðar upp­bygg­ingu þess­arar stjórn­sýslu skulum við hafa í huga að dóm­stjórar eru kosnir af dóm­urum. Dóm­stjór­arnir eru for­stöðu­menn við­kom­andi dóm­stóls sem er rík­is­stofnun og það er dóm­stóla­ráðs að veita þeim aðhald. Það fyr­ir­komu­lag að dóm­stjóri sé kos­inn af sínum jafn­ingjum er vel þekkt erlendis, svo það er ekki rétt sem gefið hefur verið í skyn, að þetta sé eitt­hvað sér­stakt íslenskt fyr­ir­komu­lag. Þvert á móti er þetta algjör­lega við­ur­kennt form til að velja for­stöðu­mann dóm­stóls og talið þjóna sjálf­stæði þess­ara stofn­ana.“ 

Ekki stórkostleg brotalöm

Í umfjöllun Stund­ar­innar um mál­efni dóm­stól­anna, sem birt­ist í blað­inu þann 30. júní, voru rakin þrjú mál þar sem dóm­stóla­ráð og stjórn­endur hér­aðs­dóm­stóla hafa verið sak­aðir um ólög­mæt vinnu­brögð. Árið 2011 sak­aði fram­kvæmda­stjóri dóm­stóla­ráðs tvo ráðs­menn um brot í starfi og í kjöl­farið var gerður starfs­loka­samn­ingur við hana. Haustið 2013 réði dóm­stjóri Hér­aðs­dóms Reykja­víkur syst­ur­son eig­in­konu sinnar í launa­laust starf við dóm­inn í bága við kjara­samn­inga og starfs­manna­lög en dóm­stóla­ráð aðhafð­ist ekk­ert. Árið 2014 rann­sak­aði dóm­stóla­ráð hins vegar störf dóm­stjór­ans í Reykja­vík vegna ann­ars máls og telur fyrr­ver­andi hér­aðs­dóm­ari að máls­með­ferð­ar­reglum stjórn­sýslu­réttar hafi ekki verið fylgt við með­ferð þess. 

„Þessi mál sem vísað er til eru raun­veru­leg mál og aug­ljós­lega óheppi­leg fyrir dóm­stól­ana og ímynd þeirra út á við. En að við getum dregið þá ályktun af þessum málum að stjórn­sýsla dóm­stól­anna sé í ein­hvers konar lama­sessi, að þarna sé ein­hvers konar stór­kost­leg brota­löm, það er ekki hald­bært,“ segir Skúli. 

Hann bendir á að ríkj­andi fyr­ir­komu­lag feli í sér að dóm­ar­arnir sjálfir veiti dóm­stjóra ákveðið aðhald, enda verði dóm­stjóri vart end­ur­kjör­inn nema hann sinni störfum sínum af kost­gæfni. Auk þess sæti dóm­stjór­inn aðhaldi af hálfu dóm­stóla­ráðs sem fari með almenna eft­ir­lits­skyldu. „Það hefur verið