„Minn­is­blaðið á ekki að fara til for­seta og ber að eyða því í papp­írstæt­ara að fundi loknum.“ Þessi máls­grein kemur fyrir í bréfum sem rit­ari inn­an­rík­is­ráð­herra sendi ráðu­neyt­is­stjóra for­sæt­is­ráðu­neyt­is­ins og rík­is­ráðs­rit­ara þann 16. sept­em­ber 2016, sama dag og til­lögur um upp­reist æru Roberts Downey og Hjalta Sig­ur­jóns Hauks­sonar komu á borð Guðna Th. Jóhann­es­sonar, for­seta Íslands.

Umrædd bréf fylgdu ekki þeim skjala­pakka sem fjöl­miðlar fengu frá dóms­mála­ráðu­neyt­inu í sept­em­ber. Eins og Stundin hefur áður greint frá varð dóms­mála­ráðu­neytið ekki við beiðni nefnd­ar­manna í stjórn­skip­unar- og eft­ir­lits­nefnd Alþingis um að afhenda öll til­tæk gögn í málum Downey og Hjalta fyrir kosn­ingar. Nú hefur þó verið veittur aðgangur að gögn­unum á grund­velli upp­lýs­inga­laga. 

Fékk almennar og ónákvæmar upplýsingar

Í minn­is­blöðum um beiðnir Downeys og Hjalta um upp­reist æru kemur skýrt fram fyrir hvaða brot á almennum hegn­ing­ar­lögum þeir voru dæmdir.

Til­greint er að Robert Downey hafi verið „dæmdur í 3 ára óskil­orðs­bundna refsi­vist fyrir kyn­ferð­is­brot gegn fjórum stúlkum“ Um Hjalta er tekið fram að hann hafi verið „dæmdur í 5 ára og 6 mán­aða óskil­orðs­bundna refsi­vist fyrir kyn­ferð­is­brot“. 

Bréfin sem Guðni fékk á sitt borð hafa ekki að geyma upp­lýs­ingar af þessu tagi. Þar kemur ein­göngu fram að Hjalti Sigurjón og Robert Downey hafi verið dæmdir í fang­elsi fyrir brot á almennum hegn­ing­ar­lögum og að skil­yrði til veit­ingar upp­reistar æru séu upp­fyllt. 

Ef vilji hefði staðið til þess að kanna sér­stak­lega bak­grunn mann­anna sem áttu að fá upp­reist æru hefði for­seta­skrif­stofan getað flett upp dómunum yfir þeim á vef Hæsta­réttar. Hins vegar bera ráð­herrar ábyrgð á öllum stjórn­ar­at­höfnum sam­kvæmt stjórn­ar­skrá og ekki er venjan að for­seta­emb­ættið legg­ist í rann­sókn­ar­vinnu áður en for­seti veitir stjórn­ar­at­höfnum gildi með und­ir­skrift sinni. 

Svo virð­ist sem gætt hafi verið sér­stak­lega að því að for­seti fengi ein­göngu mjög almennar og yfir­borðs­kenndar upp­lýs­ingar um menn­ina sem átti að veita upp­reist æru. Sjálfur hefur Guðni greint frá því að hann hafi ekki vitað neitt um þá. „Ég fæ engan rök­stuðn­ing, engin fylgi­gögn, ein­ungis nafn og lengd dóms,“ sagði hann í við­tali við Stöð 2 þann 16. júní síð­ast­lið­inn. 

Þegar inn­an­rík­is­ráðu­neytið sendi rík­is­ráðs­rit­ara til­lögur um upp­reist æru Hjalta Sig­ur­jóns Hauks­sonar og Roberts Downey þann 16. sept­em­ber 2016 var vakin athygli á því að afrit af minn­is­blaði fylgdi til­lög­unni en að það ætti ekki að fara til for­seta.

Gera má ráð fyrir að um sé að ræða staðlað bréf. Stundin hefur sent dóms­mála­ráðu­neyt­inu fyr­ir­spurn um hvort svo sé og óskað eftir sams konar bréfum í málum ann­arra umsækj­enda um upp­reist æru. 

Mynd: for­seti.is

Guðni sá eini sem baðst afsökunar

Guðni Th. Jóhann­es­son for­seti boð­aði kon­urnar sem voru beittar kyn­ferð­is­of­beldi af Roberti Downey á ung­lings­ár­unum og stóðu að vit­un­ar­vakn­ing­unni #Höf­um­hátt til fundar við sig þann 9. nóv­em­ber síð­ast­lið­inn og bað þær afsök­unar á að hafa skrifað undir til­lögu um upp­reist æru Roberts. 

„Ég var ánægð með að hann steig fram, tók ábyrgð á sín­um hlut í mál­inu og baðst inni­legr­ar af­sök­un­ar,“ sagði Glódís Tara, ein kvenn­anna, í við­tali við Mbl.is sama dag. „Hann sagði að það að skrifa und­ir svona og eiga þátt í því að þess­ir menn hafi fengið upp­reista æru og að hafa valdið okk­ur þess­um sárs­auka liggja þungt á hon­um. Hann vildi sjálf­ur, per­sónu­lega, biðj­ast af­sök­un­ar á sín­um hlut í mál­inu.“

Guðni er eini ráða­mað­ur­inn sem hefur tekið þetta skref gagn­vart þolendum Downeys, en áður hafði hann mælt sér mót við brota­þola og fyrr­ver­andi stjúp­dóttur Hjalta Sig­ur­jóns Hauks­sonar og beðið hana afsök­unar á þætti sínum í að veita Hjalta upp­reist æru.

Eftir að rík­is­stjórn Bjartrar fram­tíðar, Við­reisnar og Sjálf­stæð­is­flokks­ins var slitið beittu íslensk stjórn­völd sér sér­stak­lega gegn því að fjallað væri um þátt kvenn­anna, og átaks­ins #Höf­um­hátt í umfjöllun erlendra fjöl­miðla um stjórn­ar­slitin.

Á sama tíma hélt Bjarni Bene­dikts­son, þáver­andi for­sæt­is­ráð­herra og núver­andi fjár­mála­ráð­herra, því ítrekað fram að hugur Sjálf­stæð­is­flokks­ins hefði ávallt verið hjá brota­þol­unum og þeim sem ættu um sárt að binda.

„Þau hlusta ekki, svara ekki þegar við leitum til þeirra með spurn­ingar,“ sagði Nína Rún Bergs­dóttir, ein kvenn­anna í sam­tali við Stundina þann 21. októ­ber. „En samt nýta þau sér okkur brota­þola í póli­tískum til­gangi með yfir­lýs­ingum á borð við að „samúð Sjálf­stæð­is­manna hafi alltaf verið hjá brota­þolum“, að flokk­ur­inn „standi með brota­þolum og aðstand­endum þeirra“. Hvernig geta þau leyft sér að tala svona um okkur opin­ber­lega þegar þau þora ekki, geta ekki eða vilja ekki tala við okkur í eigin per­sónu?“

Gögn, sem Þór­hildur Sunna Ævars­dóttir, þing­kona Pírata, fékk frá dóms­mála­ráðu­neyt­inu á grund­velli upp­lýs­inga­laga í síð­ustu viku og Stundin fékk afrit af, benda til þess að við veit­ingu upp­reistar æru hafi þess verið gætt sér­stak­lega að for­seti hefði ekki vit­neskju um hvers kyns brota­menn hann væri að sæma óflekk­uðu mann­orði með und­ir­skrift sinni.