Enn nálgast sólmyrkvinn; hérna er greinin frá í gær.

En um það tveimur öldum áður en orrustan við Halys var háð, eða þann 15. júní 763, þá varð sólmyrkri í Mesópótamíu.

Sólin myrkvaðist til dæmis í borginni Níníve í héraðinu ofanverðu en borgin var þá miðpunktur í ríki hinna svonefndu Assýriumanna.

Þeir kepptu öldum saman um völd í Mesópótamíu við Babýloníumenn og þóttu mjög harðir í horn að taka. Í Gamla testamenti Biblíunnar segir til dæmis frá grimmdarlegum árásum Assyríumanna á Ísrael og Júdeu, ríki Gyðinga í Palestínu.

„Níníve verður kollvarpað“

Spáprestar Assýríumanna þekktu sólmyrka ekki síður en babýlonskir stallbræður þeirra. Raunar urðu þeir afar hræddir þegar sólin hvarf í skugga tunglsins og voru vissir um að það þýddi að eitthvað voðalegt væri í vændum. Á einni leirtöflu frá Níníve stendur að sólmyrkvi þýði að konungi landsns verði steypt af stóli en aumingi setjist í hásætið.

Og ennfremur:

„Steypiregn mun gleypa borgina. Borgarmúrarnir hrynja.“

Og svo segir á máli Assýríumanna:

„Adi arbat ūmē ālninuaki innabak“

Það getur þýtt ýmist: „Níníve verður kollvarpað“ eða „Níníve mun iðrast!“

Allir klæddust hærusekkjum

Í assýrískum annál er sagt frá því að uppreisn hafi orðið í nágrannaborg Níníve, ef til vegna óeirða sem brutust út meðal óttasleginna borgarbúa, og þeir Biblical scholars eru til sem telja að í Gamla testamentinu leynist lýsing á því sem gerðist í Níníve sjálfri við sólmyrkvann.

Í svonefndri Jónasarbók segir frá spámanninum Jónasi sem reyndi að hvetja fólk, bæði Ísraelsmenn og aðra, til að iðrast illverka sinna og játa trú á guð. Jónas er þekktastur fyrir að hvalur gleypti hann en síðar segir frá því að guð hafi sent Jónas í sjálft gin ljónsins, til Níníve, höfuðborgar hinna illræmdu Assyríumanna.

Þá segir: „En Níníve var svo firnastór borg að þrjár dagleiðir voru um hana þvera. Jónas hóf nú göngu sína inn í borgina og er hann var kominn eina dagleið prédikaði hann: „Eftir fjörutíu daga verður Níníve lögð í rúst!“

Settu þá Nínívebúar strax traust sitt á Guð, boðuðu föstu og klæddust hærusekkjum, jafnt háir sem lágir.

Fór Assýríukóngur að trúa á guð?

Þegar fregnin barst konunginum í Níníve stóð hann upp úr hásæti sínu, svipti af sér tignarskrúðanum, huldi sig hærusekk og settist í ösku [sem iðrandi syndari].“

Gerðist Assýríukóngur svo trúaður á hinn eina rétta guð Gyðinga.

Þessi frásögn hefur löngum þótt næsta ótrúleg. Assýríumenn voru harðir í horn að taka og ýmsu vanir. Er ekki með ólíkindum að þeir hefðu snúið gersamlega við blaðinu í trúmálum bara af því að heyra ókunnugan mann góla nokkrum sinnum að eftir 40 daga yrði Níníve lögð í eyði?

Jú, það er ótrúlegt, segir fræðimaðurinn Donald Wiseman. En hann setti svo fram skýringu á því hve snöggt og ofsalega Assýríumenn brugðust við.

Sólmyrkvi í Biblíunni?

Það vill nefnilega svo til að ef spámaðurinn Jónas var til á annað borð (sem er auðvitað í meira lagi óvíst en látum svo vera), þá var hann uppi um það bil á árunum 790-740 BC.

Hann var því á besta aldri árið 763 þegar sólmyrkvinn varð í Níníve.

Getur þá ekki átt sér stað að lýsingin á hinum snöggu sinnaskiptum Assýríumanna lýsi í raun skelfingu þeirra þegar sólmyrkvinn brast á 15. júní?

Og að ótti þeirra við „myrkur um miðjan dag“ hafi verið svo megn að höfundur Jónasarbókar sé að lýsa þeim ótta, en ekki fyrst og fremst eldmóði spámannsins.

Níníve mun iðrast!