Myrkur í ágúst 12 — Spáð fyrir sólmyrkva í fyrsta sinn

Í grein­inni í gær sagði frá orr­ust­unni við Halys sem er mik­il­vægur atburður í sögu sól­myrkva­rann­sókna.

Hér er sú grein ef þið mis­stuð af henni.

En ekki er nóg með að bar­dag­inn við Halys sé fyrsti nákvæm­lega tíma­setti við­burður mann­kyns­sög­unnar vegna sól­myrk­vans.

Sagna­rit­ar­inn Heródótus lætur þess nefni­lega getið að gríski spek­ing­ur­inn Þales frá Míletus hafi spáð rétti­lega fyrir sól­myrk­vann við Halys fljót áður en hann átti sér stað.

Míletus var borg í Lydiu sem stóð við Eyja­hafið. Íbúar voru fyrst og fremst grískir en Grikkir voru þá orðnir víð­förul versl­un­ar­þjóð og mjög for­vitnir um lífið og til­ver­una. Næstu 200 árin tóku þeir vits­muna­lega for­ystu í listum, heim­speki og vís­indum og meðal þeirra fyrstu sem létu að sér kveða var einmitt Þales.

Afskiptasamir guðir

Því miður er ekki margt vitað um ævi hans en hann er þó tal­inn hafa ferð­ast bæði til Egifta­lands og jafn­vel Babýlon til að kynna sér stærð­fræði og heim­speki. Þegar hann sneri aftur heim til Míletus setti hann fram hug­myndir sem þóttu bylt­ing­ar­kenndar.

Stundum er svo að orði kom­ist að Þales hafi verið fyrsti mað­ur­inn sem reyndi að skilja nátt­úr­una í sjálfu sér – án þess að guð­irnir væru sífellt að flækj­ast fyrir og ráðskast með allt.

Leitað annars staðar en hjá guðunum

Þales setti fram ýmsar hug­myndir um nátt­úr­una, frum­efni hennar, hreyfi­afl og eðli og þó þær hug­myndir væru ekki réttar, þá var hann á réttri leið.

Ein­fald­lega með því að leita lög­mála og skiln­ings ann­ars staðar en hjá afskipta­sömum þver­móðsku­fullum guðum.

Þar með er ekki sagt að Þales hafi ekki trúað á neina guði. Þvert á móti er eftir honum: „Veröldin er full af guðum!“

Þekkti hann hugmyndir Babýlons-presta?

En hann reyndi að skýra gang­verk heims­ins án þess að guð­irnir væru í bíl­stjóra­sæt­inu. Náttúran og heim­ur­inn hefðu sín eigin lög­mál sem mað­ur­inn gæti reynt að skilja og skýra.

Og það á Þales að hafa gert þegar hann, að því er Heródótus segir, spáði rétti­lega fyrir um sól­myrk­vann við Halys.

Vera má að Þales hafi kynnst hug­myndum stjörnu­fræði-prest­anna í Babýlon um Saros-hringi tungl­myrk­vanna ef hann fór raun­veru­lega í heim­sókn til Mesópótamíu.

Fræðimenn efast, eins og þeirra er háttur

Og hann hafi með ein­hverjum ráðum áttað sig á hvernig var hægt að nota þennan hring til að spá líka fyrir um sól­myrkva.

Fræði­menn nútím­ans eru að vísu fullir efa­semda um að Þales hafi í raun getað spáð rétt fyrir um sól­myrkva. Sama hversu snjall hann kann að hafa verið, þeir telja að hann hafi ein­fald­lega ekki ráðið yfir tækjum og reikni­mód­elum til að geta það.

En ljóst er að bæði Heródótus og fleiri höf­undar forn­aldar trúðu því að Þales hafi vissu­lega spáð fyrir um sól­myrk­vann við Halys og það er í sjálfu sér merki­legt.

Sólmyrkvi færir frið

Spádómur Þalesar, hvort sem hann var raun­veru­legur eða ekki, varð tákn um þrennt:

Að heim­ur­inn væri skilj­an­legur og lyti eigin lög­málum.

Og að mað­ur­inn gæti með nægri yfir­legu öðl­ast nægan skiln­ing til að geta jafn­vel spáð fyrir það þegar „dagur breytt­ist í nótt“.

Og loks í þriðja lagi að vís­indin gæti stöðvað stríð. Menn fóru nefni­lega að trúa því að Þales hefði sagt Alyattes Lydiu­kóngi fyr­ir­fram frá því að von væri á sól­myrkva. Þess vegna hefði Alyattes lagt til orr­ustu síð­degis þann 28. maí árið 585.

Af því að hann grun­aði að svo mik­ill ótti mundi grípa um sig við sól­myrk­vann að hann gæti samið um frið við Meda og lokið hinu blóð­uga stríði.

Og svo mikið er víst að sól­myrk­vinn hafði frið í för með sér.

Veröldin er full af guðum!