Í greininni í gær sagði frá orrustunni við Halys sem er mikilvægur atburður í sögu sólmyrkvarannsókna.

Hér er sú grein ef þið misstuð af henni.

En ekki er nóg með að bardaginn við Halys sé fyrsti nákvæmlega tímasetti viðburður mannkynssögunnar vegna sólmyrkvans.

Sagnaritarinn Heródótus lætur þess nefnilega getið að gríski spekingurinn Þales frá Míletus hafi spáð réttilega fyrir sólmyrkvann við Halys fljót áður en hann átti sér stað.

Míletus var borg í Lydiu sem stóð við Eyjahafið. Íbúar voru fyrst og fremst grískir en Grikkir voru þá orðnir víðförul verslunarþjóð og mjög forvitnir um lífið og tilveruna. Næstu 200 árin tóku þeir vitsmunalega forystu í listum, heimspeki og vísindum og meðal þeirra fyrstu sem létu að sér kveða var einmitt Þales.

Afskiptasamir guðir

Því miður er ekki margt vitað um ævi hans en hann er þó talinn hafa ferðast bæði til Egiftalands og jafnvel Babýlon til að kynna sér stærðfræði og heimspeki. Þegar hann sneri aftur heim til Míletus setti hann fram hugmyndir sem þóttu byltingarkenndar.

Stundum er svo að orði komist að Þales hafi verið fyrsti maðurinn sem reyndi að skilja náttúruna í sjálfu sér – án þess að guðirnir væru sífellt að flækjast fyrir og ráðskast með allt.

Leitað annars staðar en hjá guðunum

Þales setti fram ýmsar hugmyndir um náttúruna, frumefni hennar, hreyfiafl og eðli og þó þær hugmyndir væru ekki réttar, þá var hann á réttri leið.

Einfaldlega með því að leita lögmála og skilnings annars staðar en hjá afskiptasömum þvermóðskufullum guðum.

Þar með er ekki sagt að Þales hafi ekki trúað á neina guði. Þvert á móti er eftir honum: „Veröldin er full af guðum!“

Þekkti hann hugmyndir Babýlons-presta?

En hann reyndi að skýra gangverk heimsins án þess að guðirnir væru í bílstjórasætinu. Náttúran og heimurinn hefðu sín eigin lögmál sem maðurinn gæti reynt að skilja og skýra.

Og það á Þales að hafa gert þegar hann, að því er Heródótus segir, spáði réttilega fyrir um sólmyrkvann við Halys.

Vera má að Þales hafi kynnst hugmyndum stjörnufræði-prestanna í Babýlon um Saros-hringi tunglmyrkvanna ef hann fór raunverulega í heimsókn til Mesópótamíu.

Fræðimenn efast, eins og þeirra er háttur

Og hann hafi með einhverjum ráðum áttað sig á hvernig var hægt að nota þennan hring til að spá líka fyrir um sólmyrkva.

Fræðimenn nútímans eru að vísu fullir efasemda um að Þales hafi í raun getað spáð rétt fyrir um sólmyrkva. Sama hversu snjall hann kann að hafa verið, þeir telja að hann hafi einfaldlega ekki ráðið yfir tækjum og reiknimódelum til að geta það.

En ljóst er að bæði Heródótus og fleiri höfundar fornaldar trúðu því að Þales hafi vissulega spáð fyrir um sólmyrkvann við Halys og það er í sjálfu sér merkilegt.

Sólmyrkvi færir frið

Spádómur Þalesar, hvort sem hann var raunverulegur eða ekki, varð tákn um þrennt:

Að heimurinn væri skiljanlegur og lyti eigin lögmálum.

Og að maðurinn gæti með nægri yfirlegu öðlast nægan skilning til að geta jafnvel spáð fyrir það þegar „dagur breyttist í nótt“.

Og loks í þriðja lagi að vísindin gæti stöðvað stríð. Menn fóru nefnilega að trúa því að Þales hefði sagt Alyattes Lydiukóngi fyrirfram frá því að von væri á sólmyrkva. Þess vegna hefði Alyattes lagt til orrustu síðdegis þann 28. maí árið 585.

Af því að hann grunaði að svo mikill ótti mundi grípa um sig við sólmyrkvann að hann gæti samið um frið við Meda og lokið hinu blóðuga stríði.

Og svo mikið er víst að sólmyrkvinn hafði frið í för með sér.

Veröldin er full af guðum!