Í greininni í gær var sagt frá hugmyndum norrænna manna til forna um sólmyrkva.

Hér er sú grein.

Inúítar á Grænlandi eiga, rétt eins og norrænir menn, sögur sem útskýra bæði sköpun sólarinnar og tungls og svo sól- og tunglmyrkva. Nokkrar gerðir sagnanna eru til en þær snúast allar um systkini sem urðu ósátt endur fyrir löngu. Bróðirinn er yfirleitt kallaður Aningaat eða Anningan. Systir hans kallast stundum Malina en stundum Seqineq sem þýðir einfaldlega sól.

Hver fær bjarnarkjötið?

Í einni gerð sögunnar snýst rifrildi systkinanna um kjöt af hvítabirni sem Aningaat hafði veitt en systir hans hafði stungið undan með hjálp ömmu sinnar. Bjarnarkjöt þótti lostæti en þær gáfu honum hundakjöt í staðinn. Þegar Aningaat uppgötvaði svikin reiddist hann og hljóp á eftir systur sinni til að refsa henni. Hún flúði á endanum alla leið upp á himininn þar sem hún breyttist í sólina en hann fylgdi á eftir í líki tunglsins.

Systkini í eltingaleik um himinhvolfið

Stundum verður hann svo svangur á flóttanum að hann er við það að sálast úr hungri. Þá má sjá á himninum hvernig hann verður sífellt grennri og grennri. Loks verður hann að doka við og finna sér eitthvað að borða og þá fer hann að fitna aftur.

Þannig útskýrðu grænlensku Inúítarnr kvartilaskipti tungslins.

Einstaka sinnum tekst Aningaat að hlaupa systur sína uppi.

Þegar hann hefur hendur í hári hennar skyggir hann á hana á himninum og þá verður sólmyrkvi.

En þeir standa aldrei lengi og það er til marks um að Seqineq sleppur alltaf frá bróður sínum aftur og tekur enn á rás.

Púkar skapa mjólkursjó

Hindúar á Indlandi áttu sér merkilega sögu um hvað ylli bæði sól- og tunglmyrkvum.

Í hinum forna goðsagnaheimi þeirra bjuggu meðal annars svonefndir „asuras“ sem voru eins konar púkar. Þeir tóku þátt í að skapa svonefnt Kshira Sagara eða „mjólkursjó“ en sá var þeirrar náttúru að hver sem drakk af „mjólkinni“ varð ódauðlegur. Þegar Kshira Sagara var orðið til vildu guðirnir samt ekki að „púkarnir“ fengju að drekka af því svo þeir yrðu ekki ódauðlegir.

Einn af púkunum, Svarbhan að nafni, náði samt að svolgra í sig ódáinsdrykkinn og verða þar með ódauðlegur eins og guðirnir.

Hefnigjarn púki

Sólin og tunglið, goðmögn sem Hindúar kölluðu Surya og Chandra, tóku eftir þessu og klöguðu í guðina. Meginguðinn Vishnu reiddist mjög og í líki („avatar“) kvenguðsins Mohini hjó hann höfuðið af Svarbhan.

Púkinn dó ekki þar eð hann hafði náð að drekka af Kshira Sagara en var upp frá þessu í tveim hlutum. Höfuðið kallaðist Rahu og skrokkurinn Ketu. Guðirnir komu bæði Rahu og Ketu fyrir á himinhvolfinu, samkvæmt lögmálinu um að einhvers staðar verða vondir að vera, og þar er Rahu sífellt að reyna að hefna sín á Surya og Chandra fyrir að hafa sagt til sín.

Ósýnilega reikistjarnan

Stöku sinnum nær Rahu (sem kallaður er „ósýnilega reikistjarnan“) að elta uppi sólina eða tunglið og gleypir þau í hefndarskyni. Það er þá sem skugga virðist draga fyrir sólina – eða tunglið.

En þar sem Rahu er bara hausinn einn, þá birtast Surya og Chanda von bráðar heil á húfi aftur og halda áfram að skína eins og ekkert væri.

Rifrildi um kjöt af hvítabirni verður örlagaríkt