Ríki Evr­ópu­sam­bands­ins skiptu sér í tvær fylk­ingar þegar kom að ákvörðun um gefa Íslandi og Noregi ekki und­an­þágu frá vernd­ar­tollum á kís­il­málm, með þeim afleið­ingum að sú stór­iðja á ekki aðgang að innri mark­aði Evr­ópu­sam­bands­ins þrátt fyrir veru Íslands á Evrópska efna­hags­svæð­inu. 

Norska rík­is­út­varpið fjallar um atkvæða­greiðsl­una, sem átti að vera leyni­leg, í ráð­herra­ráði ESB í morgun. 

Ákvörð­un­inni hafði verið frestað tvisvar, fyrst á föstu­dag og síðan á mánu­dag, áður en hún náð­ist í gegn í dag með naumum meiri­hluta.

Norð­ur­löndin og Eystra­salts­löndin sam­ein­uð­ust um að styðja mál­stað Íslands og Noregs. Þannig greiddu Svíþjóð, Finnland, Eistland, Lettland og Litháen, ásamt Ung­verja­landi, atkvæði gegn aðgerð­unum, að sögn norsku frétta­þjón­ust­unnar NTB. Danmörk sat hjá við atkvæða­greiðsl­una þar sem landið gegnir nú for­mennsku í ESB þetta hálfa árið.

Tillagan kom frá Póllandi, Slóvakíu og Frakk­landi, með stuðn­ingi frá Spáni. Til­gang­ur­inn var að styrkja stöðu evr­ópsks iðn­aðar í harðn­andi sam­keppni.

Ákvörð­unin skapar mikla óvissu um stöðu og fram­tíð EES-samn­ings­ins, á sama tíma og íslensk stjórn­völd hafa boðað þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um hvort hefja eigi að nýju aðild­ar­við­ræður Íslands við Evr­ópu­sam­bandið, sem síðar yrði ákvarðað af annarri þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu.

Kínverskt eignarhald á Íslandi

Eign­ar­hald á Elkem, járn­blendi­verk­smiðj­unni á Grund­ar­tanga, er að hálfu leyti kín­verskt. Í sam­tali við Rík­is­út­varpið segir for­stjór­inn, Álf­heiður Ágústs­dóttir, að það hafi lík­lega ekki haft áhrif. Af útflutn­ingi Elkem á Íslandi hefur 40% til 70% farið til Evrópu, á þeim for­sendum að um toll­frjáls við­skipti sé að ræða. Samkvæmt ákvörðun ESB verður 75% af magni sem sam­svarar með­al­út­flutn­ingi kís­il­málms til sam­bands­ins á árunum 2022 til 2025 áfram toll­frjálst, en restin toll­lögð til þriggja ára.

Önnur kís­il­málm­verk­smiðja, PCC á Bakka, stöðv­aði nýverið rekstur eftir mikið tap.

Athygli vekur að þrátt fyrir þessa ákvörðun var nýverið ákveðið að vernd­ar­að­gerðir ESB vegna stálfram­leiðslu giltu ekki um Ísland og Noreg.

Fresta undirritun varnarmálasamstarfs

Kristrún Frosta­dóttir for­sæt­is­ráð­herra sagði í sam­tali við Vísi í dag að prinsipp EES-samn­ings­ins hefðu verið brotin í mál­inu.

Þor­gerður Katrín Gunn­ars­dóttir til­kynnti í dag að hún myndi fresta fyr­ir­hug­aðri und­ir­ritun á sam­starfs­yf­ir­lýs­ingu með Evr­ópu­sam­band­inu um varn­ar­mál, vegna aðgerð­ar­innar.

„Ég hef upp­lýst það að ég mun ekki skrifa undir öryggis- og varn­ar­mála­yf­ir­lýs­ing­una sem stóð yfir að gera á fimmtu­dag­inn. Það eru fyrstu við­brögðin,“ sagði hún í sam­tali við Rík­is­út­varpið.

Í sam­tali við Morg­un­blaðið í dag sagði Þor­gerður Katrín að Evr­ópu­sam­bandið væri að gera „nákvæm­lega eins og Banda­ríkin“ og Kína, að verja eigin iðnað og atvinnu­líf. Það segir Þor­gerður vekja spurn­ingu um hvernig Íslend­ingar geti varið sína hags­muni og átt aðgang að mörk­uðum.

Evrópa fyrst

Ljóst er að Evr­ópu­sam­bandið ætlar sér í vax­andi mæli að setja Evr­ópu­sam­bands­ríkin í fyrsta sætið og verja evr­ópskan iðnað fyrir utan­að­kom­andi sam­keppni, í and­svari við stefnu Donalds Trump Banda­ríkja­for­seta.

Til þess hafa bæði Friedrich Merz, kansl­ari Þýska­lands, og Emmanúel Macron, for­seti Frakk­lands, sam­ein­ast um að þrýsta á ein­földun reglu­verks og við­skiptaum­hverfis í sam­band­inu. 

Þannig boð­aði Macron í dag Evr­ópu­sam­bandið myndi ná tækni­legu sjálf­stæði og staf­rænu sjálf­ræði frá Banda­ríkj­unum og Kína. Hann vís­aði sér­stak­lega til tæknirisanna 7, Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia og Tesla.