Nei-sinnar auglýsa „raunverulega hættu á“ sæstreng frá ESB

„Þetta er raun­veru­leg hætta,“ segir í aug­lýs­ingu á Rás 2, sem flutt var í dag, þar sem boðað var að Evr­ópu­sam­bandið gæti lagt sæstreng til Íslands, hækkað orku­verð og sett þrýst­ing á að „virkja íslenska íslenska nátt­úru til að mæta orku­þörf Evrópu“.

Aug­lýs­ingin er merkt Þjóð­málum og virð­ist þar vísað til fjöl­mið­ils­ins Þjóðmála, sem heldur úti hlað­varpi.

„Segjum nei við framsali íslenskra orkuauðlinda“

Í aug­lýs­ingu Þjóðmála er hins vegar gefið til kynna að Íslend­ingum stafi hætta af Evr­ópu­sam­band­inu í orku­málum. 

„Verður Íslandi stungið í sam­band?“ sagði í aug­lýs­ing­unni, sem flutt var meðal ann­ars í aug­lýs­inga­hléi Síð­deg­is­út­varps Rásar 2 í dag. Undir lestr­inum hljóm­aði dramat­ísk tón­list.  

„Sæstrengur myndi tengja Ísland við evr­ópska raf­orku­kerfið. Íslensk orka myndi streyma úr landi, raf­orku­verð hækka og þrýst­ingur myndi aukast á að virkja íslenska nátt­úru til að mæta orku­þörf Evrópu. Þetta er raun­veru­leg hætta. Kýpur er síð­asta ESB-ríkið sem er enn ótengt, en ESB vinnur að því að leggja sæstreng til Kýpur. Þannig stefnir sam­bandið á að sam­tengja raf­orku­kerfi allra aðild­ar­ríkj­anna. Segjum nei við hærra orku­verði. Segjum nei við fram­sali íslenskra orku­auð­linda. Segjum nei við ESB. Þjóðmál.“

Malta fékk fjármögnun frá ESB

Lagning sæstrengs til Kýpur snýst um að rjúfa ein­angrun eyj­unnar, en 92% af orku­notkun Kýpverja kemur úr olíu. Fjár­mögn­unin kemur að hluta úr sjóði ESB sem styður efna­hags­lega end­ur­reisn aðild­ar­ríkja.

Evr­ópu­sam­bandið hefur styrkt lagn­ingu orku­inn­viða. Evrópski fjár­fest­inga­bank­inn, sem er lána­stofnun Evr­ópu­sam­bands­ins í eigu aðild­ar­ríkj­anna 27, til­kynnti í vor að hann myndi lána til lagn­ingar sæstrengs til Möltu frá Sikiley. Fjár­mála­ráð­herra Möltu, Clyde Caruana, sagði um að ræða „mik­il­væga fjár­fest­ingu fyrir lang­tíma stöð­ug­leika í hag­kerfi Möltu.“

„Með því að styrkja orku­inn­viði okkar verðum við minna ber­skjölduð fyrir ytri áföllum, bætum fram­boðs­ör­yggi og styðjum stöðugt orku­verð fyrir heim­ili og fyr­ir­tæki,“ sagði hann. Fjár­fest­ingin er hluti af orku­stefnu Möltu, sem studd er af ESB.

Auglýsingin í andstöðu við álitsgerð

Efni aug­lýs­ingar Þjóðmála er í beinni and­stöðu við álits­gerð þriggja laga­pró­fess­ora við Háskól­ann í Reykja­vík, sem fjöll­uðu meðal ann­ars um orku­mál Evr­ópu­sam­bands­ins.

Álits­gerðin var til umræðu eftir að Morg­un­blaðið vitn­aði rang­lega í hana um að ekki væru und­an­þágur í boði við aðild að Evr­ópu­sam­band­inu, sam­kvæmt því sem pró­fess­or­arnir sögðu í yfir­lýs­ingu þar sem þeir sögðu frétt­ina ósanna.

„Innganga Íslands í ESB myndi því hafa óveru­leg áhrif á orku­lög­gjöf­ina hér á landi þar sem Ísland er nú þegar aðili að henni að öllu veru­legu leyti,“ segir í álits­gerð­inni. „Yfirráð yfir auð­lind­inni í hverju aðild­ar­ríki fyrir sig og ávinn­ingur af henni er hins vegar í höndum aðild­ar­ríkj­anna sjálfra.“

Fjallað er sér­stak­lega um sæstreng í álits­gerð­inni, sem unnin var fyrir utan­rík­is­ráðu­neytið, sem vinnur að aðild­ar­um­sókn­ar­málum. 

„Verður ESB ekki talið vera með vald­heim­ildir til að leggja sam­tengil (t.d. sæstreng) í óþökk aðild­ar­ríkis til ann­arra aðild­ar­ríkja ESB eða skipa aðild­ar­ríki að leggja slíkan sam­tengil til að tengj­ast innri raf­orku­mark­aði ESB. Hefur enda engin afleidd lög­gjöf verið sett sem felur í sér slíka skyldu.“

Þá er vitnað til nýlegs dóms Almenna dóm­stóls ESB sem veiti vís­bend­ingu um að „valdið til að ákveða nýja/aukna teng­ingu milli aðild­ar­ríkja ESB, og því einnig EES/EFTA-ríkj­anna, liggi alfarið hjá aðild­ar­ríkj­unum.“

Pró­fess­or­arnir taka fram að „þrátt fyrir tak­mark­aðar vald­heim­ildir að þessu leyti er alveg ljóst að ESB hefur áhuga á sam­teng­ingu orku­mark­aða með það að mark­miði að tryggja orku­ör­yggi í aðild­ar­ríkjum þess.“

Þessi stefnu­mótun, undir for­merkjum „sam­stöðu í orku­málum“, hafi hlotið meira vægi í kjöl­far inn­rás­ar­stríðs Rúss­lands í Úkraínu með til­heyr­andi orku­kreppu í Evrópu.

Í álits­gerð­inni kemur líka fram að Íslend­ingar hafi „fengið fengið und­an­þágur á grund­velli EES-samn­ings­ins frá ákveðnum gerðum eða hluta þeirra. Þær byggj­ast á ein­stakri stöðu Íslands á sviði orku­mála sem yrði haldið á lofti ef til aðild­ar­við­ræðna kæmi, sam­kvæmt því sem fram kemur í áliti meiri hluta utan­rík­is­mála­nefndar frá árinu 2026.“

Metmálþóf gegn orkupakkanum

Meðlimir Mið­flokks­ins héldu uppi lengsta mál­þóf­inu í sögu Alþingis árið 2019, þegar þeir töl­uðu í 147 klukku­stundir um svo­kall­aðan þriðja orku­pakka Evr­ópu­sam­bands­ins. Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, for­maður Mið­flokks­ins, sagði „raun­veru­legan mögu­leika“ á því að Ísland gæti orðið orku­ver fyrir Evrópu, en að bannað yrði fyrir „okkur Íslend­inga að laða hingað æski­lega fjár­fest­ingu með því sam­keppn­is­for­skoti sem við höfum með ódýrri orku“. 

Meðal þeirra sem and­mæltu túlkun Mið­flokks­ins á Þriðja orku­pakk­anum voru sam­tökin Samorka, sem telja  frá­veitur, hita­veitur, vatns­veitur, raf­orku­fram­leið­endur, raf­orku­salar og flutn­ings- og dreif­ing­ar­fyr­ir­tæki raf­orku. „Þriðji orku­pakk­inn hefur ekki áhrif á ákvarð­anir stjórn­valda um milli­landa­teng­ingar til ann­arra ESB/EES aðild­ar­ríkja umfram það sem núna er til­tekið í EES-samn­ingnum,“ sagði meðal ann­ars í umfjöllun sam­tak­anna sem gagn­rýndi vill­andi umræðu um orku­málin.

Mál­þófs­metið var síðan slegið af með­limum Mið­flokks­ins og Sjálf­stæð­is­flokks­ins í umræðu um veiði­gjöld á Alþingi í fyrra­sumar.

Aug­lýs­inga­stjóri Rík­is­út­varps­ins hefur ekki svarað fyr­ir­spurn Heim­ild­ar­innar í kvöld um aug­lýs­ing­una og verk­lag varð­andi kosn­inga­aug­lýs­ingar.