Fyrir ári síðan var rann­sókn­ar­skip á ferð­inni all­langt úti í haf­inu vestur af ströndum Ísraels. Það var að leita að ummerkjum um gaslindir á hafs­botni. Ekki fer sögum af því hvort þær fund­ust en hins vegar sáu vís­inda­menn í tækjum sínum und­ar­lega þúst á botn­inum á meira en tveggja kíló­metra dýpi.

Fjar­stýrðar mynda­vélar voru sendar niður í djúpið og já, þarna reynd­ist vera flak, og ber­sýni­lega af frakt­skipi aftan úr fornöld.

Nú fyrir fáeinum dögum kynntu vís­inda­menn ísra­elsku forn­leifa­stofn­un­ar­innar nið­ur­stöður bráða­birgða­rann­sókna á flak­inu, en þeir höfðu verið fengnir til aðstoðar af orku­fyr­ir­tæk­inu sem sent hafði rann­sókn­ar­skipið á vett­vang.

Fjar­stýrður kaf­bátur hafði verið sendur niður að flak­inu og hann náði upp tveim leir­kerjum sem í flak­inu höfðu verið.

Því miður höfðu lokin á kerj­unum ekki þolað svo langa vist svo djúpt á sjáv­ar­botni og allt sem í kerj­unum var virt­ist horfið og í stað­inn voru þau fullt af sandi. Ann­að­hvort hafði það sem í kerj­unum var leyst upp í sjónum eða það hafði hrein­lega verið étið af sjáv­ar­dýrum.

Nú stendur til að sækja fleiri ker og gera nákvæmar rann­sóknir á sand­inum í þeim. Vonir standa til að ein­hverjar örlitlar leifar af inni­hald­inu séu eftir, von­andi nógu mikið til að hægt verði að efna­greina þær.

Mynda­vélar sýndu að flakið á hafs­botni virt­ist afar heil­legt.Myndin er fengin að láni frá ísra­elska blað­inu Haaretz.

Hitt sáu vís­inda­menn­irnir fljótt hverjir höfðu búið til þessi leir­ker og gengið frá þeim um borð í skip­inu og hvenær. Skips­flakið reynd­ist vera 3.400 ára gam­alt sem þýðir að skipið var á ferð­inni um árið 1375 FT — fyrir upp­haf tíma­tals okkar, eða fyrir Krist.

Og kerin voru af gerð sem vís­inda­menn­irnir þekktu. Þau voru ber­sýni­lega búin til af Kana­ans­mönnum, íbúum á því svæði sem síðar kall­að­ist Palest­ína, Ísrael, Júdea ...

Gyð­inga­þjóðin, sem varð til sem sér­stök þjóð um þetta leyti og þó lík­lega frekar nokkru seinna, hún var hluti Kana­ans­manna.

Ísra­elsku vís­inda­menn­irnir vekja athygli á því að hingað til hafi Kana­ans­menn ekki verið þekktir sigl­inga­kappar. Ef frakt­skipið sem fórst þarna úti í haf­inu reyn­ist hafa verið gert út og mannað af Kana­ans­mönnum getur það breytt veru­lega mynd okkar af þeim.

En að sjálf­sögðu gæti skipið hafa verið til dæmis fönikískt, þótt farm­ur­inn hafi verið útbú­inn af Kana­ans­mönnum. Vonast er til að frek­ari rann­sóknir á næst­unni geti upp­lýst það.

En allra merki­leg­ast er samt hve langt frá ströndu flakið fannst. Í þá daga voru ýmsar þjóðir við Mið­jarð­ar­hafi byrj­aðar að smíða skip og sigla um hafið en eftir því sem best var vitað höfðu þær allar enn þann hátt­inn á að sigla með­fram ströndum og hætta sér aldrei úr land­sýn.

Hvort tveggja var að skipin voru yfir­leitt smá og veik­burða og þoldu illa óveður sem geisuðu á opnu hafi og svo höfðu menn engin sigl­inga­tæki sem tryggðu öruggar sigl­ingar um úthöfin. Vissu­lega voru sigl­inga­menn byrj­aðir að stýra eftir sól, tungli og stjörnum en kunnu þó ekki að sigla langar leiðir úr land­sýn.

Að því er menn héldu.

Getur verið að sjó­menn­irnir hafi fyrir 3.400 árum haft yfir að ráða ein­hverjum full­komn­ari sigl­inga­tækjum en þeim sem við höfum hingað til vitað um? Það er ekki óhug­andi. Við vitum satt að segja furðu lítið um hinar fyrstu sigl­inga­þjóðir og sigl­inga­þekk­ingu þeirra.

Þótt Mið­jarð­ar­hafið sé vissu­lega ekki úthaf, þá má þó kalla þau úthafs­skip, þau skip sem eru fær um að sigla langar leiðir yfir sjó langt úr land­sýn.

Svo var þarna komið eitt fyrsta úthafs­skipið?

Nokkurn veg­inn þar sem línan endar fannst flakið á hafs­botni.

Hvað sem því líður, ef skipið hefur verið á ferð á þeim slóðum þar sem flakið fannst af fúsum og frjálsum vilja skip­stjórn­ar­mann­anna, þá þarf að end­ur­skoða ýmis­legt því flakið fannst hvort meira en minna en 90 kíló­metra frá strönd Ísraels.

Miklu lengra úti í haf­inu en vitað var til að nokkur kaup­skip hættu sér fyrir 3.400 árum.

Að sjálf­sögðu getur verið að skipið hafi hrak­ist burt frá strönd­inni í ill­viðri og síðan sokkið.

Ýmislegt bendir þó til þess að svo hafi ekki verið og sjó­menn­irnir hafi verið á ferð­inni svo langt frá landi af því þeir hafi ein­fald­lega kunnað að sigla yfir hafið — verið til dæmis á leið­inni til Kýpur eða jafn­vel Grikk­lands, nú eða Egifta­lands — fremur en þræða strand­lengj­una.

Jacob Sharvit og dr. Karnit Bahartan skoða leir­kerin af hafs­botni.Myndin er frá ísra­elsku forn­leifa­stofn­un­inni en birt­ist í blað­inu Haaretz.

Hið helsta sem þykir benda til þess er að farmur skips­ins — allur fjöld­inn af leir­kerjum — var ósnertur um borð. Ef sjó­menn­irnir hefðu hrak­ist burt frá ströndum og borist langar leiðir út á hafið, þá er ekki ólík­legt að þeir hefðu reynt að létta á skipi sínu með því að varpa farm­inum eða hluta hans útbyrðis.

Eða þá, ef skipið hefur hrak­ist undan ill­veðrum langt út á haf, þá er líka alls ekki ósenni­legt að farm­ur­inn hefði eitt­hvað gengið til og því dreifst víða um hafs­botnin þegar skipið sökk loks.

En svo fór ekki, allur farm­ur­inn var á sínum stað í flak­inu. Skipið virð­ist hafa sokkið mjög í heilu lagi og á skömmum tíma.

Hvers vegna er ekki vitað. Kannski verða menn nær um það eftir að fjar­stýrði kaf­bát­ur­inn sem þarna er nú að störfum hefur grafið upp allt flakið.

Hér er alt­ént að ýmsu að hyggja.