Frakkar vökn­uðu í gær­morgun við eyði­legg­ingu á götum eftir átök lög­reglu og mót­mæl­enda, umfangs­mikil rán og elds­voða víða um land. Mót­mæla­göngur vegna hækk­andi fram­færslu­kostn­aðar höfðu farið út í „gróft“ ofbeldi.

Óeirð­irnar brut­ust út eftir margra vikna mót­mæli náms­manna og eru aðeins sex mán­uðir þar til kosið verður um eft­ir­mann Emmanuel Macron for­seta.

Heilu göt­urnar í París „eru í rúst“, sagði borg­ar­stjór­inn Emmanuel Gregoire, eftir að hópar grímu­klæddra ungra manna kveiktu í kyrr­stæðum bílum og rændu versl­anir.

Sebastien Lecornu, for­sæt­is­ráð­herra Frakk­lands, hafði for­dæmt „gríð­ar­lega hörku“ ofbeld­is­ins. Hann sagði 1.200 hafa verið hand­tekna og 150 lög­reglu­menn slasast.

Það væri „krafta­verk að afleið­ing­arnar séu ekki verri“, sagði hann.

Fjöldi mótmælenda á reiki

Ofbeldið hófst í tengslum við mót­mæla­göngur vegna fram­færslu­kostn­aðar í höf­uð­borg­inni og öðrum borgum. Inn­an­rík­is­ráðu­neytið sagði 550.000 manns hafa tekið þátt.

Verka­lýðs­sam­bandið CGT, sem tók þátt í mót­mæl­unum, sagði þátt­tak­endur hafa verið 800.000.

Lögregla beitti táragasi og vatns­byssum gegn mót­mæl­endum sem köst­uðu hlutum og beindu flug­eldum að lög­reglu.

Sautján ára drengur missti hægri hönd­ina þegar hand­sprengja sem notuð er við að hemja mann­fjölda sprakk í borg­inni Saint-Etienne í suð­ur­hluta lands­ins.

Tæmdu verslanir

Á meðan mót­mælin stóðu yfir og eftir að þeim lauk fóru hópar ung­menna um götur borga, lentu öðru hvoru í átökum við lög­reglu, kveiktu elda og brut­ust inn í lok­aðar versl­anir sem þeir tæmdu.

Fjöldi versl­ana var rændur í París, Marseille, Nice, Nantes, Bordeaux, Limoges, Lille, Toulouse og Strasbourg. Þar á meðal voru stór­mark­aðir, apó­tek, lúx­usvöru­versl­anir, fata­versl­anir, gler­augna­versl­anir, snyrti­vöru­versl­anir og raf­tækja­versl­anir.

Frétta­menn AFP í París sáu hópa um sex ungra manna ráð­ast skipu­lega á versl­anir. Þeir báru grímur og hanska, aftengdu fyrst örygg­is­mynda­vélar og brutu síðan rúður til að kom­ast inn.

Ránin bætt­ust við eyði­legg­ingu og skemmd­ar­verk dags­ins, en ráð­hús voru meðal þeirra bygg­inga sem ráð­ist var á í nokkrum borgum.

Ráðhúsið í Limoges, sem er meira en 140 ára gam­alt, eyði­lagð­ist að mestu í eldi sem grímu­klæddir mót­mæl­endur kveiktu eftir að hafa brot­ist inn, að sögn æðsta emb­ætt­is­manns svæð­is­ins. Einnig var brot­ist inn í ráð­hús í Marseille og Lille og þau skemmd.

Lög­reglu­stöð í Bordeaux varð einnig fyrir skemmd­ar­verkum og í Lyon kveiktu mót­mæl­endur í skrif­stofu ferða­mála.

Stjórnmálamenn bregðast við

Ofbeldið hefur vakið heims­at­hygli. Í Banda­ríkj­unum kenndi JD Vance vara­for­seti inn­flytj­enda­málum um óeirð­irnar.

„Frjáls­lyndir Vest­ur­landa­búar fluttu þriðja heim­inn til Frakk­lands og ann­arra landa í nafni fjöl­breyti­leika og sam­kenndar. Þeir huns­uðu grund­vall­ar­spurn­ingar um aðlögun og sam­rým­an­leika,“ sagði hann á X.

Macron for­seti sagði að „þeir sem unnu skemmd­ar­verk, réð­ust á opin­berar skrif­stofur eða fyr­ir­tæki eða frömdu rán – jafn­vel í ráð­hús­unum okkar – verði sóttir til saka og þeim refsað“.

Stjórn­ar­and­stæð­ingar sem sækj­ast eftir að taka við af Macron í for­seta­kosn­ing­unum í apríl og maí hafa nýtt sér óreið­una.

Marine Le Pen, fram­bjóð­andi öfga­hægri­manna, for­dæmdi „óeirða­segg­ina“ og hélt því fram að flokkur Jean-Luc Melenchon, keppi­nautar hennar um for­seta­emb­ættið á ysta vinstri vængnum, hefði „rétt­lætt ofbeldið“.

Á búfjár­sýn­inguMarine Le Pen tekur sjálfs­mynd með fólki á búfjár­sýn­ingu í Cournon-d’Auvergne fyrr í mán­uð­inum.

Mynd: JEFF PACHOUD / AFP

Hún hét því að vernda Frakka „gegn ofbeldi öfga­vinstr­is­ins“.

Melenchon, sem hafði stutt mót­mælin og náms­manna­mót­mælin sem fóru á undan þeim með áber­andi hætti, hvatti mót­mæl­endur til að taka ekki þátt í ránum og sagði þau „stríða gegn aðferðum okkar“.

Gulv­estunga­hreyf­ingin í Frakk­landi, sem efndi til götu­mót­mæla gegn rík­is­stjórn Macron fyrir átta árum vegna fyr­ir­hug­aðra hækk­ana á elds­neyt­is­sköttum, hafði boðað til mót­mæla „gulv­estunga og ung­menna“ í gær.

Helsta umkvört­un­ar­efnið var fram­færslu­kostn­aður, sem hefur meðal ann­ars hækkað vegna stríðs­ins í Mið-Aust­ur­löndum. Það hefur átt þátt í því að verð­bólga hefur auk­ist hratt í Evrópu og víðar.

„Við erum orðin þreytt á að þræla fyrir sult­ar­laun á meðan leigan hækkar stöðugt,“ sagði kenn­ar­inn Regine Monfroid við AFP í Strasbourg í aust­ur­hluta lands­ins.

En fleira vakti óánægju.

Á reyk­fylltri götuReykur liggur yfir götu þar sem fólk er á ferli. Mótmæli vegna fram­færslu­kostn­aðar í Frakk­landi leiddu til átaka og skemmd­ar­verka.

Mynd: AFP

Óánægja umfram framfærslukostnað

Í París gengu tugir þús­unda um austur- og norð­ur­hluta borg­ar­innar í einni stórri mót­mæla­göngu. Sumir hróp­uðu „Allir hata lög­regl­una“ og „Macron, segðu af þér“.

Kamil Alahyan, 18 ára fram­halds­skóla­nemi, sagð­ist mót­mæla „af svo mörgum ástæðum – kosn­ing­unum sem fram undan eru árið 2027, stjórn­mála­mönnum sem ljúga og ofur­ríku fólki sem hefur sölsað undir sig sífellt meiri auð und­an­farin tíu ár“.

Nokkrir mót­mæl­endur vís­uðu til frönsku bylt­ing­ar­innar árið 1789.

„Þetta er bylt­ingin – við erum að taka Bastill­una!“ hróp­uðu sumir í Marseille þegar þeir brut­ust inn á skrif­stofur borg­ar­stjór­ans.

Í borg­inni La Rochelle í vest­ur­hluta lands­ins gengu mót­mæl­endur á eftir skilti sem á stóð: „Bylting eða dauði.“

Í borg­inni Mont­pellier í suð­ur­hluta lands­ins var stóru bláu skilti með orð­unum „Fólkið mun sigra“ komið fyrir yfir torgi í mið­borg­inni.

„Rík­is­stjórnin skelfur, og það er rétt að hún geri það, því þegar franska þjóðin reið­ist gefst hún aldrei upp,“ sagði Ryad Rani, leið­togi sam­taka fram­halds­skóla­nema, LSU, við blaða­menn í París.