Þátttaka HS Orku í kostnaði „hefur ekki komið til umræðu“

Bygging varn­ar­garða við orku­verið í Svarts­engi á Reykja­nesi er alfarið á for­ræði almanna­varna og sam­kvæmt nýjum lögum um varnir mik­il­vægra inn­viða vegna jarð­hrær­ing­anna er ekki gert ráð fyrir beinni kostn­að­ar­hlut­deild HS Orku í bygg­ingu þeirra. „Aftur á móti hefur fyr­ir­tækið varið umtals­verðum tíma og fjár­munum í und­ir­bún­ings­vinnu vegna mögu­legra varna í Svarts­engi,“ segir Birna Lár­us­dóttir, upp­lýs­inga­full­trúi fyr­ir­tæk­is­ins.

Til að fjár­magna varnir inn­viða, m.a. varn­ar­garða við HS Orku, sem Bláa lónið verður einnig innan, verður lagður sér­stakur skattur á hús­eig­endur í land­inu. Gjald­taka hefst á næsta ári og mun standa í þrjú ár. Skatt­ur­inn mun nema 0,008 pró­sentum af bruna­bóta­mati fast­eigna. Svo dæmi séu nefnd mun gjaldið nema 4.800 krónum á ári af íbúð með bruna­bóta­mat að fjár­hæð 60 millj­ónir króna og 8.000 krónur á ári af íbúð með bruna­bóta­mat að fjár­hæð 100 millj­ónir.

Upp­lýs­inga­full­trúiBirna Lár­us­dóttir.

Mynd: HS Orka

„Þegar óvissu­stigi var lýst yfir af almanna­vörnum hófum við að flytja jarð­efni inn í Svarts­engi í þeim til­gangi að fergja lagnir og bor­holur, til að verja þá inn­viði fyrir hraun­rennsli, og eiga efni til­tækt í mögu­lega varn­ar­garða,“ segir Birna um þann kostnað sem HS Orka hefur þegar lagt í vegna jarð­hrær­ing­anna. Þegar hættu­stigi var svo lýst yfir af almanna­vörnum tók ríkið verk­efnið yfir og það var ekki lengur á for­ræði HS Orku. „Við höfum ekki komið að mál­inu síðan að öðru leyti en því að við bjóðum fram alla okkar sér­þekk­ingu, mann­skap og tæki til að þessar fram­kvæmdir megi takast sem best.“

Hún segir að  „sem betur fer“ séu ekki for­dæmi fyrir þeim kring­um­stæðum sem nú eru á Reykja­nes­inu. „Þátttaka fyr­ir­tæk­is­ins í kostn­aði hefur ekki komið til umræðu af hálfu rík­is­ins. En við munum að sjálf­sögðu taka sam­talið ef eftir því verður leitað. Við skor­umst ekki undan ábyrgð í því.“

Spurð um skýr­ingar á því að HS Orka, sem er einka­fyr­ir­tæki, taki ekki þátt í kostn­aði við að byggja varn­ar­garða sem munu lík­lega kosta yfir 2,5 millj­arða króna, bendir Birna á að HS Orka sé fyr­ir­tæki í almanna­þjón­ustu.

Í grein­ar­gerð með frum­varp­inu um varnir mik­il­vægra inn­viða segir: „Meðal frum­skyldna rík­is­valds­ins er að vernda mik­il­væga inn­viði sam­fé­lags­ins og aðra almanna­hags­muni fyrir hugs­an­legu tjóni af völdum nátt­úru­vár og sam­bæri­legra atburða.“

Varnir gegn váVarð­ar­garð­arnir gætu litið nokkurn veg­inn svona út. Fram­kvæmdin er óháð lögum um nátt­úru­vernd og skipu­lag sem og fjölda ann­arra laga þar sem um neyð­ar­ráð­stöfun er að ræða.

Mynd: Verkís

Birna segir að ef starf­semi orku­vers­ins í Svarts­engi legg­ist af, tíma­bundið eða til lengri tíma, og ekki verður hægt að halda úti þjón­ustu, „er ljóst að miklir fjár­munir yrðu að renna úr opin­berum sjóðum til að byggja þá þjón­ustu upp á nýjan leik. Slíkt yrði marg­falt dýr­ara fyrir þjóð­ar­búið en bygg­ing varn­ar­garða“.

Brestur í rekstri Svarts­engis geti auk þess leitt til stór­tjóns á fast­eignum heim­ila og fyr­ir­tækja í nær­sam­fé­lagi fyr­ir­tæk­is­ins. „Fyrst og síð­ast mun garð­ur­inn verja þjóð­hags­lega mik­il­væga inn­viði,“ segir hún. „Þessir inn­viðir veita heitu og köldu vatni til 30.000 manna byggðar á Suð­ur­nesjum; heim­ila, fyr­ir­tækja og alþjóða­flug­vall­ar­ins í Keflavík, og fram­leiðir jafn­framt raf­orku inn á meg­in­flutn­ings­kerfi þjóð­ar­innar sem nýt­ist um allt land.“

Í þessu sam­bandi vill Birna jafn­framt benda á að Ísland hefur skuld­bundið sig í varn­ar­samn­ingum til að útvega heitt og kalt vatn til varn­ar­liðs­ins. Það sé líka liður í þjóðar­ör­yggi Íslands að tryggja rekstur Kefla­vík­ur­flug­vallar. „Aðgangur að heitu og köldu vatni er rekstri vall­ar­ins bráð­nauð­syn­legur.“

Verulegt verðmæti virkjunar

Í grein­ar­gerð með frum­varpi rík­is­stjórn­ar­innar um varnir mik­il­vægra inn­viða er dregið fram hvaða áhrif og kostnað það myndi hafa í för með sér ef orku­verið í Svarts­engi yrði óstarf­hæft.

Þar segir: „Ljóst er að veru­legt tjón getur hlot­ist af því ef starf­semi orku­vers­ins í Svarts­engi leggst af. Fjár­hags­legt verð­mæti virkj­un­ar­innar er veru­legt, bók­fært virði hennar er um 24 millj­arðar kr. En gróf­lega áætlað end­urstofn­virði er um 70 millj­arðar kr. Fyrir utan fjár­hags­legt virði inn­viða á svæð­inu verður mjög vanda­samt og kostn­að­ar­samt að koma á vara­afli. Fyr­ir­liggj­andi upp­lýs­ingar benda til að kostn­aður við kaup á neyð­ar­kyndi­stöðvum sem duga fyrir lág­marks­upp­hitun fyrir öll Suðurnes og annan nauð­syn­legan búnað sé um tveir millj­arðar kr. Neyð­ar­kyndi­stöðv­arnar ganga fyrir olíu og gæti olíu­kostn­aður numið 800 til 1.500 millj­ónum kr. á mán­uði, auk ann­ars rekstr­ar­kostn­aðar. Umræddur bún­aður er ekki til á land­inu og óvíst er á þessum tíma­punkti hvort hann sé laus til afhend­ingar ann­ars staðar í heim­inum. Jafn­framt er ljóst að umhverf­is­á­hrif af rekstri kyndi­stöðvar af þessu tagi yrðu veru­leg.“

Tvö félög eiga HS Orku

Eigendur HS Orku eru tveir: Jarð­varmi slhf. og sjóðir í stýr­ingu hjá breska fyr­ir­tæk­inu Ancala Partners LLP. Eign­ar­hlutur hvors um sig er 50%.

Það eign­ar­hald hefur verið við lýði frá árinu 2019. Þá keypti Jarð­varmi, sem er félag í eigu 14 íslenskra líf­eyr­is­sjóða, öll hluta­bréf í HS Orku sem það átti ekki fyrir og seldi síðan helm­ing þeirra til Ancala fyrir um 37 millj­arða króna á þávirði. 

Áður en að það var gert tók Jarð­varmi þó 30 pró­sent hlut HS Orku í Bláa lón­inu út úr orku­fyr­ir­tæk­inu og seldi til nýs félags í eigu íslenskra líf­eyr­is­sjóða, Blá­varma slhf, á 15 millj­arða króna. Sú sala, sem var til­færsla á hlut HS Orku í Bláa lón­inu úr einum líf­eyr­is­sjóðsvasa í annan án þess að pen­ingar skiptu um hendur, gerði það að verkum að HS Orka bók­færði 9,8 millj­arða króna hagnað á árinu 2019. Þar er að uppi­stöðu um að ræða mun­inn á bók­færðu virði hlut­ar­ins í Bláa lón­inu og þess sem hann var seldur á. 

Á síð­ustu árum, frá 2020 og út árið 2022, hafa átt sér stað nokkuð umfangs­mikil end­ur­kaup á bréfum í HS Orku sem hafa sam­an­lagt skilað um 10,7 millj­örðum króna til hlut­hafa félags­ins.