Þingsályktunartillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu þess efnis hvort Ísland eigi að sækja um aðild að Evrópusambandinu hefur verið samþykkt á Alþingi með yfirburðum. Já sögðu 34, en 14 greiddu ekki atkvæði og 8 sögðu nei.

Þrátt fyrir stór orð sátu flestir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hjá í atkvæðagreiðslunni.

„Við treystum þjóðinni,“ sagði Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður Sjálfstæðisflokksins, sem greiddi ekki atkvæði. Sama gerðu þingmenn Framsóknarflokksins. Þingmenn Miðflokksins greiddu hins vegar atkvæði gegn þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og Jón Gunnarsson, þingmaður Sjálfstæðisflokks.

„Það var farið af stað með þetta mál á fölskum forsendum. Ítrekað hefur verið leitast við að koma í veg fyrir umræðu um málið,“ sagði Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins, sem sakaði ríkisstjórnina um „umbúðamennsku“, á meðan systir hans og samflokksmaður, Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir, sagðist ekki „taka þátt í pakkaleik“ ríkisstjórnarinnar.

„Það eru tveir valkostir og í hvorugu tilfelli er vitað hvert þeir leiða. Þetta er ótækt,“ sagði Sigmundur. Varaformaðurinn, Snorri Másson, sagði ríkisstjórnina „klofna og vanhæfa í málinu“.

Umræða í allan dag

Harðar umræður áttu sér stað í dag af hálfu þingmanna Miðflokksins og Sjálfstæðisflokksins, en til andsvara voru Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra og formaður Viðreisnar, og Pawel Bartoszek, þingmaður Viðreisnar og formaður utanríkismálanefndar.

Þingmenn Miðflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir, Sigríður Á. Andersen, Snorri Másson ræddu meðal annars fyrr í dag galla þess að ganga í Evrópusambandið og líklegt áhrifaleysi Íslands innan sambandsins, færi svo. 

Sigmundur Davíð í dagFormaður Miðflokksins taldi brellum vera beitt.

Mynd: Golli

Rökrætt á þingiÞorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, styður aðild Íslands að ESB, ólíkt því þegar síðast var sótt um aðild. Guðrún Hafsteinsdóttir er á móti, en Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra kveðst vilja bíða þess að sjá samning áður en hún tekur afstöðu.

Mynd: Golli

Fyrst var tillaga um að fresta þjóðaratkvæðagreiðslu felld. Þá var tillögu hafnað um að breyta orðalagi spurningarinnar. Einnig var tillögu um að skilgreina markmið þjóðaratkvæðagreiðslunnar hafnað, en í máli formanns utanríkismálanefndar, Pawels Bartoszek, kom fram að samningsmarkmið væru skilgreind í áliti nefndarinnar.

Margir þingmenn tóku til máls fyrir atkvæðagreiðsluna um þjóðaratkvæði og ræddu þar ýmist um atkvæðagreiðsluna, þjóðaratkvæðagreiðsluna eða áhrif aðildar að Evrópusambandinu.  

„Þetta þingmál hér hefur allt verið í skötulíki,“ sagði Sigríður Á. Andersen, þingmaður Miðflokksins. Hún kvartaði undan „þvílíkri tímapressu að afgreiða málið“. „Miðflokkurinn leggst gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu og þar af leiðandi líka aðildarviðræðum,“ sagði hún og bætti síðar við: „Þetta mál lýtur ekkert að vilja þjóðarinnar.“ Þá sagðist hún ekki „taka þátt í þessu leikriti um þjóðaratkvæðagreiðslu.“

Aðild „styrkir okkar efnahagslega fullveldi,“ sagði Pawel Bartoszek sem vísaði einnig til lægri vaxta í Evrópusambandinu og lýðræðislegs spursmál þjóðaratkvæðagreiðslu.

Guðrún Hafsteinsdóttir, formaður Sjálfstæðisflokksins, sagði málið „án breiðrar sáttar, án skýrs umboðs og án þess að ríkisstjórnarflokkarnir standi saman.“ Hún sagði málið minna sig á umsókn ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, í samstarfi Samfylkingar og Vinstri grænna, árið 2009, en síðarnefndi flokkurinn var andsnúinn aðild, líkt og Flokkur fólksins, sem nú er í ríkisstjórn.

Guðrún sagði flokkinn vilja „standa utan Evrópusambandsins“ og bætti við: „Við viljum hafa völdin heima.“

Diljá Mist Einarsdóttir rifjaði upp orð Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur utanríkisráðherra, frá því þegar hún var andsnúin Evrópusambandsaðild þegar hún var þingmaður Sjálfstæðisflokksins árið 2009.

„Það er aðeins einn flokkur sem hefur krafist þess að í þessa vegferð sé farið,“ sagði Sigurður Ingi Jóhannsson í Framsóknarflokki og vísaði þar til Viðreisnar, en fullyrti að Framsóknarflokkurinn styddi almennt þjóðaratkvæðagreiðslu.

Þjóðaratkvæði framundanÞorgerður Katrín Gunnarsdóttir í umræðum um Evrópusambandið á Alþingi.

Mynd: Golli

Stærsta mál Alþingis

„Með því stærra ef ekki það allra stærsta sem við höfum tekist á um hér í þessum sal,“ sagði Þórarinn Ingi Pétursson, einnig þingmaður Framsóknarflokksins. „Framsókn er hlynnt því að þjóðin fái að segja sitt í þessari atkvæðagreiðslu,“ sagði hann. Þá sagði hann mikilvægt að „virða niðurstöðu þjóðarinnar“. „Ég vil segja nei í haust. Ég sé ekki þá gullnu skóga sem aðrir sjá handan Atlantsála“.

„Mig langar til þess að geta stutt samning sem kæmu út úr slíkum aðildarviðræðum,“ sagði Dagbjört Hákonardóttir, þingmaður Samfylkingarinnar. Hann sagði hluta þjóðarinnar „forvitinn um hvaða áhrif það gæti haft á þess daglega líf“. 

„Flokkurinn hefur alltaf verið fylgjandi því að þjóðin sé spurð,“ sagði Ásthildur Lóa Þórsdóttir, þingmaður Flokks fólksins, og taldi spurninguna ekki vera hvort gengið yrði inn í sambandið.

„Við erum að afsala okkur viðskiptafrelsinu!“ hrópaði Guðlaugur Þór Þórðarson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, og sagði Íslendinga hafa stjórnað landbúnaðarmálum sínum frá landnámi.

Jón Pétur Zimsen, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, sagði málið „falsútkall“. Hann líkti því við að puttaferðalangur spyrði hvort rúta væri á leið til Keflavíkur, en væri ekki upplýstur um að hún væri á leið á Selfoss þegar stigið væri inn í rútuna. „Hvað ertu að tefja okkur? Við erum á leiðinni á Selfoss!“ sagði Jón Pétur þegar hann gerði grein fyrir atkvæði sínu.

Kristrún Frostadóttir sagði málið hafa hangið yfir þjóðinni í áraraðir. „Nú er komið að því að útkljá það. Það er verið að kjósa um hvort fólk vilji fjölga valkostum,“ sagði hún. „Ég vil fá að sjá samning, en ég vil líka hlusta á þjóðina.“

Spurningunni breytt

Málið var lagt fram á Alþingi 9. mars síðastliðinn og gekk til utanríkismálanefndar viku síðar. 

Tekið var tillit til athugasemda Feneyjanefndarinnar þegar ákveðið var að breyta orðalagi spurningar þjóðaratkvæðagreiðslunnar og horfið frá því að spyrja hvort ætti að „halda áfram“ viðræðum við Evrópusambandið, en þar sem deilt var um hvort Ísland hefði raunverulega slitið viðræðum þegar Gunnar Bragi Sveinsson, þá utanríkisráðherra úr Framsóknarflokknum, sendi bréf til Brussel 2015 og tilkynnti afturköllun aðildarumsóknar sem hafði verið samþykkt með þingsályktunartillögu 2009. Ólíkt nú var ekki lagt í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort sækja ætti um aðild eða ekki.

Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokk, sem leidd var af Bjarna Benediktssyni og Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, var andsnúin aðildarviðræðunum. Ráðherrar Sjálfstæðisflokksins og formaður Framsóknarflokksins höfðu þá lýst því í kosningabaráttunni að leggja ætti í dóm þjóðarinnar hvort aðildarviðræðum yrði slitið. Bjarni Benediktsson sagði eftir kosningarnar „pólitískur ómöguleiki“ væri að halda áfram viðræðunum, sem endaði með afturköllun aðildar án þess að málið væri tekið fyrir á þingi eða fært í þjóðaratkvæði.

Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sigmundar og Bjarna kom fram að gert yrði „hlé á aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið og úttekt gerð á stöðu viðræðnanna og þróun mála innan sambandsins.“

Þá sagði að „úttektin [yrði] lögð fyrir Alþingi til umfjöllunar og kynnt fyrir þjóðinni. Ekki verður haldið lengra í aðildarviðræðum við Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu.“

Sem fyrr segir var aðildarumsóknin afturkölluð af þáverandi utanríkisráðherra með bréfi til Evrópusambandsins.

Allt að fjögur þúsund manns mótmæltu á Austurvelli eftir afturköllunina 2015.

Verði samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst að sækja um aðild að Evrópusambandinu verður haldin önnur þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort ganga eigi í sambandið, þegar samningur liggur fyrir.