Þings­á­lykt­un­ar­til­laga um þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu þess efnis hvort Ísland eigi að sækja um aðild að Evr­ópu­sam­band­inu hefur verið sam­þykkt á Alþingi með yfir­burðum. Já sögðu 34, en 14 greiddu ekki atkvæði og 8 sögðu nei.

Þrátt fyrir stór orð sátu flestir þing­menn Sjálf­stæð­is­flokks­ins hjá í atkvæða­greiðsl­unni.

„Við treystum þjóð­inni,“ sagði Guðrún Haf­steins­dóttir, for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, sem greiddi ekki atkvæði. Sama gerðu þing­menn Fram­sókn­ar­flokks­ins. Þingmenn Mið­flokks­ins greiddu hins vegar atkvæði gegn þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu, eins og Jón Gunn­ars­son, þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks.

„Það var farið af stað með þetta mál á fölskum for­sendum. Ítrekað hefur verið leit­ast við að koma í veg fyrir umræðu um málið,“ sagði Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, for­maður Mið­flokks­ins, sem sak­aði rík­is­stjórn­ina um „umbúða­mennsku“, á meðan systir hans og sam­flokks­maður, Nanna Margrét Gunn­laugs­dóttir, sagð­ist ekki „taka þátt í pakka­leik“ rík­is­stjórn­ar­innar.

„Það eru tveir val­kostir og í hvor­ugu til­felli er vitað hvert þeir leiða. Þetta er ótækt,“ sagði Sig­mundur. Vara­for­mað­ur­inn, Snorri Másson, sagði rík­is­stjórn­ina „klofna og van­hæfa í mál­inu“.

Umræða í allan dag

Harðar umræður áttu sér stað í dag af hálfu þing­manna Mið­flokks­ins og Sjálf­stæð­is­flokks­ins, en til and­svara voru Þor­gerður Katrín Gunn­ars­dóttir, utan­rík­is­ráð­herra og for­maður Við­reisnar, og Pawel Bartoszek, þing­maður Við­reisnar og for­maður utan­rík­is­mála­nefndar.

Þingmenn Mið­flokks­ins, Sig­mundur Davíð Gunn­laugs­son, Nanna Margrét Gunn­laugs­dóttir, Sigríður Á. Andersen, Snorri Másson ræddu meðal ann­ars fyrr í dag galla þess að ganga í Evr­ópu­sam­bandið og lík­legt áhrifa­leysi Íslands innan sam­bands­ins, færi svo. 

Sig­mundur Davíð í dagFormaður Mið­flokks­ins taldi brellum vera beitt.

Mynd: Golli

Rökrætt á þingiÞor­gerður Katrín Gunn­ars­dóttir, for­maður Við­reisnar, styður aðild Íslands að ESB, ólíkt því þegar síð­ast var sótt um aðild. Guðrún Haf­steins­dóttir er á móti, en Kristrún Frosta­dóttir for­sæt­is­ráð­herra kveðst vilja bíða þess að sjá samn­ing áður en hún tekur afstöðu.

Mynd: Golli

Fyrst var til­laga um að fresta þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu felld. Þá var til­lögu hafnað um að breyta orða­lagi spurn­ing­ar­innar. Einnig var til­lögu um að skil­greina mark­mið þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­unnar hafnað, en í máli for­manns utan­rík­is­mála­nefndar, Pawels Bartoszek, kom fram að samn­ings­mark­mið væru skil­greind í áliti nefnd­ar­innar.

Margir þing­menn tóku til máls fyrir atkvæða­greiðsl­una um þjóð­ar­at­kvæði og ræddu þar ýmist um atkvæða­greiðsl­una, þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­una eða áhrif aðildar að Evr­ópu­sam­band­inu.  

„Þetta þing­mál hér hefur allt verið í skötu­líki,“ sagði Sigríður Á. Andersen, þing­maður Mið­flokks­ins. Hún kvart­aði undan „því­líkri tíma­pressu að afgreiða málið“. „Mið­flokk­ur­inn leggst gegn aðild Íslands að Evr­ópu­sam­band­inu og þar af leið­andi líka aðild­ar­við­ræðum,“ sagði hún og bætti síðar við: „Þetta mál lýtur ekk­ert að vilja þjóð­ar­innar.“ Þá sagð­ist hún ekki „taka þátt í þessu leik­riti um þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu.“

Aðild „styrkir okkar efna­hags­lega full­veldi,“ sagði Pawel Bartoszek sem vís­aði einnig til lægri vaxta í Evr­ópu­sam­band­inu og lýð­ræð­is­legs spurs­mál þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu.

Guðrún Haf­steins­dóttir, for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, sagði málið „án breiðrar sáttar, án skýrs umboðs og án þess að rík­is­stjórn­ar­flokk­arnir standi saman.“ Hún sagði málið minna sig á umsókn rík­is­stjórnar Jóhönnu Sig­urð­ar­dóttur, í sam­starfi Sam­fylk­ingar og Vinstri grænna, árið 2009, en síð­ar­nefndi flokk­ur­inn var andsnú­inn aðild, líkt og Flokkur fólks­ins, sem nú er í rík­is­stjórn.

Guðrún sagði flokk­inn vilja „standa utan Evr­ópu­sam­bands­ins“ og bætti við: „Við viljum hafa völdin heima.“

Diljá Mist Ein­ars­dóttir rifj­aði upp orð Þor­gerðar Katrínar Gunn­ars­dóttur utan­rík­is­ráð­herra, frá því þegar hún var andsnúin Evr­ópu­sam­bands­að­ild þegar hún var þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins árið 2009.

„Það er aðeins einn flokkur sem hefur kraf­ist þess að í þessa veg­ferð sé farið,“ sagði Sigurður Ingi Jóhanns­son í Fram­sókn­ar­flokki og vís­aði þar til Við­reisnar, en full­yrti að Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn styddi almennt þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu.

Þjóð­ar­at­kvæði framundanÞor­gerður Katrín Gunn­ars­dóttir í umræðum um Evr­ópu­sam­bandið á Alþingi.

Mynd: Golli

Stærsta mál Alþingis

„Með því stærra ef ekki það allra stærsta sem við höfum tek­ist á um hér í þessum sal,“ sagði Þórarinn Ingi Pét­urs­son, einnig þing­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins. „Framsókn er hlynnt því að þjóðin fái að segja sitt í þess­ari atkvæða­greiðslu,“ sagði hann. Þá sagði hann mik­il­vægt að „virða nið­ur­stöðu þjóð­ar­innar“. „Ég vil segja nei í haust. Ég sé ekki þá gullnu skóga sem aðrir sjá handan Atl­antsála“.

„Mig langar til þess að geta stutt samn­ing sem kæmu út úr slíkum aðild­ar­við­ræðum,“ sagði Dagbjört Hákon­ar­dóttir, þing­maður Sam­fylk­ing­ar­innar. Hann sagði hluta þjóð­ar­innar „for­vit­inn um hvaða áhrif það gæti haft á þess dag­lega líf“. 

„Flokk­ur­inn hefur alltaf verið fylgj­andi því að þjóðin sé spurð,“ sagði Ást­hildur Lóa Þórs­dóttir, þing­maður Flokks fólks­ins, og taldi spurn­ing­una ekki vera hvort gengið yrði inn í sam­bandið.

„Við erum að afsala okkur við­skipta­frels­inu!“ hróp­aði Guð­laugur Þór Þórð­ar­son, þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, og sagði Íslend­inga hafa stjórnað land­bún­að­ar­málum sínum frá land­námi.

Jón Pétur Zimsen, þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, sagði málið „falsút­kall“. Hann líkti því við að putta­ferða­langur spyrði hvort rúta væri á leið til Kefla­víkur, en væri ekki upp­lýstur um að hún væri á leið á Selfoss þegar stigið væri inn í rút­una. „Hvað ertu að tefja okkur? Við erum á leið­inni á Selfoss!“ sagði Jón Pétur þegar hann gerði grein fyrir atkvæði sínu.

Kristrún Frosta­dóttir sagði málið hafa hangið yfir þjóð­inni í áraraðir. „Nú er komið að því að útkljá það. Það er verið að kjósa um hvort fólk vilji fjölga val­kostum,“ sagði hún. „Ég vil fá að sjá samn­ing, en ég vil líka hlusta á þjóð­ina.“

Spurningunni breytt

Málið var lagt fram á Alþingi 9. mars síð­ast­lið­inn og gekk til utan­rík­is­mála­nefndar viku síðar. 

Tekið var til­lit til athuga­semda Fen­eyja­nefnd­ar­innar þegar ákveðið var að breyta orða­lagi spurn­ingar þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­unnar og horfið frá því að spyrja hvort ætti að „halda áfram“ við­ræðum við Evr­ópu­sam­bandið, en þar sem deilt var um hvort Ísland hefði raun­veru­lega slitið við­ræðum þegar Gunnar Bragi Sveins­son, þá utan­rík­is­ráð­herra úr Fram­sókn­ar­flokknum, sendi bréf til Brussel 2015 og til­kynnti aft­ur­köllun aðild­ar­um­sóknar sem hafði verið sam­þykkt með þings­á­lykt­un­ar­til­lögu 2009. Ólíkt nú var ekki lagt í þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu hvort sækja ætti um aðild eða ekki.

Rík­is­stjórn Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokk, sem leidd var af Bjarna Bene­dikts­syni og Sigmundi Davíð Gunn­laugs­syni, var andsnúin aðild­ar­við­ræð­unum. Ráð­herrar Sjálf­stæð­is­flokks­ins og for­maður Fram­sókn­ar­flokks­ins höfðu þá lýst því í kosn­inga­bar­átt­unni að leggja ætti í dóm þjóð­ar­innar hvort aðild­ar­við­ræðum yrði slitið. Bjarni Bene­dikts­son sagði eftir kosn­ing­arnar „póli­tískur ómögu­leiki“ væri að halda áfram við­ræð­unum, sem end­aði með aft­ur­köllun aðildar án þess að málið væri tekið fyrir á þingi eða fært í þjóð­ar­at­kvæði.

Í stefnu­yf­ir­lýs­ingu rík­is­stjórnar Sig­mundar og Bjarna kom fram að gert yrði „hlé á aðild­ar­við­ræðum Íslands við Evr­ópu­sam­bandið og úttekt gerð á stöðu við­ræðn­anna og þróun mála innan sam­bands­ins.“

Þá sagði að „úttektin [yrði] lögð fyrir Alþingi til umfjöll­unar og kynnt fyrir þjóð­inni. Ekki verður haldið lengra í aðild­ar­við­ræðum við Evr­ópu­sam­bandið nema að und­an­geng­inni þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu.“

Sem fyrr segir var aðild­ar­um­sóknin aft­ur­kölluð af þáver­andi utan­rík­is­ráð­herra með bréfi til Evr­ópu­sam­bands­ins.

Allt að fjögur þús­und manns mót­mæltu á Aust­ur­velli eftir aft­ur­köll­un­ina 2015.

Verði sam­þykkt í þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu 29. ágúst að sækja um aðild að Evr­ópu­sam­band­inu verður haldin önnur þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla um hvort ganga eigi í sam­bandið, þegar samn­ingur liggur fyrir.