„Almennt séð þá held ég að það mætti skoða þrepaskiptan fjármagnstekjuskatt.“ Þetta sagði Sigurður Ingi Jóhannsson, formaður Framsóknarflokksins og innviðaráðherra, í útvarpsþættinum Sprengisandi á Bylgjunni í gærmorgun. Slíkur skattur gæti lagst af meiri þunga en nú á til dæmis sjávarútvegsfyrirtæki, fjármálafyrirtæki eða orkufyrirtæki og alla aðra sem hagnast umfram það sem talist geti sanngjarnt og eðlilegt.
Þar sagðist hann telja að fjármagnstekjuskattshlutfallið, sem er 22 prósent, væri ágætt og skili ríkissjóði 16 milljörðum krónum meira í ár en búist hafði verið við. „Hins vegar má alveg til sanns vegar færa að ef hann væri þrepaskiptur þá væri möguleiki á því að þeir sem hefðu meira, borguðu meira til ríkisins. Hin leiðin er þá til útsvars. Ég held að það gæti þá komið upp á móti.“
Útsvarsgreiðslur til sveitarfélaga myndu þá koma til viðbótar við almenna greiðslu fjármagnstekjuskatts í ríkissjóð.
Aðspurður hvort Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, væri búinn að samþykkja þetta svaraði Sigurður Ingi: „Við sjáum útfærsluna. Hún kemur í vor.“
Frumvarp lagt fram í vor
Kjarninn greindi frá því á föstudag að fjármála- og efnahagsráðherra ætli að leggja fram frumvarp til breytinga á lögum um tekjuskatt í apríl næstkomandi sem felur meðal annars í sér að þeir sem hafa eingöngu fjármagnstekjur verði gert að greiða útsvar til sveitarfélaga.
Þetta kemur fram í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar fyrir komandi þingvetur. Þar segir að með frumvarpinu verði lagðar til endurskoðaðar og einfaldari reglur um reiknað endurgjald í atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi aðila í eigin rekstri með það að markmiði að varna mismunun í skattlagningu úttekta eigenda úr félögum. „Þá verður regluverk í kringum tekjutilflutning tekið til endurskoðunar til að tryggja að þau sem hafa eingöngu fjármagnstekjur reikni sér endurgjald og greiði þannig útsvar.“
Þar er þó ekkert rætt um þrepaskiptan fjármagnstekjuskatt.
Katrín segir tíma aðgerða kominn
Málið var tekið upp í síðustu stjórnarmyndunarviðræðum. Það rataði í kjölfarið inn í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar frá 30. nóvember 2021. Þar segir að regluverk í kringum tekjutilflutning yrði „tekið til endurskoðunar til að tryggja að þau sem hafa eingöngu fjármagnstekjur reikni sér endurgjald og greiði þannig útsvar.“
[adspot]Katrín Jakobsdóttir, formanns Vinstri grænna og forsætisráðherra, ræddi þetta mál í ræðu á flokksráðsfundi flokks síns á Ísafirði í síðasta mánuði. Þar sagði hún að Vinstri græn myndu halda áfram að vinna að réttlátara skattkerfi á Íslandi. „Nú er kominn tími til að breyta skattlagningu þeirra sem fyrst og fremst hafa fjármagnstekjur og tryggja að þau greiði sanngjarnan hlut í útsvar til sveitarfélaganna til að fjármagna þau mikilvægu verkefni sem þau sinna ekki síst í félags- og velferðarþjónustu. Um það hefur verið talað í tuttugu ár en nú er kominn tími aðgerða.“
Efsta tíundin tekur til sín 81 prósent fjármagnstekna
Fjármagnstekjur eru þær tekjur sem einstaklingar hafa af eignum sínum. Þær eru til að mynda vextir, arður, söluhagnaður eða leigutekjur af lausafé og af útleigu á fasteignum. Þeir sem fá mestar fjármagnstekjur á Íslandi eru því sá hópur einstaklinga sem á flest hlutabréf og flestar fasteignir. Sá hópur sem hefur sankað að sér flestum eignum.
Sá hópur sem jók fjármagnstekjur sínar mest í fyrra var allra tekjuhæsta tíund landsmanna. Kjarninn greindi frá því í júlí að í greiningu á álagningu opinberra gjalda einstaklinga eftir tekjutíundum, sem Bjarni kynnti á ríkisstjórnarfundi 22. júní síðastliðinn, hafi komið fram að þau tíu prósent landsmanna sem höfðu mestar fjármagnstekjur á síðasta ári hafi tekið til sín 81 prósent allra fjármagnstekna einstaklinga á árinu 2021.
Alls höfðu einstaklingar 181 milljarð króna í fjármagnstekjur í fyrra og því liggur fyrir að efsta tíundin, sem telur nokkur þúsund fjölskyldur, var með tæplega 147 milljarða króna í fjármagnstekjur á síðasta ári. Heildarfjármagnstekjur einstaklinga hækkuðu um 57 prósent milli ára, eða alls um 65 milljarða króna. Mest hækkaði söluhagnaður hlutabréfa sem var 69,5 milljarðar króna á árinu 2021.
Ráðstöfunartekjur fjármagnseigenda hækkuðu mest
Hjá þeim heimilum í landinu sem höfðu hæstar tekjur hækkuðu ráðstöfunartekjur að meðaltali um ríflega tíu prósent, að langmestu leyti vegna aukinna fjármagnstekja.
Tekjuhækkun hjá öðrum hópum samfélagsins var mun minni, en kaupmáttur ráðstöfunartekna einstaklinga hækkaði að meðaltali um 5,1 prósent í fyrra.
Þetta þýðir að ráðstöfunartekjur efsta tekjuhópsins hækkuðu mun meira hlutfallslega en annarra tekjuhópa ofan á það að tekjur þess hóps voru meiri fyrir. Krónunum í vasa þeirra sem höfðu miklar fjármagnstekjur fjölgaði því umtalsvert meira en í vasa þeirra sem þáðu fyrst og síðast launatekjur á síðasta ári.
Skattbyrði efsta tekjuhópsins dróst saman
Fjármagnstekjur dreifast mun ójafnar en launatekjur. Þær lendi mun frekar hjá tekjuhæstu hópum landsins, sem eiga mestar eignir.
Alls um níu prósent þeirra sem telja fram skattgreiðslur á Íslandi fá yfir höfuð fjármagnstekjur. Fjármagnstekjuskattur er líka 22 prósent, sem er mun lægra hlutfall en greitt er af t.d. launatekjum, þar sem skatthlutfallið er frá 31,45 til 46,25 prósent eftir því hversu háar tekjurnar eru.
[adspot]Í nýlegu Mánaðaryfirliti ASÍ kom fram að skattbyrði hafi heilt yfir aukist í fyrra þegar hún er reiknuð sem hlutfall tekju- og fjármagnstekjuskatts af heildartekjum. Hún fór úr 22,4 prósent af heildartekjum í 23,4 prósent.
Skattbyrði efstu tíundarinnar dróst hins vegar saman. Árið 2020 borgaði þessi hópur 28,9 prósent af tekjum sínum í skatta en 27,3 prósent í fyrra. Skattbyrði allra annarra hópa, hinna 90 prósent heimila í landinu, jókst á sama tíma.
Í minnisblaði um áðurnefnda greiningu sem lagt var fyrir ríkisstjórn í síðasta mánuði var þetta staðfest. Þar kom fram að hækkandi skattgreiðslur efstu tekjutíundarinnar séu fyrst og síðast tilkomnar vegna þess að fjármagnstekjur þeirra hafa stóraukist, enda greiðir þessi hópur 87 prósent af öllum fjármagnstekjuskatti.
Ofurhagnaður banka
Hugmyndir um svokallaðan hvalrekaskatt hafa líka verið umtalsvert ræddar hérlendis, eftir að Lilja D. Alfreðsdóttir, varaformaður Framsóknarflokksins og menningar- og viðskiptaráðherra, viðraði hugmyndir um álagningu hans í febrúar. Hún sagðist þá hafa þegar rætt málið við Sigurð Inga, formann síns flokks, og að þingflokkur Framsóknarflokksins styddi hugmyndina. „Ég er í stjórnmálum til þess að breyta rétt. Ég tel að þegar það er ofurhagnaður einhvers staðar þá eigi að skattleggja hann.“
[links]Tilefnið var að stóru bankarnir þrír: Landsbankinn, Arion banki og Íslandsbanki högnuðust um 81,2 milljarða króna á síðasta ári og um 111 milljarða króna á eins og hálfs árs tímabili á tímum þar sem heimsfaraldur geisaði. Seðlabanki Íslands og ríkisstjórnin lögðust í ýmsar örvunaraðgerðir vegna faraldursins. Þær aðgerðir mynduðu undirstöðuna fyrir hagnað bankanna þriggja. Lilja sagðist hissa á því hvað sumir væru viðkvæmir fyrir umræðu um aukna skattlagningu þegar verið væri að tala um svona mikinn hagnað.
Sjávarútvegurinn hefur líka skilað gríðarlegum hagnaði á undanförnum árum. Samtals hagnaðist sjávarútvegurinn um 468 milljarða króna frá byrjun árs 2009 og til loka árs 2020. Frá árinu 2009 hafa sjávarútvegsfyrirtæki greitt 126,3 milljarðar króna í arð til eigenda sinna. Auk þess sátu eftir 325 milljarðar króna í eigið fé í útgerðarfyrirtækjunum um síðustu áramót. Það jókst um 28 milljarða króna í fyrra þrátt fyrir metarðgreiðslur. Hagur sjávarútvegsfyrirtækja í heild vænkaðist því um næstum 50 milljarða króna á síðasta ári.
Á árinu 2020 greiddu sjávarútvegsfyrirtæki landsins, þ.e. þau sem stunda útgerð, alls 17,4 milljarða króna í opinber gjöld. Þar er um að ræða tekjuskatt, tryggingagjald og hið sértæka veiðigjald, sem samtals nam 4,8 milljörðum króna. Sama ár greiddu eigendur sjávarútvegsfyrirtækja sér út arð upp á 21,5 milljarða króna. Það var hæsta arðgreiðsla sem atvinnugreinin hefur greitt til eigenda sinna á einu ári.
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
Ýttu á + við höfund, fréttamál eða greinaröð til að fylgja því og fá tölvupóst þegar eitthvað nýtt kemur, einn á dag í mesta lagi. Því sem þú fylgir stjórnarðu á Minni síðu.
Athugasemdir