Konur enn færri en karlar á Alþingi

Leið­rétt­ing: End­ur­taln­ing í Norð­vest­ur­kjör­dæmi nú undir kvöld hefur leitt í ljós mis­ræmi í taln­ingu atkvæða. Síðdegis var ákveðið að telja þar aftur og nið­ur­staðan breytir miklu: Konur eru ekki meiri­hluti þing­manna.

Þrjátíu konur náðu kjöri til Alþingis í kosn­ing­unum í gær og 33 karlar. Í níu klukku­stundir leit út fyrir að nið­ur­staðan væri einmitt öfug og að konur hefðu í fyrsta sinn í sög­unni náð meiri­hluta á þing­inu. Konur eru einnig innan við helm­ingur þing­manna stjórn­ar­flokk­anna þriggja, eða átján af þeim 37 sem sam­an­lagt náðu kjöri en voru nítján fyrir end­ur­taln­ing­una. Engin gler­þök voru því brotin í morgun líkt og talið var.

Á þing fyrir stærsta flokk lands­ins, Sjálf­stæð­is­flokk, setj­ast sjö konur en flokk­ur­inn fékk sextán þing­menn kjörna. Framsókn fékk þrettán þing­menn kjörna, þar af sex konur. Vinstri græn náðu átta þing­mönnum og af þeim eru fimm konur.

Af sex þing­mönnum Sam­fylk­ingar eru fjórar konur. Af sex þing­mönnum Pírata eru þrjár konur og þrjár eru sömu­leiðis í fimm manna þing­manna­hópi Við­reisnar. Tvær konur munu setj­ast á þing fyrir Flokk fólks­ins af sex þing­mönnum sem náðu kjöri. Mið­flokk­ur­inn náði þremur inn á þing. Engin kona er í þeim hópi.

[adspot]

Konur leiddu 28 af 61 fram­boðs­lista þeirra ell­efu stjórn­mála­flokka sem voru í kjöri fyrir Alþing­is­kosn­ing­arnar eða tæp 46 pró­sent þeirra. Af þeim 305 sem raðað var í efstu fimm sæti allra þess­ara lista voru 147 skipuð konum eða rúm 48 pró­sent.

Á þeim 99 árum sem liðin eru frá því að fyrsta konan, Ingi­björg H. Bjarna­son, var kosin til setu á Alþingi, hefur fjöldi þing­kvenna verið allt frá engri upp í 33 og höfðu þær aldrei, fyrr en nú, náð að verða fleiri en karlar. Fyrir þessar kosn­ingar höfðu konur sam­tals verið um fimmt­ungur allra þing­manna. Eftir kosn­ing­arnar í gær eru þær hins vegar orðnar tæp 24,5 pró­sent þing­manna á þess­ari tæpu öld.

Mynd: Þor­steinn Hall­dórs­son

Fyrir komu Kvenna­list­ans hafði hlut­fall kvenna á Alþingi verið um eða undir 5 pró­sent í yfir 60 ár. Með til­komu fram­boðs­ins varð fjöldi kvenna á Alþingi í fyrsta sinn yfir 10 pró­sent og aðeins fjórum árum síðar var hlut­fallið orðið 20 pró­sent. Því hlut­falli héldu konur í 12 ár og náði það í fyrsta sinn yfir 30 pró­sent árið 1999. Síðan þá hefur hlut­fall kvenna á þingi ávallt verið yfir 30 pró­sent og hefur nú þrí­vegis náð yfir 40 pró­sentin; árin 2009, 2016 og 2021 en 47,6 pró­sent þeirra sem náðu kjöri í gær eru konur.

Eftir alþing­is­kosn­ing­arnar árið 2016 hlutu konur einnig 47,6 pró­sent þing­sæta og höfðu aldrei verið fleiri. Ári síðar urðu stjórn­ar­slit og kosið var að nýju. Í þeim kosn­ingum náðu 24 konur kjöri, hlutu því um 38 pró­sent þing­sæta sem var þá lægsta hlut­fall kjör­inna kvenna á Alþingi í ára­tug. Á kjör­tíma­bil­inu sagði einn karl af sér þing­mennsku og í hans stað kom kona. Þar með urðu þing­konur 25 og hlut­fall þeirra á þingi 39,6 pró­sent.

Ingi­björg H. Bjarna­son var lands­kjörin í kosn­ingum 8. júlí árið 1922 og sat hún á þingi til árs­ins 1930 og var allan þann tíma eina þing­konan. Guðrún Lár­us­dóttir var lands­kjörin árið 1930 og árið 1934 varð hún fyrsta konan til að vera kjörin á Alþingi í almennum þing­kosn­ingum. Hún lést árið 1938 og engin kona sat á Alþingi frá 1938 til 1946. Þremur árum síðar, 1949, voru í fyrsta skipti tvær konur kjörnar. Þær sátu báðar til árs­ins 1953 en í kosn­ingum það ár náði engin kona kjöri. Næstu árin voru því ýmist engin, ein eða tvær konur á Alþingi Íslend­inga. Fyrsta konan sem varð ráð­herra var Auður Auðuns árið 1970.

Árið 1971 var komið að tíma­mótum er þrjár konur voru í fyrsta skipti kjörnar: Auður Auðuns, Ragn­hildur Helga­dóttir (sem hafði setið á þingi frá 1956) og Svava Jak­obs­dóttir. Árið 1978 sett­ist Jóhanna Sig­urð­ar­dóttir á Alþingi og sat þar allt til árs­ins 2013 eða í tæp 35 ár, lengst allra kvenna.

Stórt stökk varð í kosn­ing­unum vorið 1983 er Kvenna­list­inn bauð fram í þremur kjör­dæmum. Fram­boðið hafði einnig þau áhrif að aðrir flokkar fjölg­uðu einnig konum á fram­boðs­listum sínum. Kvenna­list­inn hlaut 5,5 atkvæða á lands­vísu og þrjá full­trúa inn á Alþingi. Sex aðrar konur hlutu þing­sæti í þessum kosn­ingum, tvær fyrir Bandalag jafn­að­ar­manna, ein fyrir Alþýðu­banda­lagið, tvær fyrir Sjálf­stæð­is­flokk­inn og ein fyrir Alþýðu­flokk­inn. Konur á Alþingi urðu níu tals­ins og hlut­fall þeirra hækk­aði úr 5 í 15 pró­sent. Á næsta kjör­tíma­bili varð enn mikil fjölgun og sautján konur sett­ust á þing. Enn ein tíma­mótin urðu svo í lok kjör­tíma­bils­ins sem hófst árið 1995 er nítján konur sátu sam­tímis á þingi og voru þá í fyrsta sinn 30 pró­sent allra þing­manna. Á þessu sama kjör­tíma­bili var kona svo einnig kjörin for­maður stjórn­mála­flokks beggja kynja í fyrsta sinn, Margrét Frí­manns­dóttir, sem varð for­maður Alþýðu­banda­lags­ins árið 1995.

Þrír kven­ráð­herrar voru svo í fyrsta sinn í rík­is­stjórn sem mynduð var eftir kosn­ing­arnar 1999 er 22 konur náðu kjöri (35 pró­sent þing­sæta): Ingi­björg Pálma­dóttir heil­brigðis- og trygg­inga­mála­ráð­herra, Siv Frið­leifs­dóttir umhverf­is­ráð­herra og Sólveig Pét­urs­dóttir dóms- og kirkju­mála­ráð­herra. Val­gerður Sverr­is­dóttir tók svo við emb­ætti iðn­aðar- og við­skipta­ráð­herra 31. des­em­ber 1999 og kven­ráð­herrar þá orðnir fjórir.

Hlutfall kvenna á Alþingi lækk­aði eftir alþing­is­kosn­ing­arnar 2003, í fyrsta sinn síðan að Kvenna­list­inn bauð fram, tveimur ára­tugum fyrr. Þeim átti reyndar eftir að fjölga er leið á kjör­tíma­bilið og urðu að end­ingu 23.

Mynd: EPA

Jóhanna Sig­urð­ar­dóttir, for­maður Sam­fylk­ing­ar­innar, tók fyrst kvenna við emb­ætti for­sæt­is­ráð­herra í febr­úar 2009. Í þess­ari minni­hluta­stjórn með Vinstri grænum, sem sat þar til í maí þetta ár, voru tíu ráð­herrar, þar af helm­ing­ur­inn konur í fyrsta skipti í stjórn­mála­sög­unni. 27 konur voru kjörnar á þing í kosn­ing­unum vorið 2009 en þeim fækk­aði svo lít­il­lega eftir kosn­ing­arnar árið 2013 eða í 25. Við lok kjör­tíma­bils­ins hafði þeim hins vegar fjölgað, voru orðnar 29 og þar með 46 pró­sent þing­manna.

Enn ein jákvæðu tíma­mótin urðu svo í kosn­ing­unum haustið 2016 er sá sögu­legi við­burður átti sér stað að 30 konur voru kjörnar á Alþingi Íslend­inga. Þær skip­uðu því 47,6 pró­sent þing­sæta.

Mynd: Bára Huld Beck

Ekki tókst að mynda rík­is­stjórn fyrr en í jan­úar 2017. Í henni voru ell­efu ráð­herrar, þar af fjórar konur. Upp úr þessu stjórn­ar­sam­starfi slitn­aði hins vegar sama haust og kosið var að nýju í lok októ­ber. Þá kom enn eitt bakslagið og aðeins 24 konur náðu kjöri og fækk­aði um sex frá hinum sögu­legu kosn­ingum árið áður. Ellefu ráð­herrar tóku sæti í rík­is­stjórn Vinstri grænna, Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks, þar af fimm konur. Ein kona vék úr ráð­herra­stóli á kjör­tíma­bil­inu, Sigríður Andersen, og í stað hennar kom Áslaug Arna Sig­ur­björns­dóttir. Áslaug er yngsti kven­ráð­herra sög­unnar en hún var 28 ára er hún tók við emb­ætti dóms­mála­ráð­herra.

Sam­an­tekt um sögu þing­kvenna er m.a. fengin af vef Alþingis og úr BA-rit­gerð Ásdísar Bjargar Björg­vins­dóttur.