Samtök atvinnu­lífs­ins telja óþarft að taka upp opin­bera skrán­ingu hags­muna­varða (lobbý­ista) á Íslandi og eru mót­fallin því að settar verði reglur gegn því að ráð­herrar, aðstoð­ar­menn þeirra og emb­ætt­is­menn hefji störf hjá hags­muna­vörðum strax eftir starfs­lok í stjórn­sýslu.

Heiðrún Björk Gísla­dóttirverk­efna­stjóri á sam­keppn­is­hæfn­isviði er höf­undur umsagn­ar­innar.

Mynd: Af vef SA

Að mati sam­tak­anna tíðkast ekki á Íslandi spill­ing af því tagi að „sér­hags­muna­að­ilar nái tang­ar­haldi á stjórn­völdum og hafi áhrif á þau með við­brögðum sínum við ein­stökum ákvörð­unum“. Eru sam­tökin ósam­mála umfjöllun GRECO um spill­ingu og spill­ing­ar­varnir og telja að „aðstaðan hér [sé] um flest frábrugðin því hvernig hún er í marg­falt stærri þjóðfélögum“. 

For­sæt­is­ráðu­neytið kynnti nýlega áform um breyt­ingar á stjórn­ar­ráðslögum sem miða að því að lög­festa varnir gegn hags­muna­á­rekstrum hjá æðstu hand­höfum fram­kvæmd­ar­valds.

Til­gang­ur­inn er meðal ann­ars að bregð­ast við ábend­ingum GRECO (e. Group of States aga­inst Corruption) og fylgja eftir til­lögum starfs­hóps for­sæt­is­ráð­herra um efl­ingu trausts á stjórn­málum. Hópurinn lagði m.a. til að: 

a) Þeim aðilum sem hafa atvinnu af því að tala máli hags­muna­að­ila gagn­vart stjórnmála- og emb­ætt­ismönnum verði gert að skrá sig sem hags­muna­verði (e. lobby­ists).

b) Hafin verði vinna við gerð reglna um sam­skipti við hags­muna­að­ila og fram kemur að slíkar reglur þurfi að tryggja fullt gagn­sæi um sam­skiptin.

c) Settar verði reglur um starfs­val eftir opin­ber störf sem komi í veg fyrir að starfsfólk stjórnsýslu eða kjörnir full­trúar hefji störf hjá einka­að­ilum strax eftir starfs­lok í stjórnsýslu, vegna aðgangs að upplýsingum úr opin­beru starfi. Slíkar reglur varði einkum þann tíma sem nauð­syn­legt sé að líði frá starfs­lokum og þar til starf fyrir einka­að­ila hefj­ist.

Samtök atvinnu­lífs­ins hafa skilað nei­kvæðri umsögn um áformin. Þau telja jákvætt að fólk flakki á milli starfa í stjórn­sýslu og stjórn­málum og starfa við hags­muna­gæslu fyrir einka­fyr­ir­tæki: 

„T.d. hafa ráðuneyt­is­stjórar komið til starfa fyrir samtökin og skrif­stofu­stjórar úr ráðuneytum, fyrr­ver­andi þing­menn og ráðherrar og almennir starfs­menn frá Alþingi, sveit­arfélögum og stofn­unum ríkis­ins. Fjöldi ann­arra starfs­manna hefur komið frá einka­geir­anum. Á sama hátt hafa fyrrum starfs­menn sam­tak­anna ráðist til stjórnsýslunnar og aðrir orðið þing­menn og ráðherrar,“ segir í umsögn­inni. „Jafn­framt hafa fjölmargir sem starfað hafa á vegum ann­arra hags­muna­sam­taka ráðist til starfa hjá hinu opin­bera, bæði í efstu lög stjórnarráðsins og einnig verið kosnir til setu á þingi og átt greiða leið í önnur störf hjá ríkinu. Það er jákvætt að einka­fyr­ir­tæki finni hæfa starfs­menn í þjónustu ríkis og sveit­arfélaga og að yfirsýn og þekk­ing þeirra sem af ein­hverjum ástæðum hætta í stjórnmálum nýtist sem víðast. Takmörkun á starfs­vali getur því ekki orðið til ann­ars en tjóns fyrir samfélagið.“

SA mót­mæla því að sett verði „almenn yfir­grips­mikil ákvæði um tak­mörkun á almennu atvinnu­frelsi starfs­manna stjórn­ar­ráðs­ins eða kjör­inna full­trúa“ en vilja þó að skil­greint verði hvaða upp­lýs­ingum starfs­menn búi yfir og hvaða upp­lýs­ingar þurfi sér­staka vernd. Þá segja sam­tökin að eðl­is­munur sé á sinni eigin hags­muna­gæslu og þeirri hags­muna­gæslu sem tíðkast í „sumum öðrum ríkjum“ að því leyt­inu til að íslensku sam­tökin starfi á breiðum grunni og „þurfi á vallt að taka til­lit til heild­ar­hags­muna alls atvinnu­lífs en ekki ein­stakra aðila“.

Samtökin leggj­ast gegn því að for­sæt­is­ráðu­neytið taki að sér mið­lægt eft­ir­lits­hlut­verk við fram­kvæmd reglna um hags­muna­verði og sam­skipti stjórn­valda við hags­muna­að­ila. „Rannsóknir hafa sýnt að Íslend­ingar búa við flóknasta eft­ir­lits­reglu­verk allra OECD þjóða en slíkt getur beinlínis hamlað hag­vexti,“ segir í umsögn­inni þar sem varað er við „auknu eft­ir­liti og þyngri reglu­byrði sem m.a. bein­ist að íslensku atvinnu­lífi“.