Í gær sagði frá Anaxagórasi í þessari greinaröð.

Hér er sú grein.

Þótt menn eins og Anaxagóras væru þegar 400 árum fyrir upphaf tímatal okkar búnir að átta sig á því hvað sólmyrkvar væru í raun, þá spurðust þau tíðindi ekki út um veröldina fyrr en löngu síðar.

Og í goðsögnum hinna ýmsu trúarbragða spann fólk upp allskonar sögur til að skýra hin uggvænlegu fyrirbrigði á himnum.

Ógnarstórir úlfar

Í norrænni goðafræði mega himintunglin Sól og Máni sæta því á ferðum sínum yfir himinhvolfið að tveir ógnarstórir úlfar reyna sífellt að elta þau uppi og gleypa þau í sig. Þessi eilífi eltingaleikur stýrir hringrás dags og nætur og boðar að lokum endalok heimsins.

Samkvæmt frumheimildum á borð við Eddu (sérstaklega kvæðunum Völuspá og Grímnismáli) og svo Gylfaginningu í Snorra-Eddu þá eru þessir úlfar afkvæmi tröllkonu sem býr fyrir austan Miðgarð, bústað ásanna eða hinnu norrænu guða, og er þar skógur sem nefnist Járnviður.

Mánagarmur

Þar búa margar tröllskessur og undan einni þeirra eru komnir margir jötnar og skrímsli allskonar. Þar á meðal eru úlfarnir tveir sem nefnast Skoll og Hati.

Skoll eltist við Sól en Hati, sem sagður er sonur Fenrisúlfs, þreytir stökk á eftir Mána. Sumir telja að Skoll sé sjálfur hinn illi Fenrisúlfur.

Í Gylfaginningu kemur fram að annað nafn Hata sé Mánagarmur og hann er sagður nærast á lífskrafti deyjandi manna.

Því er spáð að Skoll og Hati (eða Mánagarmur) muni að lokum ná að hvoma í sig Sól og Mána og steypist þá myrkur yfir heiminn allan og upphefst Ragnarökkur.

Búsáhaldabyltingin?

Samkvæmt þessu verða sólmyrkvar og tunglmyrkvar þegar Skoll og Hati ná stundarkorn að gleypa Sól og Mána en verða svo að sleppa þeim aftur svo heimurinn ferst ekki í það sinn.

Til eru í nýlegum ritum frásagnir um að þegar myrkvar skella á geti fólk hjálpað Sól og Mána með því að framkalla sem mestan hávaða, til dæmis með því að slá sem ákafast utan potta og pönnur.

Þá hrökkvi úlfarnir í kút og sleppi fórnarlömbum sínum.

Þetta mun þó hvergi að finna í norrænum heimildum heldur ku búsáhaldabyltingar af þessu tagi hafa tíðkast við sól- og tunglmyrkva austur í Kína.

Úlfurinn er sagður nærast á lífskrafti deyjandi manna