„Það er ein borin, tví­lembd,“ sagði Trausti Hjálm­ars­son, sauð­fjár­bóndi í Aust­ur­hlíð í Bisk­ups­tungum, þegar Heim­ildin heyrði í honum fyrir um tíu dögum. Trausti og Kristín kona hans eru að gera klárt í sauð­burð.

Á bænum eru 570 ær á vetr­ar­fóðrum. Það þýðir að lömbin úr sauð­burði þessa vors, verði, ef að líkum lætur, um og yfir þús­und. Tví­lembdar ær enda orðnar hér um bil lág­mark.

Trausti stendur ekki bara í stór­ræðum í sauð­burði. Hann er nýtek­inn við for­mennsku í heild­ar­sam­tökum íslenskra bænda; orð­inn for­maður Bænda­sam­taka Íslands (BÍ). Eftir að félög bænda í öllum búgreinum sam­ein­uð­ust undir einum hatti nýlega er hann sá for­maður BÍ sem hefur skýrasta umboðið til for­mennsku í félags­skapnum frá upp­hafi.

Nýi for­mað­ur­inn er alinn upp í sveit. En ekki hvar? Á Lang­stöðum í Flóa. Af áber­andi kyni Brún­aða­staða­fólks, frá sam­nefndu býli í Hraun­gerð­is­hreppi í Flóa. Þaðan er kyn sem gert hefur sig gild­andi í íslenskum félags- og stjórn­málum, svo lengi sem elstu menn muna. Og muna þeir nú langt.

Frændi í fíl­ingGuðni Ágústs­son frændi Trausta með hljóð­nem­ann. Að öllum lík­indum að ræða íslenskan land­búnað eða fara með gam­an­mál. Lík­leg­ast bæði.

Mynd: Geirix

Afi Trausta, Ágúst frá Brúna­stöðum, fór á þing um miðja síð­ustu öld. Sonur hans Guðni svo seinna. Hann þarf ekki að kynna.

Trausti er rétt rúm­lega fer­tugur en starf­aði lengi við rún­ing og fór milli bæja víðs vegar um landið til þess að rýja fé og sækja íslenska ull. Á ferða­lagi um Suð­ur­landið árið 2007, átti hann erindi á bænum Aust­ur­hlíð í Bisk­ups­tungum. Þar hitti hann fyrir heima­sæt­una Kristínu Sigríði Magn­ús­dóttur. Eða öllu heldur tók eftir henni. Hún ekki strax eftir honum.

„Ég kom þarna að rýja lömbin í vetr­ar­rún­ingi og sé þá Kristínu í fyrsta skipti. Og svo kom ég aftur um haustið og þá tók hún eftir mér í fyrsta skipti,“ segir Trausti og glottir við. Í dag eiga þau hjónin fjögur börn og búa ásamt þeim í Aust­ur­hlíð.

Kosningabaráttan var hörð

Ríflega tveir þriðju þeirra félags­manna sem kusu í for­manns­kosn­ing­unni veittu Trausta atkvæði sitt. Fyrr­ver­andi for­maður, Gunnar Þor­geirs­son, fékk þriðj­ung atkvæða. Sá síð­ar­nefndi hefur síðan gagn­rýnt harka­lega stefnu­breyt­ingu nýrrar stjórnar BÍ og eins það hvernig aðilar sem standa utan BÍ beittu sér gegn honum.

Nefndi Gunnar, sem verið hefur flokks­bund­inn sjálf­stæð­is­maður til ára­tuga, sér­stak­lega þing­menn Fram­sókn­ar­flokks­ins, for­ystu­menn Kaup­fé­lags Skag­firð­inga (KS) og Guðna Ágústs­son, fyrr­ver­andi ráð­herra land­bún­að­ar­mála, sem leik­endur í því sam­hengi. Nokkuð sem Heim­ildin hafði einnig fjallað um.

„Ég get voða lítið tjáð mig um hans afstöðu,“ segir Trausti þegar ég hitti hann í hinni nýju Bænda­höll, í Borg­ar­tún­inu. „Ég ber virð­ingu fyrir Gunnari og því sem hann hefur staðið fyrir og hann hefur gert, og ætla bara að halda mig við það.“

Trausti sat í stjórn BÍ þann tíma sem Gunnar var þar for­maður, en Trausti hafði verið for­maður arms sauð­fjár­bænda í sam­tök­unum. Hann seg­ist upp úr ára­mótum farið að fá áskor­anir um mót­fram­boð gegn Gunnari og þá farið að „hringja sím­töl og sjá hvernig landið lægi“ og séð að hann ætti góða mögu­leika á að hafa sigur.

„[F]yrsti mað­ur­inn sem ég hringi í og til­kynni það er Gunnar, enda vildi ég ekki að hann læsi fyrst um það í Bænda­blað­inu,“ segir Trausti og kveðst þannig ekki hafa komið aftan að Gunnari á nokkurn hátt.

„Svo hefst bara kosn­inga­bar­átta og ég skrifa mínar greinar í blöðin og tala við fólk og fólk talar við fólk. Ég get voða lítið að því gert hverjir tala við hvern. En þrýst­ing­ur­inn sem kom á mig kom nátt­úru­lega fyrst og síð­ast frá bændum.“

Um meint afskipti utan­að­kom­andi af fram­boðs­slagnum, þing­manna og áhrifa­mik­illa aðila í land­bún­aði, segir Trausti:

„Hafi þeir gert það þá fann ég ekki fyrir því. Ég meina, það er bara í þess­ari kosn­inga­bar­áttu eins og í öðrum alltaf ein­hver kjafta­gangur og ég heyrði auð­vitað ein­hvern ávæn­ing af því. Ég veit hins vegar bara fyrir hvað ég stóð og við hverja ég ræddi um þetta.“

Í þeim hópi hafi ekki verið for­svars­menn KS, sem hann hafi ekki rætt við fyrr en eftir að for­manns­kjör­inu loknu. Það sé ekki óeðli­legt eins og sam­töl hans við for­s­mann ann­arra fyr­ir­tækja í land­bún­aði.

„Innan eðli­legs ramma er ekk­ert óeði­legt að við tökum stundum snún­ing á þessu fólki svo við vitum bara hvernig hljóðið er,“ segir Trausti.

Fyrir KS og SS

Heim­ildin hefur und­an­farið fjallað um það hvers vegna akkúrat þessi tengsl hafa orðið umræðu­efni í tengslum við breyt­ingar á lögum sem veita KS og fleiri stór­fyr­ir­tækjum í land­bún­aði und­an­þágur frá sam­keppn­is­lögum. Mark­miðið með þeim var að hag­ræða í slátrun og vinnslu afurða bænda, svo hægt væri að tryggja bændum hærri tekjur án þess að neyt­endur greiddu hærra verð. 

Milli­lið­irnir, svokölluð fram­leið­enda­fé­lög í eigu bænda, ættu að taka minna til sín, með því að fá leyfi til að hag­ræða og vinna saman, umfram það sem öðrum fyr­ir­tækjum er heim­ilt sam­kvæmt lögum. Óumdeilt er að breyt­ing sem gerð var á frum­varp­inu undir lokin var fram­leið­enda­fé­lögum og sam­tökum þeirra, Samtökum fyr­ir­tækja í land­bún­aði (SAFL) mjög að skapi og í takti við kröfur og áherslur þeirra.

Kaup­fé­lag Skag­firð­inga er áhrifa­mest innan þeirra sam­taka, en ekki síður Slát­ur­fé­lag Suð­ur­lands. Hvorugt þeirra er hins vegar í meiri­hluta­eigu bænda. Stóra breyt­ingin sem gerð var af meiri­hluta Alþingis, á síð­ustu dög­unum fyrir páska, var einmitt sú að þessi tvö stór­fyr­ir­tæki fengju und­an­þág­urnar. 

Bændur efuðust

BÍ undir for­ystu fyrri for­manns hafði goldið var­hug við ýmsu í frum­varp­inu eins og það leit út fyrir breyt­ingu. Í umsögn stuttu fyrir ára­mót hafði yfir­lög­fræð­ingu BÍ til að mynda lagt þunga áherslu á að til laga­setn­ing­ar­innar hefðu verið stofnað, í því skyni að rétta hag bænda. Verulega skorti á það í frum­varp­inu. Gagnsæi væri ekki tryggt svo bændur gætu bæði fylgst betur með því að hag­ræð­ingin skil­aði sér til þeirra; ekki gert ráð fyrir að að sér­stök verð­lags­nefnd ákveði lág­marks­verð og að fyr­ir­tæki í meiri­hluta­eigu eða undir stjórn bænda, fengju ein þessar víð­tæku heim­ildir.

„[T]elja sam­tökin að umtals­vert vanti uppá til að útfærslan falli að starfs­um­hverf­inu eins og það er sam­kvæmt núgild­andi lög­skipan,“ sagði svo í umsögn­inni. Þar var svo vakin athygli á því að nú þegar væru í sam­keppn­is­lögum, und­an­þágu­heim­ild. Henni væri ætlað að veita und­an­þágur eins og gera átti með nýju lög­unm. 

Á það var bent að und­an­þágu­heim­ildin sem þegar gilti hefði verið beitt þegar Sam­keppn­is­eft­ir­litið heim­il­aði sam­ein­ingu tveggja stórra afurða­stöðva á Norð­ur­landi, Norð­lenska og Kjarna­fæðis.

„Fyrir þeim sam­runa hafi verið sett nokkur skil­yrði sem þó verða varla talin mjög íþyngj­andi,“ sagði í umsögn yfir­lög­fræð­ings BÍ fyrir hönd þáver­andi stjórnar, í lok síð­asta árs. Sams­konar athuga­semdir komu þá frá Sam­keppn­is­eft­ir­lit­inu sjálfu.

Með öðrum orðum væri sú umfangs­mikla laga­breyt­ing sem stóð til að fara út í, óþörf.

Á síðustu stundu

Nokkrum dögum fyrir páska gerð­ist það svo að þetta sama frum­varp, tók rót­tækum breyt­ingum í með­förum meiri­hluta atvinnu­vega­nefndar alþingis.  Breyt­ingum, sem lögð voru til af for­manni nefnd­ar­innar, þing­manni Fram­sóknar, Þórarni Inga Pétus­syni.

Breyt­ingin var þvert á ábend­ingar BÍ, Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins og raunar fleiri hag­muna­að­ila, utan eins; SAFL. Þannig breytt fór frum­varpið inn til Alþingis degi eftir að hafa verið lagt fram í nefnd­inni og varð svo að lögum, sam­dæg­urs.

Þórarinn Ingi hefur síðan geng­ist við því að breyt­ingar á frum­varp­inu hafi fyrst og fremst verið unnar í sam­ráði við lög­mann SAFL, sem hafði til að mynda komið á fund nefnd­ar­innar nokkrum vikum fyrr, sem full­trúi SAFL.

Sama dag og nýja frum­varpið var að lögum sendi ný stjórn BÍ umsögn, und­ir­rit­aða af Trausta, þá nýteknum við for­mennsku í sam­tökum bænda. Þar var breyt­ingum meiri­hlut­ans fagnað. Jafnvel þó þau atriði sem BÍ hafði áður barist fyrir, væru hluti nýju lag­anna.  Það var svo eitt síð­asta verk Alþingis fyrir páska­frí að sam­þykkja lögin.

Sér tækifæri

„Þetta er ákvörðun rík­is­ins að gera þetta með þessum hætti og mér fannst okkur – og stjórn­inni – eftir að við fund­uðum um þetta áður en þetta fór í gegn og þá var það algjör­lega okkar mat að láta frá okkur stuðn­ing, þar sem við sjáum í þessu tæki­færi fyrir íslenska bændur og neyt­endur,“ segir Trausti um breytta afstöðu BÍ. 

Efni þeirra, breyt­ingar á síð­ustu stundu, verk­lag for­manns þing­nefnd­ar­innar sem og sam­ráð hans við lög­mann hags­muna­að­ila voru gagn­rýnd harð­lega. Sam­keppn­is­eft­ir­litið, Neyt­enda­sam­tökin, Félag Atvinnu­rek­enda, VR, ASÍ, stjórn­ar­and­stöðu­þing­menn og fyrr­ver­andi for­maður Bænda­sam­tak­anna og meira að segja starf­andi yfir­lög­fræð­ingur BÍ voru meðal þeirra sem töldu lögin veikja stöðu bænda og neyt­enda.

Trausti seg­ist ekki taka undir þessa gagn­rýni og segir að það liggi fyrir að árið 2028 verði unnin skýrsla af stjórn­völdum, sem meta eigi árang­ur­inn. 

„Það er auð­vitað ákveðið skrúf­stykki sem er á þessum fram­leið­end­urm og fyr­ir­tækjum að þeir fari vel með þessa heim­ild,“ segir Trausti og segir að hann og stjórn BÍ hafi metið það svo sem að nýta þann glugga sem mynd­að­ist til þess að ná breyt­ing­unum í gegn.

„Við vitum líka alveg sem er að við þurfum að fylgj­ast með að það sé vel farið með þetta svo ávinn­ing­ur­inn skili sér til bænda og neyt­enda. Ég hef bara ofboðs­lega mikla trú á því að það verði vel farið með þetta okkur til hags­bóta. Ekki bara bændum heldur neyt­endum líka.“

Gagnrýni Gunnars

Varðandi gagn­rýni fyr­ir­renn­ara hans og starf­andi yfir­lög­fræð­ings BÍ, meðal ann­arra, á að veru­lega skorti á að tryggja ávinn­ing bænda af breyt­ing­unum. Til dæmis með því að til staðar sé nefnd sem ákveði lág­marks­verð til bænda í kjöt­fram­leiðslu, eins og sé í mjólk­ur­fram­leiðslu, segir Trausti:

„Ég held að það hefði verið að erfitt að gera þetta á meðan við vitum ekki hverjir eru að fara að nýta þessar heim­ildir. Hins vegar held ég að það sé mjög mik­il­vægt að það sé fylgst með þessu og þá hvort þörfin verði fyrir þetta.“

-En hvernig er hægt að fylgj­ast með því þegar þetta gagn­sæi er ekki komið á til dæmis á milli við­skipta milli slát­ur­húsa og vinnslu sem sömu menn stjórna svo sjá­sjálfir. Þú hefur séð kann­anir sem sýna van­traust og erf­iða stöðu bænda?

„Já það hefur verið lengi.“

-Er þá ekki ástæða til að breyta þessu og til dæmis bara með því að opna bók­haldið, það getur varla skaðað neinn?

„Nei, ég held að það myndi ekki skaða neinn og við þurfum að sjá hvort hægt sé að fara inn í þá leið þegar farið er að vinna eftir þessu frum­varpi og ég get ekki skilið það öðru­vísi en það að eins og nú þegar þessar afurða­stöðvar eiga þessar kjöt­vinnslur og að inni í þessu frum­varpi eru ákvæði um að þeir geti ekki selt sér þessar vörur ódýr­ari en þeir selja öðrum, sem dæmi. Ég geri ráð fyrir því að það verði gert.“

-En það er ekki gert ráð fyrir því að það verði gert?

„Er það ekki hlut­verk Sam­keppn­is­ef­ir­lits­ins?“ spyr Trausti.

Sam­keppn­is­eft­ir­litið gagn­rýndi þetta atriði sér­stak­lega í umsögn sinni um lögin.  Eft­ir­lit­inu sem lýst sé í lög­unum eigi heima hjá öðrum stjórrn­völdum og sé þar fyrir utan „þýð­ing­ar­laust, þar frum­varpið kveður ekki á um neins konar úrræði af hálfu eft­ir­lits­ins,“ sem geti „með engum hætti komið í veg fyrir það sam­fé­lags­lega tjón sem leiða mun af hinu breytta frum­varpi.“ 

Trausti seg­ist ekki geta svarað fyrir ein­staka greinar frum­varps­ins, sem unnið sé sam­kvæmt ferlum og sam­þykkt af meir­ir­hluta alþingis.

„[Þ]að er ekki mitt hlut­verk að verja hvernig þeir fóru með sínar heim­ildir til að gera þetta. Þau fóru þessa leið.“

Samráð við SAFL ekki endilega óeðlilegt

Um það hvort það hafi ekki vakið athygli og spurn­ingar hjá honum þegar í ljós kom að lög­maður SAFL hefði einn full­trúi hags­muna­að­ila verið kall­aður til af for­manni atvinnu­vega­nefndar, til þess að vinna breyt­ing­ar­til­lögur meiri­hluta nefnd­ar­innar.

„Ég hef bara ekk­ert velt mér upp úr því. Bara ekk­ert velt mér upp úr því við hverja þau töl­uðu. Þau töl­uðu við BÍ fyrr í vetur og við komum okkar sjón­ar­miðum á fram­færi og svo bara klárar nefndin þetta.“

- En það er áður en farið er í að gera þessar breyt­ingar á frum­varp­inu, þær eru skrif­aðar í sam­ráði við þessi fyr­ir­tæki, er það ekki óeðli­legt?

„Ég bara veit ekk­ert um það. Voru þau ekki að vinna með lög­fræð­ingi sem hefur unnið fyrir þessi fyr­ir­tæki? Í mínum huga er ann­arra að svara þess­ari spurn­ingu. Hvað sé eðli­legt og hvað sé óeðli­legt.“

- Hefðirðu ekki kosið að ykkar lög­fræð­ingur hefði þá alla vega haft sömu aðkomu að þess­ari vinnu eins og lög­maður SAFL?

„Mikið af þessum hags­munum eru nú samt mjög sam­eig­in­legir. Við sjáum bara hjá þessum fyr­ir­tækjum, án þess að ég ætla að fara að verja þau á ein­hvern hátt, að ef það verður ekki snúið við blað­inu í að greiða hærra verð til bænda þá eru þeir bara að klára sig sjálfir. Þannig að hags­munir þeirra að því að geta hag­rætt og komið betur fram gagn­vart bændum í hærra skila­verði er bara stór partur af því að þessi fyr­ir­tæki haldi velli.“

„[Þ]ó þetta líti svona út“

Trausti segir að nú reyni líka á bændur sem komu að stjórnum þess­ara fyr­ir­tækja, að standa fast á sínum rétti og því að hag­ræðið skili sér til þeirra. Það sé allra hagur að það tak­ist. Bændur séu þegar að takast á við sam­keppni erlendis frá og bæði þeir og fyr­ir­tækin þurfi að standa sterkar gagn­vart henni. 

- En er það ekki besta dæmið um hversu illa bændum hefur tek­ist að hafa áhrif í þessum fyr­ir­tækjum sínum, að þau hafi farið í inn­flutn­ing í sam­keppni við sömu bændur?

„Ég held að þessi fyr­ir­tæki séu nú ekki beint í mik­illi sam­keppni við bændur þó þetta líti svona út.“

- Bíddu, en sömu fyr­ir­tæki og eru að flytja inn nauta­kjöt eru að taka við naut­gripum til slátr­unar, sama á við um svína­kjöt og kjúklinga­kjöti?

„Já, já. En það sem við vitum er að fjár­fest­inga­þörfin er mikil hjá þessum fyr­ir­tækjum og þau eru ekki að ríða feitum hesti frá slátrun, hvorki á nauta­kjöti, lamba­kjöti eða öðru, við vitum það alveg.“

- Já en bíddu, söl­unni á þessum afurðum frá slát­ur­húsum fyr­ir­tækj­anna yfir í vinnslur sem sömu fyr­ir­tæki?

„Svo er það [slátr­unin og vinnslan] saman, hvort að hún er að skila miklu eða ekki. Ég bara er ekk­ert endi­lega viss um það að álagn­ingin á því sé endi­lega svo mikil. En ég veit það ekki.“

-En er það ekki einmitt vanda­málið? Að þið vitið það ekki?

„Það getur verið vanda­mál, jú,“ segir Trausti og bendir á að slát­ur­húsin illa nýtt núna og fækkun og sam­vinna þeirra eigi að skila sér í hag­ræð­ingu.

„Það er ekk­ert mikið svig­rúm til að hækka verð og auka kostnað afurða­stöðv­anna, öðru­vísi en að þeir nýti vel þessar heim­ildir svo það sé hægt að vera með hag­kvæm­ari ein­ingar, sem þá vænt­an­lega, og eiga að skila betri verðum til bænda án þess að það hafi áhrif á neyt­endur.“

-Þetta dæmi sem kom upp nýlega með SS-pyls­una og Ali baconið með þýska kjöt­inu sem var jafn­vel ekki merkt þó það væri unnið úr erlendu kjöti. Þetta hlýtur að skaða bændur?

„Auðvitað gerir það,“ segir Trausti sem segir íslenska bændur vera að ná miklum árangri í að bæta bæði aðbúnað og afurðir sínar. Til að mynda hafi slát­ur­þungi sauð­fjár hækkað um 20% á ekki margra ára tíma­bili. Það segi sína sögu.

„Þetta er bara mjög óþægi­legt þegar við erum í hví­vetna að vanda okkur. Við vitum að íslenskir bændur eru að vanda sig á öllum skal­anum. Þess vegna er þetta okkur oft erfið umræða, en við þurfum að hafa kjark til að taka hana og fyr­ir­tækin sem við eigum að hluta eða öllu leyti eiga að vera að pres­entera þá vöru sem bændur eru að fram­leiða.“

Ósætti á skrifstofunni?

Vigdís Häsler, sem verið hafði fram­kvæmda­stjóri BÍ, frá árs­byrjun 2021 til­kynnti fyrir rúmri viku að hún væri hætt störfum hjá sam­tök­unum. Þó ekk­ert hefði verið gefið upp um hver hafi átt frum­kvæði að þeim starfs­lokum hefur Heim­ildin upp­lýs­ingar um að þau hafi verið að frum­kvæði nýs for­manns og stjórnar BÍ. Spurður hvers vegna ákveðið hafi verið að segja Vigdísi upp, segir Traust:

„Ég held að það sé aldrei óeðli­legt þegar að mikið er búið að ganga á; for­manns­slagur, ný stjórn og ein­hverjar áherslu­breyt­ingar. Og stundum á fólk vel saman og stundum ekki og hún lét af störfum og við stöndum frammi fyrir því núna að finna nýjan fram­kvæmda­stjóra.“ 

- Eins og þú lýsir þessu, er ljóst að hún hafi ekki átt frum­kvæði að þessum starfs­lokum sjálf á þessum tíma?

„Mér finnst það algjört auka­at­riði hver átti frum­kvæðið að hverju. Það er bara þannig að hún lætur af störfum eins og hefur komið fram og mér finnst ekki vera ástæða til þess að dvelja við það eða draga hana niður í ein­hverja nei­kvæða umræðu skil­urðu,“ segir Trausti sem segir stjórn­ina þakk­láta Vigdísi fyrir hennar störf.

Breyt­ingar meiri­hluta atvinnu­vega­nefndar á loka­metrum laga­setn­ingar hafa verið gagn­rýndar eins og áður segir. Núver­andi yfir­lög­fræð­ingur BÍ gerði það til að mynda í grein á Vísi, eftir að ný stjórn hafði tekið við og lögin lágu fyrir. Þar sagði hann ekk­ert í lög­unum tryggja að bændur nytu ávinn­ings­ins af þeim. Spurður hvort ekki sé sam­staða og traust milli stjórnar og stjórn­enda BÍ, segir Trausti:

„Jú ég held það nú alveg, Helgi. Ég held að það sé alveg sam­staða um það. En það er auð­vitað þannig að kannski liggur það í hlut­ar­ins eðli að lög­fræðin fjallar um þessi mál út frá bók­stafnum, og hvað stendur og stendur ekki, en ég sé ekki að það sé eitt­hvað í þessu sem við erum ekki með­vituð um í þess­ari grein skil­urðu. Hann skrifar þessa grein og ég hef ekk­ert út á hana að setja.“

- En ertu sam­mála þess­ari grein­ingu hans að það sé engin trygg­ing fyrir bændur í þessum lögum?

„Nei ég er ekki sam­mála því. En ég er sam­mála því að það sé farið vel með þessar heim­ildir.“

Vill fá Íslenskar merkingar

Eitt af því sem Bænda­sam­tökin hafa lengi talað fyrir er að tekin verði upp sér­stök upp­runa­merk­ing, undir eft­ir­liti, sem stað­festi að inni­hald mat­vöru, kjöt og græn­meti, sé sann­ar­lega íslenskt.

Upp­runa­merkið „Íslenskt Staðfest“ hefur þegar verið sett á lagg­irnar sam­kvæmt þess­ari upp­skrift, en illa hefur gengið að fá fram­leiðslu­fyr­ir­tækin til þess að taka upp merk­ing­una. Fyrr­ver­andi for­maður BÍ sagði það benda til þess að fyr­ir­tækin hefðu eitt­hvað að fela, hve fast þau hafi staðið á brems­unni gagn­vart upp­töku merk­ing­ar­innar. Nýr for­maður Sam­tak­anna segir um þetta:

„Já, ég bara get ekki útskýrt hvers vegna. Ég á bara mjög auð­vitað mjög erfitt með að útskýra það. Ég bara veit það ekki. En ég hins vegar er sann­færður um að það sé að breyt­ast hljóðið í sumum þeirra. Og ég hef trú á að þegar þetta fer að rúlla af stað og einn byrjar fer þetta bara að gera sig.“

Trausti Hjálm­ars­son, for­maður Bænda­sam­taka Íslands, mun á næstu vikum hafa nóg að gera. Hann er að taka við nýju emb­ætti, ráða þangað inn nýjan fram­kvæmda­stjóra og koma sér inn í og taka ábyrgð á heild­ar­sam­tökum bænda. Í hags­muna­báráttu þeirra segir hann sjaldan vera frí. Þannig eigi það heldur ekki að vera. 

Svo er það sauð­burð­ur­inn heima í Aust­ur­hlíð. Þann tíma sem hann varir er aldrei frí.