Ráðuneyti sem gagnrýndi lagasetningu þarf að réttlæta hana fyrir ESA

Hörð gagn­rýni sér­fræð­inga mat­væla­ráðu­neyt­ins á sam­keppn­isund­an­þág­ur sem meiri­hluti Al­þing­is veitti stór­fyr­ir­tækj­um í land­bún­aði á dög­un­um, er ástæða þess að ESA sendi sama ráðu­neyti bréf og fór fram á svör ís­lenskra stjón­valda við þeim. Ráðu­neyt­ið bað um aukafrest.

Ráðuneyti sem gagnrýndi lagasetningu þarf að réttlæta hana fyrir ESA

Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) sendi 2. maí íslenskum stjórnvöldum fyrirspurn vegna hinna umdeildu samkeppnisundanþága sem meirihluti atvinnuveganefndar Alþingis lagði fram og þingið samþykkti þann 21. mars síðastliðinn. Í byrjun maí og gaf ESA matvælaráðuneytinu mánuð til að svara fyrir hönd stjórnvalda.

Um var að ræða grundvallarbreytingu á frumvarpi, sem upphaflega var ætlað að bregðast við bágri stöðu íslenskra bænda, einkum þeirra sem stunda sauðfjárrækt.

Með því að heimila afurðarstöðvum bænda ákveðið samráð mætti ná fram hagræðingu sem skilað gæti bændum hærra verði fyrir framleiðslu sína auk þess að lækka verð til neytenda. 

Það markmið var þó látið lönd og leið í endanlegri útgáfu frumvarpsins, sem Alþingi svo samþykkti. Það var altént mat samkeppnisyfirvalda, fulltrúa verslunarinnar, neytenda og launþegasamtaka, sem töldu frumvarpið þvert á móti aðför að neytendum ekki síður en að bændum. 

Undir þessa gagnrýni tóku bæði fyrrverandi formaður Bændasamtaka Íslands og yfirlögfræðingur samtakanna, sem lýstu því hvernig meirihluti þingnefndarinnar hefði á síðustu stundu ákveðið að þjóna fyrst og síðast hagsmunum stórfyrirtækja í landbúnaði. Þar helst Kaupfélagi Skagfirðinga (KS) og Sláturfélagi Suðurlands (SS) sem ásamt fleiri svokölluðum afurðarstöðvum mynduðu Samtök Fyrirtækja í Landbúnaði (SAFL).

Það að umrædd samtök hafi á endanum fengið sínu fram, þegar formaður atvinnuveganefndar Alþingis lagði til umfangsmiklar breytingar á því, var ekki úr lausu lofti gripið. Sjálfur viðurkenndi Þórarinn Ingi Pétursson, þingmaður og formaður nefndarinnar, að við breytingu frumvarpsins hafi hann fyrst og síðast sótt ráðgjöf og aðstoð, lögfræðings SAFL, sem einnig hefur verið lögmaður KS.

Nýr formaður hafði tekið við BÍ innan við mánuði áður en frumvarpið varð að lögum. Ólíkt forvera sínum taldi hann frumvarpið mikla framför og hafði ekki áhyggjur af því sem starfsmenn BÍ höfðu varað við að gæti gerst ef ekki yrði betur gætt að hag bænda í lagasetningunni. Nýi formaðurinn kvaðst treysta fyrirtækjunum til að nýta heimildir sínar þannig að ávinningurinn skilaði sér beint til bænda, en viðurkenndi þó að fyrir því væri lítil sem engin trygging.

Sú einkennilega staða kom upp hálfum mánuði eftir samþykkt frumvarpsins, að matvælaráðuneytið sendi erindi til atvinnuveganefndar þar sem vinnubrögð nefndarinnar voru harðlega gagnrýnd. Verið væri að færa fyrirtækjum opnar heimildir til samráðs og samvinnu, sem ekki einungis væru lögbrot í öðrum greinum, heldur væri allt útlit fyrir að undanþágurnar væru hvort tveggja, langt umfram starfsemi fyrirtækja í landbúnaði og þvert á EES-samninginn.

Bréffrá ESA, stílað á Bjarkeyju Olsen Gunnarsdóttur matvælaráðherra.

Bréf matvælaráðuneytisins kom degi áður en skipt var um ráðherra í því ráðuneyti. Við tók Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, sem hafði fram til þess tíma setið á þingi og verið nefndarmaður í þeirri nefnd sem ráðuneyti hennar hafði með fordæmalausum hætti gagnrýnt degi fyrr.

Það næsta sem fréttist af bréfi sérfræðinga ráðuneytisins var að nýr ráðherra lýsti því yfir að ekki yrði brugðist við þeirri gagnrýni sem þar var færð fram. Það gerði ráðherrann í þingræðu þann 17. apríl síðastliðinn.

Bréf ráðuneytisins hafði þó vakið athygli annars staðar, eða hjá Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) sem sér til þess að aðilarlönd að evrópska efnahagssamningnum standi við skuldbindingar sínar, sem fylgja réttindum þeim að fá aðgengi að markaði annarra aðildarríkja.

Í bréfi ESA til íslenskra stjórnvalda sem sent var 2. maí síðastliðinn er forsaga málsins rakin og síðan vikið að áhyggjum af því að hinar víðtæku undanþáguheimildir sem stórfyrirtæki í landbúnaði hefðu fengið af hendi Alþingis. ESA bendir á að vissulega séu hefðibundnar landbúnaðarafurðir, kjöt og mjólk til að mynda, undanþegnar skuldbindingum Íslands um bann við samráði og samkeppnislögum sem annars gilda. Þetta sé gert vegna sérstöðu þessara matvælavara.

Á hinn bóginn bendir ESA á að ein megin gagnrýnin á nýju lögin hér á landi sé að þau nái mögulega yfir miklu meira en bara landbúnaðarafurðir.

Heimildin sem hafi verið sett inn í lögin á lokametrunum af þingnefndinni, með aðstoð hagsmunaaðilans SAFL, hafi verið svo opin að þau eigi við um alls ótengd viðskipti en bara með kjötslátrun og -vinnslu. Innflutningur heildsala og smásala á aðföngum til landbúnaðarframleiðslu, áburði, fóðri og fleiru geti líka fallið undir lögin, sem sé ekki í samræmi við það sem Ísland hafi skuldbundið sig til.

Þessu til viðbótar bendir ESA á í bréfi sínu að nú geti jafnvel fyrirtæki í allt öðrum greinum en landbúnaði komið sér undan því að hlíta samkeppnislögum, sem varða háum fjársektum og jafnvel fangelsisrefsingum í öðrum atvinnugreinum. Þetta segir ESA að komi glögglega fram í athugasemdum matvælaráðuneytisins til Alþingis, rétt eins og áhyggjur af því að alls óvíst sé hvort og þá hver eigi að hafa eftirlit með því að fyrirtækin sem njóti undanþáganna, fari með það víðtæka vald sem þeim sé fært með lögunum.

ESA óskaði skýringa við þessu í bréfi sínu þann 2. maí síðastliðnum og gaf matvælaráðuneytinu íslenska til 30. júní að svara. Því hyggst ráðuneytið hins vegar ekki ætla að hlýða, þar sem það hefur farið fram á mánaðarfrest til viðbótar til að svara erindinu.

Matvælaráðuneytið hefur því það hlutverk að svara ESA og gefa fullnægjandi skýringar á lögmæti lagasetningar og ákvarðana Alþingis og íslenskra stjórnvalda í máli sem ráðuneytið sjálft hefur gert alvarlegar athugasemdir við, bæði hvað varðar form og efni.

Kjósa
48
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir (1)

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.
Tengdar greinar

Samkeppnisundanþága í Landbúnaði

Formaður BÍ: Innflutningur afurðastöðva „ekki beint í samkeppni við bændur“
ViðtalSamkeppnisundanþága í Landbúnaði

Formað­ur BÍ: Inn­flutn­ing­ur af­urða­stöðva „ekki beint í sam­keppni við bænd­ur“

Formað­ur Bænda­sam­tak­anna seg­ist treysta því að stór­fyr­ir­tæk­in í land­bún­aði muni skila bænd­um ávinn­ingi af nýj­um und­an­þág­um frá sam­keppn­is­lög­um. Hann við­ur­kenn­ir að litl­ar sem eng­ar trygg­ing­ar séu þó fyr­ir því. Það hafi þó ver­ið mat hans og nýrr­ar stjórn­ar að mæla með breyt­ing­un­um.
Treystir KS og SS til að skila ávinningi til bænda
FréttirSamkeppnisundanþága í Landbúnaði

Treyst­ir KS og SS til að skila ávinn­ingi til bænda

Ný­kjör­inn formað­ur Bænda­sam­tak­anna seg­ist bera fyllsta traust til þess að stór­fyr­ir­tæki í land­bún­aði skili bænd­um hag­ræð­ingu sem þau fá með um­deild­um lög­um. Hann sé ósam­mála mati yf­ir­lög­fræð­ings sam­tak­anna. Seg­ir ekki sitt að meta að­komu lög­manns fyr­ir­tækja að um­deild­um lög­um. Eðli­legt sé að skipt sé um fram­kvæmda­stjóra með breyttri stjórn.
Hafnar sérhagsmunadekri en neitar að svara gagnrýni
FréttirSamkeppnisundanþága í Landbúnaði

Hafn­ar sér­hags­muna­dekri en neit­ar að svara gagn­rýni

Bjarkey Ol­sen Gunn­ars­dótt­ir seg­ist ekki hafa séð harð­ort bréf mat­væla­ráðu­neyt­is­ins, til henn­ar og fé­laga henn­ar í at­vinnu­vega­nefnd sem Heim­ild­in birti í gær. Hún tel­ur að ekki hafi þurft að leita um­sagna þeg­ar bú­vöru­laga­frum­varpi var gjör­breytt. Það „þurfi ekki að vera“ óeðli­legt að einn hags­muna­að­ili hafi að­stoð­að við breyt­ing­arn­ar, en neit­ar að ræða mál­ið frek­ar.
Matvælaráðuneyti snuprar atvinnuveganefnd og nýjan ráðherra
FréttirSamkeppnisundanþága í Landbúnaði

Mat­væla­ráðu­neyti snupr­ar at­vinnu­vega­nefnd og nýj­an ráð­herra

Mat­væla­ráðu­neyt­ið tel­ur að ný lög sem und­an­skilji stór­fyr­ir­tæki í land­bún­aði frá sam­keppn­is­lög­um gangi mögu­lega gegn EES-samn­ingn­um. Mat­væla­ráð­herra lagð upp­haf­legt frum­varp fram en meiri­hluti nefnd­ar­inn­ar gjör­breytti því á síð­ustu stundu. Í bréfi sem ráðu­neyt­ið sendi nefnd­inni í gær eru lög­in og vinnu­brögð meiri­hluta at­vinnu­vega­nefnd­ar gagn­rýnd harð­lega.

Mest lesið

Lögregla í átaksverkefni við eftirlit á leigubifreiðum
6
Fréttir

Lög­regla í átaks­verk­efni við eft­ir­lit á leigu­bif­reið­um

Frá því um síð­ustu helgi hef­ur lög­regl­an á höf­uð­borg­ar­svæð­inu stað­ið í sér­stöku átaks­verk­efni ásamt Sam­göngu­stofu og Skatt­in­um þar sem haft er eft­ir­lit með leigu­bif­reið­um ak­andi um göt­ur borg­ar­inn­ar. Þrátt fyr­ir að rúmt ár sé lið­ið frá því að ný lög um leigu­bif­reiða­akst­ur tóku gildi virð­ist ekki hafa orð­ið fjölg­un á heild­ar­fjölda leigu­bif­reiða­stjóra.
Náttúran er skólastofa framtíðarinnar
9
Viðtal

Nátt­úr­an er skóla­stofa fram­tíð­ar­inn­ar

Mögu­leik­ar úti­mennt­un­ar á Ís­landi fel­ast í sér­stöðu ís­lenskr­ar nátt­úru og fjöl­breyti­leika henn­ar. Dr. Jakob Frí­mann Þor­steins­son hef­ur unn­ið hörð­um hönd­um að því að gera úti­vist að úti­mennt­un og í doktors­rann­sókn sinni kann­aði hann mögu­leika úti­mennt­un­ar á Ís­landi. Og þeir eru fjöl­marg­ir. „Lang­stærsta hindr­un­in er í hausn­um á okk­ur sjálf­um.“

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Tvíburasystur óléttar samtímis: „Þetta er draumurinn“
1
Viðtal

Tví­bura­syst­ur ólétt­ar sam­tím­is: „Þetta er draum­ur­inn“

Tví­bur­ar, sem lík­lega eru eineggja, gengu sam­tals í gegn­um þrjú fóst­ur­lát á inn­an við ári og voru um tíma óviss­ar um að þeim tæk­ist nokk­urn tím­ann að eign­ast börn. En nú hef­ur birt til og þær eiga von á börn­um með tæp­lega tveggja mán­aða milli­bili. Gen barn­anna verða lík­lega eins lík og hálf­systkina vegna mik­illa lík­inda með genum mæðr­anna.
Running Tide og ráðherrarnir - Koma af fjöllum um eftirlitsleysið
2
FréttirRunning Tide

Runn­ing Tide og ráð­herr­arn­ir - Koma af fjöll­um um eft­ir­lits­leys­ið

Blaða­menn Heim­ild­ar­inn­ar tóku við­töl við þrjá ráð­herra um að­komu þeirra að því að Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til starf­semi á Ís­landi. Um­hverf­is­ráð­herra sagði ein­ung­is hafa haft full­yrð­ing­ar for­svars­manna fyr­ir­tæk­is­ins fyr­ir því að starf­sem­in væri „stærsta ein­staka kol­efn­is­föng­un­ar­verk­efni í heimi“. Ut­an­rík­is­ráð­herra seg­ist ekki geta svar­að því hvort hún hafi skap­að for­dæmi sem leyfi nú að af­gangstimbri verði hent í sjó­inn í stór­um stíl.
Elkem brennir trjákurli Running Tide - Eignir á brunaútsölu
5
FréttirRunning Tide

Elkem brenn­ir trják­urli Runn­ing Tide - Eign­ir á bruna­út­sölu

Fjall af trják­urli sem Runn­ing Tide skil­ur eft­ir sig á Grund­ar­tanga verð­ur brennt til að knýja málmblendi Elkem. Kurlið auk 300 tonna af kalk­steins­dufti í sekkj­um og fær­an­leg steypu­stöð voru aug­lýst til sölu um helg­ina eft­ir að Runn­ing Tide hætti skyndi­lega allri starf­semi hér á landi og í Banda­ríkj­un­um. Fyr­ir­tæk­ið skol­aði 20 þús­und tonn­um af trják­urli í sjó­inn í fyrra og sagð­ist binda kol­efni. „Bull“ og „fár­an­leiki“ til þess gerð­ur að græða pen­inga, sögðu vís­inda­menn.
Logos fékk 30 milljónir frá Bankasýslunni eftir að ákveðið var að leggja hana niður
7
Greining

Logos fékk 30 millj­ón­ir frá Banka­sýsl­unni eft­ir að ákveð­ið var að leggja hana nið­ur

Síð­an að til­kynnt var að leggja ætti nið­ur Banka­sýslu rík­is­ins og fram að síð­ustu ára­mót­um þá keypti stofn­un­in þjón­ustu fyr­ir 57,4 millj­ón­ir króna. Fyrr á þessu ári kom fram að hún gæti ekki svar­að því nema að hluta af hverj­um hún keypti þessa þjón­ustu. Nú hafa borist svör um að Logos hafi feng­ið stærst­an hluta en Banka­sýsl­an get­ur enn ekki gert grein fyr­ir allri upp­hæð­inni.

Mest lesið í mánuðinum

Auður Jónsdóttir
1
Skoðun

Auður Jónsdóttir

Þið er­uð óvit­ar! ­– hlust­ið á okk­ur

Það er andi elí­tísma í kring­um kosn­inga­bar­áttu Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur. Nafn­tog­að­ir lista­menn, áhrifa­fólk í sam­fé­lag­inu og stjórn­mál­um jafnt sem vél­virkj­ar þaul­setn­asta stjórn­mála­flokks lands­ins leggj­ast á eina sveif með henni. Fyr­ir vik­ið eru kosn­ing­arn­ar áhuga­verð fé­lags­fræði­leg stúd­ía af því að í þeim af­hjúp­ast sam­taka­mátt­ur þeirra sem vald og raddsvið hafa – á ólík­um svið­um.
Sökktu kurli og seldu syndaaflausn
2
RannsóknRunning Tide

Sökktu kurli og seldu synda­af­lausn

„Ýttu á takk­ann og bjarg­aðu heim­in­um,“ skrif­ar vís­inda­mað­ur af kald­hæðni er hann bend­ir um­hverf­is­ráðu­neyt­inu á var­úð­ar­orð ut­an úr heimi um að­ferð­ir sem fyr­ir­tæk­ið Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til að prófa í þágu lofts­lags í Ís­lands­höf­um. Að­gerð­irn­ar umbreytt­ust í allt ann­að en lagt var upp með. Þær voru án alls eft­ir­lits og gerðu svo þeg­ar upp var stað­ið lít­ið ef nokk­urt gagn. „Ís­land er fyrsta land­ið í heim­in­um til að búa til kol­efnisein­ing­ar með kol­efn­is­bind­ingu í hafi,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn.
„Hann sagði við mig að ef mér mislíkaði þetta gæti ég bara flutt út“
8
FréttirBrostnar vonir á Betra lífi

„Hann sagði við mig að ef mér mis­lík­aði þetta gæti ég bara flutt út“

Sylwia Burzy­kowska leigði 12 fer­metra her­bergi á áfanga­heim­ili Betra lífs á Kópa­vogs­braut á 140 þús­und krón­ur á mán­uði sem hún þurfti að greiða í reiðu­fé. Hún skrif­aði und­ir ótíma­bund­inn leigu­samn­ing en hafði að­eins bú­ið þar í þrjá mán­uði þeg­ar hús­ið var rif­ið í byrj­un mán­að­ar­ins. Sylwia býr nú í tjaldi.
Tvíburasystur óléttar samtímis: „Þetta er draumurinn“
9
Viðtal

Tví­bura­syst­ur ólétt­ar sam­tím­is: „Þetta er draum­ur­inn“

Tví­bur­ar, sem lík­lega eru eineggja, gengu sam­tals í gegn­um þrjú fóst­ur­lát á inn­an við ári og voru um tíma óviss­ar um að þeim tæk­ist nokk­urn tím­ann að eign­ast börn. En nú hef­ur birt til og þær eiga von á börn­um með tæp­lega tveggja mán­aða milli­bili. Gen barn­anna verða lík­lega eins lík og hálf­systkina vegna mik­illa lík­inda með genum mæðr­anna.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár