Þessi grein birtist fyrir rúmlega 2 mánuðum.

Matvælaráðuneyti snuprar atvinnuveganefnd og nýjan ráðherra

Mat­væla­ráðu­neyt­ið tel­ur að ný lög sem und­an­skilji stór­fyr­ir­tæki í land­bún­aði frá sam­keppn­is­lög­um gangi mögu­lega gegn EES-samn­ingn­um. Mat­væla­ráð­herra lagð upp­haf­legt frum­varp fram en meiri­hluti nefnd­ar­inn­ar gjör­breytti því á síð­ustu stundu. Í bréfi sem ráðu­neyt­ið sendi nefnd­inni í gær eru lög­in og vinnu­brögð meiri­hluta at­vinnu­vega­nefnd­ar gagn­rýnd harð­lega.

Matvælaráðuneyti snuprar atvinnuveganefnd og nýjan ráðherra
Sögð hafa gengið allt of langt Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir þingkona VG og Þórarinn Ingi Pétursson þingmaður Framsóknar og formaður atvinnuveganefndar, fá á sig harða gagnrýni frá matvælaráðuneytinu ásamt öðrum í meirihluta nefndarinnar í bréfi sent var nefndinni í gær. Bjarkey tekur við matvælaráðuneytinu á morgun. Mynd: Samsett / Heimildin

„Með hinum nýju lögum er framleiðendafélögum veitt mun víðtækari undanþága frá samkeppnislögum, þar sem samrunaeftirlit er einnig undanþegið og ekki gerð krafa um eignarhald eða stjórn bænda í framleiðendafélögum.“

Þetta er meðal þess sem segir í bréfi sem matvælaráðuneytið hefur sent atvinnnuveganefnd Alþingis vegna nýsamþykktra breytinga á búvörulögum. Í því eru breytingar og vinnubrögð atvinnuveganefndar gagnrýndar og fjölmargar athugasemdir gerðar við endanlega útgáfu laganna.

Ráðuneytið bendir sérstaklega á að sérfræðingar úr fagráðuneytinu hafi ekki verið boðaðir á fund nefndarinnar þegar meirihluti nefndarinnar gerði hinar miklu og umdeildu breytingar á frumvarpinu, einungis nokkrum dögum áður en það var lagt fram til endanlegrar staðfestingar á þingi.

Formaður atvinnuveganefndar hefur upplýst um að við breytingu frumvarpsins hafi hann fyrst og fremst sótt sér utanaðkomandi ráðgjöf og aðstoð til lögmanns Samtaka fyrirtækja í landbúnaði, sem höfðu ríka hagsmuni af því að ná í gegn þeim breytingum sem síðan rötuðu í endanlega lög.

Samkeppniseftirlitið, Neytendasamtökin, VR, Félag Atvinnurekenda og fleiri hafa gagnrýnt lögin harðlega og ekki síður vinnubrögð nefndarinnar við setningu þeirra. Meðal annars hefur verið bent á að verulegur vafi leiki á því hvort lögin séu í samræmi við EES-samninginn.

Nú síðast gagnrýndi fyrrverandi formaður Bændasamtakanna lögin harðlega í viðtali við Heimildina. Sagði hann þau fyrst og fremst sett til hagsbóta fyrir fyrirtæki í landbúnaði, sérstaklega þau stærstu, sem þegar hafi mest um kjör bænda að segja. 

„Afurðastöðvarnar stýrðu þessu. Það voru ekki bændur sem gerðu það, það er langur vegur frá,“ sagði Gunnar Þorgeirsson, fyrrverandi formaður Bændasamtakanna, í samtali við Heimildina. „Eins og þetta er núna er ekkert í lögunum sem getur tryggt það að bændur njóti afrakstursins. Það er bara þannig.“

Gunnar tapaði formannskosningu í Bændasamtökunum nokkrum vikum fyrir breytingu laganna, sem nýr formaður studdi eindregið. Fyrrverandi stjórn samtakanna var ekki ein um að gjalda varhug við lögunum eins og þau birtust endanlega eftir páska. Yfirlögfræðingur Bændasamtakanna gerði það einnig í aðsendri grein á Vísi.

Bændur veikari eftir

Matvælaráðuneytið tekur í bréfi sínu til atvinnuveganefndar, sem dagsett er í gær, undir meginhluta þeirrar gagnrýni sem komið hefur fram. Ráðuneytið telur meðal annars að lögin gangi þvert á upphaflegan tilgang sinn, að rétta hag bænda. 

Hagur og réttur bænda hafi beinlínis verið skertur í breytingum atvinnuveganefndar. Til að mynda hafi meirihluti nefndarinnar fellt niður kröfu um að einungis fyrirtæki í meirihlutaeigu bænda, eða undir stjórn þeirra, fengju þær undanþágur sem veita átti frá Samkeppnislögum.

Atvinnuveganefnd hafi með breytingum frumvarpsins gengið svo langt í hina áttina  að fyrirtæki sem eingöngu flytji inn landbúnaðarafurðir og jafnvel þau sem hafi enga starfsemi sem tengist landbúnaði geti „fallið undir undanþáguna að mati ráðuneytisins.“

Meiri og fleiri 

Ráðuneytið bendir einnig á að breytingar nefndarinnar hafi stóraukið undanþágur fyrirtækja frá samkeppnislögum, langt umfram það sem til stóð. Meðal annars séu fyrirtækin fríuð eftirliti við samruna auk þess sem verulega sé málum blandið hvaða eftirlit muni yfirhöfuð verða með því að lögin nái yfirlýstum markmiðum sínum um að rétta hag bænda og neytenda.

Þá bendir ráðuneytið einnig á að meirihluti atvinnuveganefndar hafi tekið út ákvæði sem kvað á um fjárhagslegan aðskilnað félaga bænda frá annarri starfsemi. Þar er um að ræða kröfu sem samtök bænda hafa lengi haldið á lofti.

Þá sé misræmi í þeim texta laganna sem breytt var og álits meirihluta nefndarinnar, sem stóð að breytingunni. Það eitt og sér valdi misskilningi sem þurfi að leiðrétta.

Samandregið segir undir lok bréfs ráðuneytisins, sem undirritað er af skrifstofustjóra landbúnaðar í matvælaráðuneytinu og staðgengli hennar:

„Breytingar sem gerðar voru á frumvarpinu í meðförum þingsins ganga mun lengra en hið upprunalega frumvarp. Með hinum nýju lögum er framleiðendafélögum veitt mun víðtækari undanþága frá samkeppnislögum, þar sem samrunaeftirlit er einnig undanþegið og ekki gerð krafa um eignarhald eða stjórn bænda í framleiðendafélögum.“

Efast um að lögin standist EES-samninginn

Að lokum tekur ráðuneytið undir áhyggjur Samkeppniseftirlitsins um áhrif laganna gagnvart skuldbindingum samkvæmt EES-reglum, einkum 53. grein EES-samningsins. Ljóst er að áhrifamat hins upprunalega frumvarps nær ekki til svo víðtækra breytinga líkt og ákveðið var að gera á lögunum í meðförum þingsins.

Umrætt ákvæði EES-samningsins segir skýrt að „bannað“ sé og ósamrýmanlegt framkvæmd samningsins, allir „samningar milli fyrirtækja, ákvarðanir samtaka fyrirtækja og samstilltar aðgerðir sem geta haft áhrif á viðskipti milli samningsaðila“ þegar markmiðið eða afleiðingarnar séu þær að koma í veg fyrir, takmarka eða raska samkeppni.

Sérstaklega er þetta sagt eiga við um ákvörðun kaup- og söluverðs, það að koma sér saman um framleiðslu, markaðsskiptingu og það að mismuna viðskiptaaðilum. 

Matvælaráðuneytið gengur lengra en að taka undir áhyggjur Samkeppniseftirlitsins, heldur segist ráðuneytið beinlínis búast við því að lagasetningin, sem byggði á beytingum meirihluta atvinnuveganefndar, kalli á viðbrögð vegna mögulegra brota EES-samningsins.

„Búist er við að fyrirspurn berist frá ESA [Eftirlitsstofnun EFTA] til íslenskra stjórnvalda í tengslum við lagabreytingarnar.“

Gagnrýna ráðherrann sem mætir á morgun

Það vekur óneitanlega athygli að með gagnrýnni sinni og aðfinnslum á vinnubrögð meirihluta atvinnuveganefndar Alþingis er ráðuneytið beint og óbeint að gagnrýna verk konunnar sem á morgun tekur við lyklavöldum í þessu sama ráðuneyti. 

Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, þingkona VG, hefur setið í atvinnuveganefnd og sem slík stóð hún að og undirritaði breytingar sem meirihluti nefndarinnar gerði og gagnrýnin beinist að. Bjarkey mun á morgun taka við sem matvælaráðherra af Svandísi Svavarsdóttur, flokkssystur sinni, sem færist yfir í innviðaráðuneytið í  ráðherrakaplinum sem fór í gang eftir brotthvarf forsætisráðherra, Katrínar Jakobsdóttur.

Kjósa
42
Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Athugasemdir (4)

Skráðu þig inn til að skrifa athugasemd eða kjósa.
  • Þröstur Haraldsson skrifaði
    Hvaða ráðherra var í matvælaráðuneytinu þegar bréfið var sent?
    0
  • Kári Jónsson skrifaði
    Leikhúsið við Austurvöll sýnir eingöngu leikverk þar sem spillingin er opinberuð grímulaust, þar sem siðleysi stjórnmálanna er afhjúpað, þar sem sérhyglin er afhjúpuð á kostnað almennings.
    1
  • Grétar Reynisson skrifaði
    Meiri grínistinn þessi Þórarinn Ingi Pétursson 🤢

    „Formaður atvinnuveganefndar hefur upplýst um að við breytingu frumvarpsins hafi hann fyrst og fremst sótt sér utanaðkomandi ráðgjöf og aðstoð til lögmanns Samtaka fyrirtækja í landbúnaði, sem höfðu ríka hagsmuni af því að ná í gegn þeim breytingum sem síðan rötuðu í endanlega lög.“
    2
  • KÞM
    Kristín Þ. Magnúsdóttir skrifaði
    Mega allir vera Samskip og Eimskip núna?
    7
Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir. Hægt er að láta vita af athugasemdum með því að smella á Tilkynna.
Tengdar greinar

Samkeppnisundanþága í Landbúnaði

Formaður BÍ: Innflutningur afurðastöðva „ekki beint í samkeppni við bændur“
ViðtalSamkeppnisundanþága í Landbúnaði

Formað­ur BÍ: Inn­flutn­ing­ur af­urða­stöðva „ekki beint í sam­keppni við bænd­ur“

Formað­ur Bænda­sam­tak­anna seg­ist treysta því að stór­fyr­ir­tæk­in í land­bún­aði muni skila bænd­um ávinn­ingi af nýj­um und­an­þág­um frá sam­keppn­is­lög­um. Hann við­ur­kenn­ir að litl­ar sem eng­ar trygg­ing­ar séu þó fyr­ir því. Það hafi þó ver­ið mat hans og nýrr­ar stjórn­ar að mæla með breyt­ing­un­um.
Treystir KS og SS til að skila ávinningi til bænda
FréttirSamkeppnisundanþága í Landbúnaði

Treyst­ir KS og SS til að skila ávinn­ingi til bænda

Ný­kjör­inn formað­ur Bænda­sam­tak­anna seg­ist bera fyllsta traust til þess að stór­fyr­ir­tæki í land­bún­aði skili bænd­um hag­ræð­ingu sem þau fá með um­deild­um lög­um. Hann sé ósam­mála mati yf­ir­lög­fræð­ings sam­tak­anna. Seg­ir ekki sitt að meta að­komu lög­manns fyr­ir­tækja að um­deild­um lög­um. Eðli­legt sé að skipt sé um fram­kvæmda­stjóra með breyttri stjórn.
Hafnar sérhagsmunadekri en neitar að svara gagnrýni
FréttirSamkeppnisundanþága í Landbúnaði

Hafn­ar sér­hags­muna­dekri en neit­ar að svara gagn­rýni

Bjarkey Ol­sen Gunn­ars­dótt­ir seg­ist ekki hafa séð harð­ort bréf mat­væla­ráðu­neyt­is­ins, til henn­ar og fé­laga henn­ar í at­vinnu­vega­nefnd sem Heim­ild­in birti í gær. Hún tel­ur að ekki hafi þurft að leita um­sagna þeg­ar bú­vöru­laga­frum­varpi var gjör­breytt. Það „þurfi ekki að vera“ óeðli­legt að einn hags­muna­að­ili hafi að­stoð­að við breyt­ing­arn­ar, en neit­ar að ræða mál­ið frek­ar.

Mest lesið

Leyndin um innanhússdeilurnar í Sjálfstæðisflokknum í Árborg
2
SkýringSigtún, Selfoss og nýi miðbærinn

Leynd­in um inn­an­húss­deil­urn­ar í Sjálf­stæð­is­flokkn­um í Ár­borg

Drama­tísk at­burða­rás átti sér stað í Ár­borg í lok maí þeg­ar frá­far­andi bæj­ar­stjóri, Fjóla Krist­ins­dótt­ir, sagði sig úr flokkn­um þeg­ar hún átti að gefa eft­ir bæj­ar­stjóra­starf­ið til Braga Bjarna­son­ar. Deil­urn­ar á milli Fjólu og Braga ná meira en tvö ár aft­ur í tím­ann til próf­kjörs­bar­áttu í flokkn­um fyr­ir síð­ustu sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ing­ar.
Óvæntur fornleifafundur á hafsbotni: Fyrsta úthafsskipið fundið?
3
Flækjusagan

Óvænt­ur forn­leifa­fund­ur á hafs­botni: Fyrsta út­hafs­skip­ið fund­ið?

Fyr­ir ári síð­an var rann­sókn­ar­skip á ferð­inni all­langt úti í haf­inu vest­ur af strönd­um Ísra­els. Það var að leita að um­merkj­um um gas­lind­ir á hafs­botni. Ekki fer sög­um af því hvort þær fund­ust en hins veg­ar sáu vís­inda­menn í tækj­um sín­um und­ar­lega þúst á botn­in­um á meira en tveggja kíló­metra dýpi. Fjar­stýrð­ar mynda­vél­ar voru send­ar nið­ur í djúp­ið og já,...
Áslaug Arna segir sérkennilegt að ekki hafi verið fylgst með starfsemi Running Tide
4
FréttirRunning Tide

Áslaug Arna seg­ir sér­kenni­legt að ekki hafi ver­ið fylgst með starf­semi Runn­ing Tide

Áslaug Arna Sig­ur­björns­dótt­ir, há­skóla-, iðn­að­ar- og ný­sköp­un­ar­ráð­herra var fyrsti ráð­herr­ann sem veitti er­ind­rek­um Runn­ing Tide áheyrn eft­ir að fyr­ir­tæk­ið hóf að kanna mögu­leika þess að gera rann­sókn­ir hér á landi. Eft­ir kynn­ingu á áform­um fyr­ir­tæk­is­ins miðl­aði hún er­indi fyr­ir­tæk­is­ins til sam­ráð­herra sinna. Áslaug seg­ist hafa fylgst lít­ið með fram­vindu rann­sókna Runn­ing Tide eft­ir að hafa skrif­að und­ir vilja­yf­ir­lýs­ingu fyr­ir­tæk­inu til stuðn­ings ásamt fjór­um öðr­um ráð­herr­um.
Náttúran er skólastofa framtíðarinnar
8
Viðtal

Nátt­úr­an er skóla­stofa fram­tíð­ar­inn­ar

Mögu­leik­ar úti­mennt­un­ar á Ís­landi fel­ast í sér­stöðu ís­lenskr­ar nátt­úru og fjöl­breyti­leika henn­ar. Dr. Jakob Frí­mann Þor­steins­son hef­ur unn­ið hörð­um hönd­um að því að gera úti­vist að úti­mennt­un og í doktors­rann­sókn sinni kann­aði hann mögu­leika úti­mennt­un­ar á Ís­landi. Og þeir eru fjöl­marg­ir. „Lang­stærsta hindr­un­in er í hausn­um á okk­ur sjálf­um.“

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

Running Tide og ráðherrarnir - Koma af fjöllum um eftirlitsleysið
1
FréttirRunning Tide

Runn­ing Tide og ráð­herr­arn­ir - Koma af fjöll­um um eft­ir­lits­leys­ið

Blaða­menn Heim­ild­ar­inn­ar tóku við­töl við þrjá ráð­herra um að­komu þeirra að því að Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til starf­semi á Ís­landi. Um­hverf­is­ráð­herra sagði ein­ung­is hafa haft full­yrð­ing­ar for­svars­manna fyr­ir­tæk­is­ins fyr­ir því að starf­sem­in væri „stærsta ein­staka kol­efn­is­föng­un­ar­verk­efni í heimi“. Ut­an­rík­is­ráð­herra seg­ist ekki geta svar­að því hvort hún hafi skap­að for­dæmi sem leyfi nú að af­gangstimbri verði hent í sjó­inn í stór­um stíl.
Logos fékk 30 milljónir frá Bankasýslunni eftir að ákveðið var að leggja hana niður
4
Greining

Logos fékk 30 millj­ón­ir frá Banka­sýsl­unni eft­ir að ákveð­ið var að leggja hana nið­ur

Síð­an að til­kynnt var að leggja ætti nið­ur Banka­sýslu rík­is­ins og fram að síð­ustu ára­mót­um þá keypti stofn­un­in þjón­ustu fyr­ir 57,4 millj­ón­ir króna. Fyrr á þessu ári kom fram að hún gæti ekki svar­að því nema að hluta af hverj­um hún keypti þessa þjón­ustu. Nú hafa borist svör um að Logos hafi feng­ið stærst­an hluta en Banka­sýsl­an get­ur enn ekki gert grein fyr­ir allri upp­hæð­inni.
Elkem brennir trjákurli Running Tide - Eignir á brunaútsölu
5
FréttirRunning Tide

Elkem brenn­ir trják­urli Runn­ing Tide - Eign­ir á bruna­út­sölu

Fjall af trják­urli sem Runn­ing Tide skil­ur eft­ir sig á Grund­ar­tanga verð­ur brennt til að knýja málmblendi Elkem. Kurlið auk 300 tonna af kalk­steins­dufti í sekkj­um og fær­an­leg steypu­stöð voru aug­lýst til sölu um helg­ina eft­ir að Runn­ing Tide hætti skyndi­lega allri starf­semi hér á landi og í Banda­ríkj­un­um. Fyr­ir­tæk­ið skol­aði 20 þús­und tonn­um af trják­urli í sjó­inn í fyrra og sagð­ist binda kol­efni. „Bull“ og „fár­an­leiki“ til þess gerð­ur að græða pen­inga, sögðu vís­inda­menn.
Ráðherrar vængstýfðu Umhverfisstofnun
8
FréttirRunning Tide

Ráð­herr­ar væng­stýfðu Um­hverf­is­stofn­un

Ít­ar­leg rann­sókn Heim­ild­ar­inn­ar á starf­semi Runn­ing Tide sýndi að í að­drag­anda leyf­is­veit­ing­ar hafi ráð­herr­ar tek­ið stöðu með fyr­ir­tæk­inu gegn und­ir­stofn­un­um sín­um sem skil­greindu áform Runn­ing Tide sem kast í haf­ið. Um­hverf­is­stofn­un hafði ekk­ert eft­ir­lit með þeim 15 leiðöngr­um sem fyr­ir­tæk­ið stóð að, þar sem um 19 þús­und tonn­um af við­ark­urli var skol­að í sjó­inn.
Leyndin um innanhússdeilurnar í Sjálfstæðisflokknum í Árborg
9
SkýringSigtún, Selfoss og nýi miðbærinn

Leynd­in um inn­an­húss­deil­urn­ar í Sjálf­stæð­is­flokkn­um í Ár­borg

Drama­tísk at­burða­rás átti sér stað í Ár­borg í lok maí þeg­ar frá­far­andi bæj­ar­stjóri, Fjóla Krist­ins­dótt­ir, sagði sig úr flokkn­um þeg­ar hún átti að gefa eft­ir bæj­ar­stjóra­starf­ið til Braga Bjarna­son­ar. Deil­urn­ar á milli Fjólu og Braga ná meira en tvö ár aft­ur í tím­ann til próf­kjörs­bar­áttu í flokkn­um fyr­ir síð­ustu sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ing­ar.

Mest lesið í mánuðinum

Auður Jónsdóttir
1
Skoðun

Auður Jónsdóttir

Þið er­uð óvit­ar! ­– hlust­ið á okk­ur

Það er andi elí­tísma í kring­um kosn­inga­bar­áttu Katrín­ar Jak­obs­dótt­ur. Nafn­tog­að­ir lista­menn, áhrifa­fólk í sam­fé­lag­inu og stjórn­mál­um jafnt sem vél­virkj­ar þaul­setn­asta stjórn­mála­flokks lands­ins leggj­ast á eina sveif með henni. Fyr­ir vik­ið eru kosn­ing­arn­ar áhuga­verð fé­lags­fræði­leg stúd­ía af því að í þeim af­hjúp­ast sam­taka­mátt­ur þeirra sem vald og raddsvið hafa – á ólík­um svið­um.
Sökktu kurli og seldu syndaaflausn
2
RannsóknRunning Tide

Sökktu kurli og seldu synda­af­lausn

„Ýttu á takk­ann og bjarg­aðu heim­in­um,“ skrif­ar vís­inda­mað­ur af kald­hæðni er hann bend­ir um­hverf­is­ráðu­neyt­inu á var­úð­ar­orð ut­an úr heimi um að­ferð­ir sem fyr­ir­tæk­ið Runn­ing Tide fékk leyfi stjórn­valda til að prófa í þágu lofts­lags í Ís­lands­höf­um. Að­gerð­irn­ar umbreytt­ust í allt ann­að en lagt var upp með. Þær voru án alls eft­ir­lits og gerðu svo þeg­ar upp var stað­ið lít­ið ef nokk­urt gagn. „Ís­land er fyrsta land­ið í heim­in­um til að búa til kol­efnisein­ing­ar með kol­efn­is­bind­ingu í hafi,“ sagði fram­kvæmda­stjór­inn.
„Hann sagði við mig að ef mér mislíkaði þetta gæti ég bara flutt út“
8
FréttirBrostnar vonir á Betra lífi

„Hann sagði við mig að ef mér mis­lík­aði þetta gæti ég bara flutt út“

Sylwia Burzy­kowska leigði 12 fer­metra her­bergi á áfanga­heim­ili Betra lífs á Kópa­vogs­braut á 140 þús­und krón­ur á mán­uði sem hún þurfti að greiða í reiðu­fé. Hún skrif­aði und­ir ótíma­bund­inn leigu­samn­ing en hafði að­eins bú­ið þar í þrjá mán­uði þeg­ar hús­ið var rif­ið í byrj­un mán­að­ar­ins. Sylwia býr nú í tjaldi.
Tvíburasystur óléttar samtímis: „Þetta er draumurinn“
9
Viðtal

Tví­bura­syst­ur ólétt­ar sam­tím­is: „Þetta er draum­ur­inn“

Tví­bur­ar, sem lík­lega eru eineggja, gengu sam­tals í gegn­um þrjú fóst­ur­lát á inn­an við ári og voru um tíma óviss­ar um að þeim tæk­ist nokk­urn tím­ann að eign­ast börn. En nú hef­ur birt til og þær eiga von á börn­um með tæp­lega tveggja mán­aða milli­bili. Gen barn­anna verða lík­lega eins lík og hálf­systkina vegna mik­illa lík­inda með genum mæðr­anna.

Mest lesið í mánuðinum

Nýtt efni

Mest lesið undanfarið ár