Efnhags- og við­skipta­nefnd Alþingis segir að frum­varp um breyt­ingar á lögum um Seðla­banka Íslands eigi að vera sam­þykkt á Alþingi. Frum­varpið felur í sér breyt­ingar á skipu­lagi og verk­efnum svo­kall­aðrar fjár­mála­eft­ir­lits­nefndar, meðal ann­ars að seðla­banka­stjóri verði for­maður nefnd­ar­innar. Nefndin er æðsta stjórn­vald fjár­mála­eft­ir­lits á Íslandi og tekur meðal ann­ars ákvarð­anir um í hvaða far­veg mál sem fjár­mála­eft­ir­lit Seðla­banka Íslands hefur rann­sakað fara. Hún ákveður til dæmis end­an­lega upp­hæðir sekta vegna brota á lögum sem ríkja á fjár­mála­mark­aði og eins hvort vísa eigi málum til rann­sóknar hjá lög­reglu. Nefndin hefur því tals­verðar vald­heim­ildir og mögu­leika til að taka stórar ákvarð­anir um rann­sóknir á meintu mis­ferli á fjár­mála­mark­aði. 

Í nefnd­ar­á­liti sem efna­hags- og við­skipta­nefnd birti nýlega um frum­varpið á vef Alþingis segir meðal ann­ars: „Að fram­an­greindu virtu leggur nefndin til að frum­varpið verði sam­þykkt óbreytt.“ Um er að ræða frum­varp sem Katrín Jak­obs­dóttir for­sæt­is­ráð­herra lagði fram. 

Frumvarpið sagt ýta undir samþjöppun valds

Þrátt fyrir þetta þá bendir efna­hags- og við­skipta­nefnd líka á það að Seðla­banki Íslands þurfi að taka mark á ábend­ingum um aukna sam­þjöppun valda í bank­anum hjá seðla­banka­stjóra. Þessar ábend­ingar komu fram í skýrslu þriggja erlendra sér­fræð­inga sem unnin var um frum­varpið.

Heim­ildin fjall­aði um þessa skýrslu í febr­úar en tals­verð umræða var skýrsl­una og laga­frum­varpið í íslenskra stjórn­kerf­inu og hjá stjórn­mála­mönnum. 

Með laga­frum­varp­inu verður seðla­banka­stjóri, sem í dag er Ásgeir Jónsson, for­maður allra þriggja fasta­nefnda Seðla­banka Íslands. Seðla­banka­stjóri hefur verið for­maður pen­inga­stefnu- og fjár­mála­stöð­ug­leika­nefndar og verður nú einnig for­maður fjár­mála­eft­ir­lits­nefnd­ar­innar. Fjár­mála­eft­ir­lits­nefndin kom í stað stjórnar Fjár­mála­eft­ir­lits­ins (FME) þegar stofn­an­irnar sam­ein­uð­ust. Hingað til hefur for­maður fjár­mála­eft­ir­lits­nefnd­ar­innar verðið póli­tískt skip­aður af fjár­mála­ráð­herra, sem í dag er Bjarni Bene­dikts­son, en verður nú seðla­banka­stjóri sem er æðsti starfs­maður bank­ans. Munurinn verður því líka sá að í stað þess að for­maður nefnd­ar­innar sé utan­að­kom­andi aðili þá verður for­mað­ur­inn nú Seðla­banka­stjóri. 

Í skýrsl­unni um laga­frum­varpið gagn­rýndu höf­und­arnir þetta og sögðu meðal ann­ars að vald­dreif­ingin innan bank­ans hafi ekki verið nægi­lega tryggð fyrir þessa breyt­ingu. Þeir sögðu að valda­sam­þjöpp­unin yrði þá enn meiri ef af þess­ari breyt­ingu yrði. „Jafnvel þó að upp­bygg­ing nefnd­anna hafi hingað til verið nokkuð skil­virk, þá hefur hún með fremur tak­mörk­uðum hætti dreift vald­inu innan bank­ans til ann­arra en seðla­banka­stjóra. Þetta er kannski ekki aug­ljóst þegar horft er til þess hvernig kosið er í nefnd­unum eða út frá laga­legu hlut­verki þeirra en þetta virð­ist vera alveg ljóst í okkar huga þegar horft er heild­rænt á starf þeirra. Og þetta verður enn þá frekar svona ef fyr­ir­liggj­andi breyt­ingar á umboði og stjórnun fjár­mála­eft­ir­lits­nefnd­ar­innar verður að veru­leika, og geri seðla­banka­stjór­ann þá einnig að for­manni þeirrar nefndar.“  

Nefndin: Gagnrýnin tekin til skoðunar

Efnahags- og við­skipta­nefnd telur að þrátt fyrir að hún telji að Alþingi eigi að sam­þykkja frum­varpið óbreytt þá þurfi að fara að ráð­legg­ingum skýrslu­höf­unda varð­andi það að vald­dreif­ing innan Seðla­banka Íslands verði tryggð: „Í sam­hengi við frum­varpið bendir ytra mats nefndin á að aukin sam­þjöppun valds kalli á mót­vægi í stjórn­ar­háttum. [...] Engu að síður telur nefndin mik­il­vægt að fram­an­greindar athuga­semdir ytra mats nefnd­ar­innar verði teknar til skoð­unar í náinni fram­tíð,“ segir í nefnd­ar­á­lit­inu. 

Í álit­inu er hins vegar ekki fjallað um hvernig Seðla­banki Íslands á að gera þetta eða hvaða leiðir séu til ráða innan bank­ans til að tryggja dreif­ingu valds frekar.