Bjarni um viðskipti með Sjóvá sem fóru til saksóknara: „Mér líst mjög vel á þetta mál“

„Mér líst mjög vel á þetta mál. Hárrétt að láta Straum ekki stöðva ferlið. Þeirra hags­munir sem hlut­hafar í Íslands­banka hjóta að skipta meira máli en þeirra hags­munir sem fjár­fest­inga­banki. Augljóst er að í þessum við­skiptum hafa hags­munir allra hlut­hafa ráðið ferð­inni,“ sagði Bjarni Bene­dikts­son, þáver­andi þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins og núver­andi for­sæt­is­ráð­herra, í tölvu­pósti til vinar síns Bjarna Ármanns­sonar hjá Íslands­banka þann 20 apríl 2005.  Bjarni Ármanns­son var banka­stjóri Íslands­banka, síðar Glitnis, á þessum tíma. 

Póst­arnir milli Bjarn­annaSkjá­skotið sýnir tölvu­póstana á milli Bjarna Bene­dikts­sonar og Bjarna Ármanns­sonar á árunum 2003 og 2005. Myndin er tekin af heima­síðu RÚV þar sem Stundin má ekki birta umrædd gögn með sjálf­stæðum vegna lög­banns sem sett var á fjöl­mið­il­inn.

Tölvu­póst­ur­inn er birtur á vef­síðu Rík­is­út­varps­ins í umfjöllun þess  mið­ils um við­skipti Bjarna Bene­dikts­sonar. Lögbann var sett á umfjöllun Stund­ar­innar um gögn, sem varða for­sæt­is­ráð­herra og við­skipti hans tengd Glitni fyrir hrun, fyrr í vik­unni og getur fjöl­mið­il­inn því ekki birt sjálf­stæðar greinar upp úr gögn­unum fyrr en lög­bannið hefur verið tekið fyrir af dóm­stólum. Umræddur tölvu­póstur og frétt um málið hefur hins vegar verið birt af RÚV og telur Stundin sér því heim­ilt að greina frá upp­lýs­ingum og gögnum sem þegar hafa verið birt af öðrum fjöl­miðlum. Í frétt Rík­is­út­varps­ins er rætt við Bjarna Bene­dikts­son og gerir hann lítið úr sam­skiptum sínum við Glitni á þessum árum. 

Málið sem Bjarna Bene­dikts­syni leist „mjög vel á“ var umdeild sala Íslands­banka á 66 pró­sent hlut í trygg­inga­fé­lag­inu Sjóvá til eign­ar­halds­fé­lags­ins Milestone sem greint var frá þennan dag í apríl árið 2005 en með þeirri sölu varð til bók­færður hagn­aður í bank­anum upp á 2,4 millj­arða króna. 

„Augljóst er að í þessum við­skiptum hafa hags­munir allra hlut­hafa ráðið ferð­inni“

Rannsókn hætt á innherjasvikamáli

Stjórn­endur Íslands­banka, meðal ann­ars Bjarni Ármanns­son og Einar Sveins­son, föð­ur­bróðir Bjarna Bene­dikts­sonar, högn­uð­ust veru­lega á hluta­bréfa­við­skiptum í Íslands­banka vegna söl­unnar á Sjóvá á þessum tíma. Þeir keyptu hluta­bréf í bank­anum með lánum frá Milestone, áður en gengið var frá söl­unni á Sjóvá til fyr­ir­tæk­is­ins. Bjarni Ármanns­son keypti hluta­bréf í bank­anum fyrir rúm­lega 3 millj­arða á þessum tíma og Einar Sveins­son fyrir 510 millj­ónir. 

Flestir stjórn­end­anna, allir nema Einar Sveins­son,  seldu bréfin svo eftir að Íslands­banki hafði hagn­ast vel á henni. Bjarni Ármanns­son seldi bréf sín eftir aðeins þrjá mán­uði sem er minnsti mögu­legi tím­inn sem frum­herji í bank­anum mátti eiga og selja hluta­bréf í fyr­ir­tæk­inu.

Sér­stakur sak­sókn­ari rann­sak­aði þessi við­skipti sem meint inn­herj­a­við­skipti eftir hrunið 2008 en rann­sóknin var lögð niður vegna þess að málið var fyrnt. Báðir voru þeir Bjarni Ármans­son og Einar Sveins­son frum­inn­herjar í bank­anum á þessum tíma. 

Fjallað var um við­skiptin í fjórða bindi skýrslu rann­sókn­ar­nefndar Alþingis árið 2010 og voru þau gagn­rýnd nokkuð. Gagn­rýnin snérist um það að tólf dögum áður en til­kynnt var að Bjarni Ármanns­son, Einar Sveins­son og aðrir hátt­settir stjórn­endur í Glitni hefðu keypt hluta­bréf­ in í Íslands­banka með lán­veit­ingum frá dótt­ur­fé­lagi Milestone seldi bank­inn 66 pró­senta hlut sinn í Sjóvá til Milestone. Íslands­banki ákvað að lána Milestone fyr­ir rúm­lega 50 pró­sentum af kaup­ verð­inu. 

Í skýrsl­unni segir um þetta: „Í ljósi lán­veit­inga Mile­stone Import Export til stjórn­enda Ís­lands­banka er vert að huga að hags­munum eig­enda Milestone hf. árið 2005 gagn­vart bank­anum og hugs­anlegum hags­muna­á­rekstrum sem orðið gátu á milli Milestone hf. og yf­irstjórnar bank­ans.“

Mikil sam­skiptiBjarni Bene­dikts­son átti í miklum sam­skiptum við stjórn­endur Íslands­banka og Glitnis á árun­unum fyrir hrunið.

Mynd: Pressphotos

Bjarni og faðir hans stórir hluthafar

Bjarni Bene­dikts­son varð hlut­hafi í Íslands­banka árið 2005 en í árs­lok var hann í 98. sæti yfir stærstu hlut­haf­ana með 0,06 pró­senta hlut.  Þá átti pabbi hans, Benedikt Sveins­son, tæp­lega 2 pró­senta hlut í bank­anum, bæði per­sónu­lega og í gegnum eign­ar­halds­fé­lag sitt Haf­silfur ehf. Eins og Stundin hefur fjallað um ítrekað kom Bjarni að því að stýra Haf­silfri ehf. þrátt fyrir að félagið væri í eigu föður hans, í ein­hverjum til­fellum tók Bjarni ákvarð­anir um við­skipti félags­ins og var leitað sam­þykki föður hans. 

Faðir Bjarna var líka hlut­hafi í bank­anum í árs­lok 2004, bæði per­sónu­lega og eins í gegnum eign­ar­halds­fé­lag sitt, og höfðu bæði hann og Bjarni því hags­muni af við­skipt­unum með Sjóvá sem Bjarni ræddi um í tölvu­póst­inum til Bjarna Ármanns­sonar.  Salan á Sjóvá til Milestone hent­aði því öllum hlut­höfum bank­ans á þessum tíma. 

Hvenær á árinu 2005 Bjarni varð hlut­hafi í Íslands­banka er ekki vitað. Var það fyrir söl­una á Sjóvá til Milestone, og þar með fyrir þá hækkun á hluta­bréfa­verði bank­ans sem salan leiddi til? Og hvernig voru þessi hluta­bréfa­við­skipti hans fjár­mögnuð? Föð­ur­bróðir Bjarna naut góðs af þess­ari hækkun hluta­bréfa­verðs í bank­anum og kom að því að ákveða söl­una til Milestone auk þess sem fjár­fest­ing­ar­fé­lagið lán­aði honum fyrir hluta­bréf­unum í Íslands­banka. Stundin hefur á síð­ustu tveimur vikum gert ítrek­aðar til­raunir til að fá Bjarna Bene­dikts­son til að svara spurn­ingum blaðs­ins en án árang­urs. Sjálfur hefur Bjarni sagt að hann hafi ekki „góða reynslu“ af því að ræða við blaða­menn Stund­ar­innar. 

Átti í samskiptum við bankastjórann

Eins og Stundin hefur greint frá áður átti Bjarni Bene­dikts­son í nánum sam­skiptum við Bjarna Ármanns­son, banka­stjóra Íslands­banka, á þessum árum. Eins og greint er frá á vef­síðu RÚV þá skipt­ust þeir meðal ann­ars á tölvu­póstum vegna hluta­bréfa­við­skipta í gegnum Íslands­banka árið 2003, einu og hálfu ári tæpu áður en bank­inn seldi Sjóvá til Milestone. 

Bjarni Ármans­son sendi Bjarna „verð­hug­mynd“ að hluta­bréfa­við­skiptum sem Bjarni Bene­dikts­son svar­aði svo: „Ég ræddi við Guðmund um dag­inn. Verð­lagn­ingin á þessu er þannig að það borgar sig ekki að gera þetta nema maður telji að bréfin getið á næstu 6-9 mán­uðum farið niður fyrir uþb 5,7. Vilji menn tak­marka áhætt­una væri meira vit í að selja hluta af bréf­unum á núver­andi gengi og eftir atvikum kaupa til baka lækki gengið.“ Bjarni ákvað svo að ekk­ert yrði úr þessum hluta­bréfa­kaupum. 

Á þessum tíma var faðir Bjarna einn af stærri ein­stöku hlut­höfum bank­ans með tæp­lega 2,5 pró­senta hlut auk þess sem föð­ur­bróðir Bjarna átti rúm­lega 2,5 pró­sent í bank­anum. Bjarni átti því í sam­skiptum við frum­inn­herja í bank­anum, Bjarna Ármanns­son, um hluta­bréfa­við­skipti í fyr­ir­tæk­inu. Einu og hálfu ári síðar áttu sér stað við­skipti í bank­anum sem bæði rann­sókn­ar­nefnd Alþingis og sér­stakur sak­sókn­ari töldu vera á væg­ast sagt gráu svæði vegna mögu­legra inn­herja­svika. 

Fengu 2,5 milljarða króna lán 

Eins og fjalla er um í skýrslu rann­sókn­ar­nefndar Alþingis, og DV greindi frá í febr­úar árið 2013, þá námu lán­veit­ing­arnar frá Milestone til stjórn­enda Íslands­banka 500 millj­ónum króna. Á móti lán­aði Kaupþing tvo millj­arða í við­skipt­unum. Heild­ar­upp­hæð við­skipta stjórn­ end­anna með bréfin í bank­anum sem þeir stýrðu nam því 2,5 millj­örð­um króna. Kaupþing lán­aði 80 pró­sent­ af kaup­verð­inu og Milestone 20 pró­sent.  Þeir sem fengu lán voru eign­ar­halds­fé­lög í eigu Bjarna Ármanns­sonar, Einars Sveins­sonar, Þorgils Óttars Mathiesen, for­stjóra Sjóvár, auk fimm fram­kvæmda­stjóra hjá Íslands­banka - Tómasi Krist­jáns­syni, Finni Rey Stef­áns­syni, Hauki Oddssyni, Jóni Diðriki Jónssyni og Frank Ove Reite. 

Stjórn­end­urnir í bank­anum áttu­ umrædd bréf í Íslands­banka þar í byrjun sept­em­ber 2005 og hækk­uðu bréfin úr 13,41 á hlut og upp í 15,25 á þessu þriggja mán­aða tíma­bili. Aðal­ástæðan fyrir þess­ari hækkun bréf­ anna var sala Íslands­banka á Sjóvá til Milestone. Stjórn­end­urnir högn­uðust því á bréfum í Íslands­banka vegna ákvörð­unar sem þeir komu sjálfir að og byggði meðal ann­ars á lán­veit­ingum frá fjár­fest­ing­ar­fé­lag­inu sem keypti trygg­inga­fé­lagið af bank­anum. 

Félag Bjarna græddi 184 milljónir

Í skýrslu rann­sókn­ar­nefndar Alþingis er rakið hvernig Bjarni Ármanns­son hagn­að­ist sjálfur um 184 millj­ónir króna á þessum við­skiptum með hluta­bréf í Íslands­banka.: „Ef ein­ungis er tekið til­lit til þess fjölda hluta sem keyptur var þann 31. maí 2005 hefur félag for­stjóra bank­ans, Bjarna Ármanns­sonar, hagn­ast um 184 millj­ónir króna. Eins hafa félög fram­kvæmda­stjóra bank­ans hagn­ast um um 31,3 millj­ónir króna.“ 

Tek­ið er sér­stak­lega fram í skýrsl­unni  að „engar sér­stakar trygg­ingar hafi verið fyrir lán­veit­ing­unni“. Lánun­um fylgdi því ekki nein áhætta fyrir Bjarna Ármanns­son og aðra stjórn­ endur Glitnis. 

Vændir um óeðlileg viðskipti 

Í rann­sókn­ar­skýrsl­unni er ýjað að því að óeðli­lega hafi verið staðið að við­skipt­unum og segir í henni að þó þurfi að líta á hverjir það voru innan bank­ans sem hlynntir voru söl­unni á Sjóvá til Milestone. Á það er bent að nokkrar deilur urðu um söl­una á Sjóvá til Milestone í banka­ráði Glitn­is Samkvæmt skýrsl­unni virð­ist sem bank­inn hafi ekki leitað ann­arra til­ boða í trygg­inga­fé­lagið áður en ákveðið var að selja það til Milesto­ne. Bankinn lét Morgan Stanley gera verð­mat á trygg­inga­fé­lag­inu og var til­boð Milestone, 26 millj­arðar króna, hærra en verð­mat banda­ríska bank­ans. 

Í fund­ar­gerð frá Íslands­banka sem vísað var til í rann­sókn­ar­skýrsl­unni kemur fram að Straumur­ Burðarás hafi lýst yfir áhuga á að koma að söl­unni á Sjóvá. Þetta var það sem Bjarni Bene­dikts­son vís­aði til í tölvu­pósti sínum til Bjarna Ármanns­sonar þann Stjórnin svar­aði þessu hins vegar neit­andi, sam­kvæmt skýrsl­unni, þar sem þeir Einar Sveins­son og Bjarni Ármanns­son hafi lýst þeirri „... af­stöðu sinni að það væri ekki heppi­legt í ljósi þess að um sam­keppn­isað­ila væri að ræða og að stefna bank­ans væri að eiga áfram hlut í félag­inu.“ Íslands­banki hélt eftir þriðj­ungi hluta­fjár í Sjóvá. 

Sama dag var gengið frá söl­unni til Milestone. Á þessum tíma var hins vegar ekki vitað um lán­veit­ingar Milestone til stjórn­enda Íslands­banka. Straumur sendi ábend­ingu um málið til Fjár­mála­eft­ir­lits­ins á þessum tíma en ekk­ert var gert í henni. 

Fyrn­ing­ar­tími inn­herja­svika lengdurFyrn­ing­ar­tími inn­herja­svika­brota var lengdur í tíu ár árið 2007 tveimur árum eftir að við­skiptin áttu sér stað. Embætti sér­staks sak­sókn­ara, Ólafs Hauks­sonar, fékk málið hins vegar í hendur svo seint að fimm ára fyrn­ing­ar­tími meintra brota var nærri lið­inn.

Mynd: Kristinn Magn­ús­son / Stundin

Samkvæmt frétt­inni um málið í DV í febr­úar árið 2013 var ástæðan fyrir fyrn­ing­unni er að þeim laga­greinum sem rann­sóknin á mál­inu snérist helst um, meintum inn­herj­a­við­skiptum, var breytt árið 2007.

Fyrir laga­breyt­ing­una árið 2007 var fyrn­ing­ar­tími meintra brota vegna inn­herja­svika fimm ár en eftir hana var fyrn­ingar­tím­inn tíu ár. Í grein­inni í DV sagði að heim­ild­ir DV hermdu að þegar kæran barst til sér­staks sak­sókn­ara frá slita­stjórn Glitnis hafi mjög stuttur tími verið eftir af fyrn­ing­ar­tíma brot­anna sem kærð voru. Málið barst sem sagt ekki fyrr en of seint til emb­ættis sér­staks sak­sókn­ara. Ekkert var hins vegar hægt að gera þar sem málið var fyrnt.