Til að sólin myrkvist, þarf hún náttúrlega fyrst að verða til.

Fyrir fjórum milljörðum ára var alheimurinn orðinn kunnuglegur. Hann varð til með miklahvelli fyrir 13,8 milljörðum ára og allra fyrstu hundrað milljón árin eða svo hafði gengið mikið á, efni þeyttist í allar áttir, til orðið úr engu, eða einhverju (við vitum ekki hvort er), gríðarstórar stjörnur mynduðust loks en lifðu ekki lengi, þær sprungu og efnið úr þeim tættist um allt, en nú í milljarða ára hafði ríkt sæmilega kunnugleg kyrrð, efnið hafði safnast saman í stjörnuþokur, þar sem milljarðar langlífra sólstjarna skinu glatt og reikistjörnur kringum þær margar, en hingað og þangað sveimuðu gríðarmikil ský úr afgangsefni ýmiss konar og snerust í hæga hringi um óþekkta miðju.

Og þá gerðist það.

Eitt þessara rykskýja í stjörnuþokunni okkar byrjaði að snúast hraðar en áður.

Súpernóva!

Við vitum ekki hvað olli því. Vinsælasta kenningin í bili er sú að sólstjarna einhvers staðar í nágrenninu hafi sprungið. Það heitir á alþjóðamáli súpernóva.

Og höggbylgjan hafi ýtt við skýinu svo það fór að snúast um sjálft sig og með því fór æ stærri og þyngri hluti skýsins að safnast saman í miðjunni, þyngdarafl miðjunnar jókst við það og þá jókst hraðinn enn, og brátt var eins og væri kominn kökkur í mitt skýið, kökkur sem hringsnerist og í honum æ hækkandi hiti.

Loks var hitinn orðinn gífurlegur – 15 milljón gráður á Celsius! – og efnismagnið svo mikið og þétt að miðjan þoldi ekki meira. Hún lét undan eigin þunga og kjarnasamruni hófst. 

Ný sól kviknar

Vetniskjarnar runnu saman í sífellu og úr samrunanum kom annað frumefni, helíum.

Helíumkjarnarnir eru örlítið léttari en vetniskjarnarnir og afgangurinn losnaði úr læðingi sem orka.

Og braut sér leið út úr kúlunni stóru, ruddist upp á yfirborð hennar og þeyttist út í tómið, út í geiminn.

Ný sól var kviknuð. Sólin okkar.

Þetta er einfölduð mynd, já, en nokkurn veginn svona gerðist það.

Í rúmlega fjóra milljarða ára hefur kjarnasamruninn í iðrum sólarinnar staðið án afláts og svo stór var kúlan orðin að það munu enn líða fimm milljarðar ára þangað til vetnið verður uppurið.

Eitt lítið tungl dugar

En þótt skýið í geimnum væri efnismikið náði kúlan sem þéttist í miðju þess ekki að draga það til sín alveg allt. Margvíslegt efni varð eftir á braut um kúluna og bara skömmu eftir að sólin okkar kviknaði fór það að þéttast í reikistjörnur og tungl sem sveimuðu svo um hina nýju stjörnu. Í samanburði við sólina voru þessir hnettir (og eru) eins og hvert annað fis. En stærðir og fjarlægðir röðuðust þannig upp að hér á Jörðinni dugar eitt svolítið tungl til að skyggja alveg á hina gríðarstóru sól, ef horft er upp til himins á réttu augnabliki.

Það eru sólmyrkvar eins og sá sem við munum verða vitni að nú 12. ágúst.

Hér á Jörðu dugar eitt lítið tungl til að skyggja á hina gríðarstóru sól