Framleitt í Evrópu eða með Evrópu

Allir í Evrópu eru sam­mála um að ESB þurfi að bjarga iðn­aði sínum en ríkja­sam­bandið er klofið í afstöðu sinni til þess hversu langt eigi að ganga í „Kaupum evr­ópskt“-nálgun til að ná því mark­miði.

Fram­kvæmda­stjórn Evr­ópu­sam­bands­ins, sem er fram­kvæmda­vald ESB, mun í næstu viku leggja fram nýjar reglur sem búist er við að feli í sér kröfu um að fyr­ir­tæki í stefnu­mark­andi geirum fram­leiði í Evrópu ef þau vilja fá opin­bert fé.

En skil­grein­ingin á „evr­ópskum for­gangi“ hefur hrundið af stað umræðu, þar sem sér­stak­lega Frakkar kalla eftir meira „Fram­leitt í Evrópu“, á meðan önnur ESB-ríki eins og Þýska­land vilja „Fram­leitt með Evrópu“.

Verndun Evrópu eða evrópsk verndarstefna?

Emmanuel Macron, for­seti Frakk­lands, full­yrti að nýju regl­urnar myndu snú­ast um að „vernda iðnað okkar“ án þess að „vera vernd­ar­sinnuð“, með því að verja „ákveðna stefnu­mark­andi geira, svo sem hreina tækni, efna­iðnað, stál, bíla eða varn­ar­mál“.

Annars, var­aði hann við, „mun Evr­ópu­búum verða sópað til hliðar“.

En önnur ESB-lönd, sem eru tals­menn frjálsra við­skipta, eru and­víg áformunum.

Ulf Kristers­son, for­sæt­is­ráð­herra Sví­þjóðar, sagði að Evrópa ætti að keppa á grund­velli gæða og nýsköp­unar, ekki vegna þess að hún vildi vernda evr­ópska mark­aði.

„Við viljum ekki vernda evr­ópsk fyr­ir­tæki sem eru í grund­vall­ar­at­riðum ekki sam­keppn­is­hæf,“ sagði Kristers­son við dag­blaðið Financial Times í síð­ustu viku.

En leið­togar ESB virt­ust ná sam­stöðu um málið í við­ræðum á fimmtu­dag og þrýstu á um aðgerð­ina í ákveðnum sér­tækum geirum þar sem þeir segja að Evrópa standi frammi fyrir ósann­gjarnri sam­keppni frá Kína og öðrum löndum.

„Við erum hlynnt opnum mörk­uðum,“ sagði Lars Kling­beil, fjár­mála­ráð­herra Þýska­lands, í gær. „En ég vil líka taka það skýrt fram: ef Kína breytir leik­regl­unum, ef við stöndum frammi fyrir offram­boði, nið­ur­greiðslum og því að mark­aðir í Evrópu eru yfir­fullir, þá verður Evrópa að verja sig.“

Í Evrópu eða með Evrópu?

Stuðn­ings­menn vilja að „Fram­leitt í Evrópu“ sé strangt skil­greint og aðeins fyrir iðn­að­ar­vörur sem eru fram­leiddar úr íhlutum sem eru fram­leiddir á Evrópska efna­hags­svæð­inu, sem sam­anstendur af 27 ríkjum ESB auk Íslands, Liechtenstein og Noregs.

Gagn­rýnendur segja að þessi skil­grein­ing yrði of tak­mark­andi og kalla þess í stað eftir sveigj­an­legri aðgerð, eins og Merz í Þýska­landi, sem kallar eftir „Fram­leitt með Evrópu“ en ekki „Fram­leitt í Evrópu“.

Þeir halda því einnig fram að erfitt yrði að beita þessu í reynd og að það gæti raskað evr­ópskum aðfanga­keðjum.

„Yfir­leitt inni­heldur jafn­vel öku­tæki sem sett er saman í Evrópu hund­ruð sér­hæfðra íhluta sem koma alls staðar að úr heim­inum. Mörg mik­il­væg aðföng er ekki hægt að fram­leiða á sam­keppn­is­hæfan hátt í stórum stíl í Evrópu,“ sagði jap­anski bíla­fram­leið­and­inn Honda.

Bretland og Tyrkland, sem ESB er mik­il­vægur við­skipta­að­ili fyrir, hafa einnig á bak­við tjöldin lýst yfir áhyggjum sínum við ESB vegna þess að lönd þeirra séu úti­lokuð.

Sumar höf­uð­borgir ESB hafa áhyggjur af hugs­an­legum hefnd­ar­að­gerðum frá birgja­löndum, sem myndu draga Evrópu inn í árekstra á tíma þegar hún þarf að styrkja útflutn­ing sinn.

Hvernig munu reglurnar líta út?

Fram­kvæmda­stjórn ESB heldur því fram að hún hafi náð jafn­vægi milli þess að vera opin og að vernda fyr­ir­tæki.

Aðgerðin verður „mark­viss á þrjá vegu“, sagði skrif­stofa Stephane Sejourne, iðn­að­ar­mála­stjóra ESB, sem leiðir þessa við­leitni.

Hún muni hafa áhrif á:

- tak­mark­aðan fjölda mik­il­vægra íhluta

- tak­mark­aðan fjölda stefnu­mark­andi geira

- aðeins þegar um opin­bera fjár­mögnun er að ræða.

Endanleg til­laga, sem verður til­kynnt 25. febr­úar, gæti aðeins náð til örfárra geira: bíla­iðn­að­ar­ins og þeirra sem gegna mik­il­vægu hlut­verki í grænu umskipt­unum og standa frammi fyrir því sem ESB segir vera ósann­gjarna sam­keppni frá Kína, svo sem sól­ar­raf­hlöður, vind­myllur og raf­hlöður.

Skrif­stofa Sejourne full­yrti að fyr­ir­tæki sem fram­leiða innan ESB yrðu talin evr­ópsk og að „gagn­kvæmar skuld­bind­ingar“ yrðu gerðar við trausta sam­starfs­að­ila.

Í drögum að skjali sem frétta­stofa AFP hefur séð segir að vörur sem eru fram­leiddar í löndum utan ESB með reglur svip­aðar þeim sem gilda innan sam­bands­ins verði með­höndl­aðar eins og þær sem eru fram­leiddar í Evrópu.

Lönd utan ESB verða þó áfram á tánum þar til raun­veru­leg til­laga kemur fram.

Til dæmis eru enn margir óvissu­þættir, þar á meðal hvaða hlut­fall evr­ópskra eða jafn­gildra íhluta verður kraf­ist af fram­leið­endum sem skil­yrði fyrir aðgangi að opin­beru fé.