S

érhver árás Banda­ríkj­anna á banda­lags­ríki NATO myndi þýða enda­lok „alls“, var­aði for­sæt­is­ráð­herra Dan­merkur við í dag, eftir að Donald Trump, for­seti Banda­ríkj­anna, ítrek­aði ósk sína um að inn­lima Grænland.

„Ef Banda­ríkin ákveða að ráð­ast hern­að­ar­lega á annað NATO-ríki, þá myndi allt stöðvast – þar með talið NATO og þar af leið­andi örygg­is­mál eftir seinni heims­styrj­öld­ina,“ sagði Mette Frederik­sen við dönsku sjón­varps­stöð­ina TV2.

Hún sagði rík­is­stjórn sína gera „allt sem hægt er til að svo verði ekki“.

Frederik­sen krafð­ist þess í gær að Banda­ríkja­stjórn hætti að tala um að taka yfir Grænland, og það sama gerði for­maður lands­stjórnar Græn­lands, Jens-Frederick Nielsen.

„Ég verð að segja þetta mjög skýrt við Banda­ríkin: það er alger­lega fárán­legt að segja að Banda­ríkin eigi að taka yfir stjórn á Græn­landi,“ sagði Mette Frederik­sen í yfir­lýs­ingu í gær.

Nielsen sagði við Trump á sam­fé­lags­miðlum: „Þetta er komið nóg. Enginn frek­ari þrýst­ingur. Engar fleiri aðdrótt­anir. Engir fleiri inn­limun­ar­draumar.“

„Við erum opin fyrir við­ræðum,“ sagði hann þó. „En það verður að ger­ast eftir réttum leiðum og með virð­ingu fyrir alþjóða­lögum.“

Segist þurfa yfirtöku vegna öryggis

Donald Trump sagði í við­tali í gær að hann vildi ræða Græn­lands­málið eftir 20 daga. „Tölum um Venes­ú­ela, Rússland, Úkraínu. Við höfum áhyggjur af Græn­landi eftir tvo mán­uði. Tölum um Grænland eftir 20 daga,“ sagði hann og ítrek­aði að Banda­ríkin þyrftu Grænland af örygg­is­á­stæðum, beint í kjöl­far þess að hafa hand­tekið for­seta Venes­ú­ela í höf­uð­borg lands­ins á grund­velli fíkni­efna­smygls, olíu­fram­leiðslu og örygg­is­sjón­ar­miða.

„Við þurfum á Græn­landi að halda frá þjóðar­ör­ygg­is­sjón­ar­miði og Danmörk mun ekki geta gert það,“ sagði hann og full­yrti að kín­versk og rúss­nesk skip væru „um allt Grænland“. Þá spurði hann blaða­menn: „Vitið þið hvað Danmörk gerði nýlega, til að efla öryggi í Græn­landi? Þeir bættu við einum hunda­sleða í við­bót. Það er satt. Þeim fannst það vera frá­bær aðgerð.“ Loks sagði Trump að Evr­ópu­sam­bandið þyrfti á því að halda að Banda­ríkin tækju Grænland.

Samvinna við Bandaríkin óhögguð

Þor­gerður Katrín Gunn­ars­dóttir utan­rík­is­ráð­herra kall­aði í dag eftir dýpra sam­tali og sam­vinnu við Evr­ópu­sam­bandið, en kvað varn­ar­sam­vinnu við Banda­ríkin standa óhagg­aða.

„Grunn­stoðir íslenskra öryggis- og varn­ar­mála – aðildin að Atl­ants­hafs­banda­lag­inu og tví­hliða varn­ar­samn­ing­ur­inn við Banda­ríkin – standa óhagg­aðar og skipta sköpum fyrir okkur. Hags­munum smá­ríkis er best borgið í sam­starfi og eðli­legt er að við treystum jafn­framt böndin við nágranna- og vina­þjóðir okkar,“ skrif­aði Þor­gerður í grein á Vísi.is. 

„Kínahættan“

Trump skók evr­ópska leið­toga með því að hand­taka Nicolas Maduro, for­seta Venes­ú­ela, sem nú er í haldi í New York.

Trump hefur sagt að Banda­ríkin muni „stjórna“ Venes­ú­ela um óákveð­inn tíma og nýta gríð­ar­legar olíu­birgðir þess.

Banda­ríski leið­tog­inn hefur á svip­aðan hátt aukið þrýst­ing á Grænland und­an­farna mán­uði og sagði í des­em­ber að rúss­nesk og kín­versk skip væru „út um allt“ við strendur lands­ins.

Utan­rík­is­ráðu­neytið í Peking svar­aði fyrir sig í dag og hvatti stjórn­völd í Washington til að „hætta að nota hina svoköll­uðu Kínavá sem afsökun til að sækj­ast eftir per­sónu­legum ávinn­ingi“.

Aaja Chemnitz, sem er full­trúi Græn­lands á danska þing­inu, sak­aði Trump um að „dreifa lygum um kín­versk og rúss­nesk her­skip“.

„Græn­lend­ingar ættu að fara í við­bún­að­ar­ham,“ sagði hún við AFP og bætti við að Græn­lend­ingar þyrftu að fara að taka Trump mun alvar­legar.

Á götum Kaup­manna­hafnar lýsti fólk yfir undrun sinni á hót­unum Trumps.

„Mér finnst það svo­lítið galið að hann geti sagt svona hluti,“ sagði Frederik Olsen, 56 ára.

„Hann hefur allan þann aðgang sem hann vill fyrir her­menn­ina,“ sagði Christian Harpsøe, 46 ára. „Ég sé enga þörf. Þú getur ekki borið þetta saman við Venes­ú­ela.“

„Virðingarleysi“

Deilan vakti stuðn­ings­yf­ir­lýs­ingar víðs vegar að úr Evrópu. Anitta Hipper, tals­maður utan­rík­is­mála ESB, sagði frétta­mönnum að sam­bandið væri stað­ráðið í að verja land­helgi aðild­ar­ríkja sinna.

Keir Starmer, for­sæt­is­ráð­herra Bret­lands, sagði að „aðeins Grænland og Kon­ungs­ríkið Danmörk“ gætu ákveðið fram­tíð svæð­is­ins – við­horf sem end­ur­spegl­uð­ust í yfir­lýs­ingum frá leið­togum Finn­lands, Sví­þjóðar og Noregs.

Pascal Confavreux, tals­maður franska utan­rík­is­ráðu­neyt­is­ins, sagði við stað­bundna sjón­varps­stöð að „ekki væri hægt að breyta landa­mærum með valdi“ og bætti við að land hans fyndi til „sam­stöðu“ með Danmörku.

Deilan kom upp eftir að Katie Miller, fyrr­ver­andi aðstoð­ar­maður Trumps, birti mynd á net­inu á laug­ar­dag af Græn­landi í litum banda­ríska fán­ans með yfir­skrift­inni „BRÁÐUM“.

Nielsen kall­aði færsl­una „virð­ing­ar­leysi“. Frederik­sen hvatti Washington á sunnu­dag til að hætta að „hóta sögu­legum banda­manni sínum“ og sagði kröfur Banda­ríkj­anna til Græn­lands „fárán­legar“.

Miller er eig­in­kona Stephen Miller, ráð­gjafa Trumps, sem er almennt tal­inn vera arki­tekt margra stefnu­mála Trumps og stýra harð­línu­á­kvörð­unum for­set­ans í inn­flytj­enda­málum og inn­an­lands­stefnu.

Til að bregð­ast við færslu Miller sagði Jesper Møller Sørensen, sendi­herra Dan­merkur í Washington, að land hans væri þegar að vinna með Washington að því að efla öryggi á norð­ur­slóðum.

„Við erum náin banda­lags­ríki og ættum að halda áfram að vinna saman sem slík,“ skrif­aði Sørensen.