„Það eina rétta er að kalla eftir opin­berri rann­sókn á þessum vinnu­brögðum lög­regl­unnar,“ segir Hólmgeir Elías Flosason, lög­maður fyrr­ver­andi eig­in­konu Páls Stein­gríms­sonar en hún var sak­born­ingur í máli sem lög­reglan á Norð­ur­landi eystra felldi niður í lið­inni viku. 

Þrjú og hálft ár eru síð­an Páll til­kynnti meint brot til lög­reglu, eða í maí­mán­uði 2021. Auk kon­unnar höfðu sex blaða­menn rétt­ar­stöðu sak­born­ings í mál­inu. Lög­reglan til­kynnti í Facebookfærslu að ákvörðun hefði verið tekin um að hætta rann­sókn­inni. Þá hafði rann­sóknin staðið yfir í þrjú og hálft ár. 

Í þessum sama mán­uði, maí 2021, birtu Kjarninn og Stundin, for­verar Heim­ild­ar­innar, fjölda frétta og frétta­skýr­inga sem byggð voru á gögnum sem sýndu hvernig stjórn­­­end­­­ur, starfs­­­fólk og ráð­gjafar Sam­herja höfðu lagt á ráðin um að ráð­­­ast gegn nafn­­­greindum blaða­­­mönn­um, lista­­­mönn­um, stjórn­­­­­mála­­­mönn­um, félaga­­­sam­­­tökum og ýmsum öðrum til að hafa af þeim æruna, trú­verð­ug­­­leik­ann eða lífs­við­­­ur­vær­ið. Gögnin áttu upp­runa sinn í sam­skiptum hóps fólks sem kall­aði sig „Skæru­liða­deild Samherja“; Þorbjörn Þórð­ar­son, Arna Bryndís Baldvins McClure og Páll Stein­gríms­son.

Lög­reglu­rann­sóknin sneri að meintri byrlun, afritun á upp­lýs­ingum af síma og dreif­ingu á kyn­ferð­is­legu efni. Konan var til rann­sókna vegna allra þess­ara þriggja þátta. 

Yfir­lýs­ing sem lög­reglan á Norð­ur­landi eystra birti á Facebook var bæði löng og ítar­leg, þar sem lög­reglan sagð­ist meðal ann­ars vera að birta nið­ur­stöður rann­sóknar sinnar. 

Rangt á rangt ofan

Þar sagði meðal ann­ars: „Fram­burður sak­born­ings sem afhenti fjöl­miðlum sím­ann hefur verið stöð­ugur allan tím­ann sem rann­sóknin hefur staðið um að hann hafi afhent fjöl­miðlum sím­ann.“. Þetta segir Hólmgeir vera rangt. 

„Sak­born­ing­ur­inn hefur einnig verið stöð­ugur í fram­burði um að hafa upp­lýst þá sem tóku við sím­anum hvernig sím­inn væri til kom­inn og hver ætti sím­ann.“ Þetta segir Hólmgeir einnig vera rang­færslu hjá lög­regl­unni.

Í Facebookfærslunni segir lög­reglan einnig að það liggi fyrir að einn sak­born­inga, umrædd kona, hafi játað að hafa sett lyf út í áfengi sem hún færði Páli og hann drakk. Þá er full­yrt að lög­reglu­stjóra­emb­ættið á Norð­ur­landi eystra telji þessa hátt­semi varða við hegn­ing­ar­lög. Síðan er settur við þetta sá fyr­ir­vari að ekki hafi verið sönnuð „orsaka­tengsl á milli byrl­unar og veik­inda brota­þola“ en „ef“ hægt væri að sanna þau þá væri þó „ekki lík­legt að ákæru­vald­inu tæk­ist að sanna ásetn­ing sak­born­ings til að valda brota­þola þeim skaða sem hann varð fyrir. Þá er vísað til and­legs ástands sak­born­ings á verkn­að­ar­stundu og eft­ir­far­andi veik­indi hans.  Af fram­an­greindum ástæðum hefur verið ákveðið að hætta rann­sókn á þessu sak­ar­efni í mál­inu.“ Þrátt fyrir þetta stað­hæfir lög­reglan í sömu efn­is­grein að hún telji kon­una hafa gerst brot­lega við lands­lög. 

Gagnrýnir tvískinnung  lögreglunnar

Þá full­yrðir lög­reglan einnig í færsl­unni að hún telji sak­ar­efni um að dreifa kyn­ferð­is­legu myndefni af brota­þola „sé lík­legt til sak­fellis á hendur einum ein­stak­lingi“. Þarna er átt við umrædda konu, enda segir í næstu setn­ingu: „Brotið felst í því að sak­born­ingur sendi sjálfum sér kyn­ferð­is­legt myndefni af eig­in­manni sínum úr síma hans.“ Því næst kemur hins vegar fram: „Vegna veik­inda sak­born­ings leikur vafi á um hvort hann hafi verið sak­hæfur á verkn­að­ar­stundu. Sak­born­ingur hefur hafnað beiðni um að und­ir­gang­ast sak­hæf­is­mat og því hefur verið ákveðið að hætta rann­sókn á þessum þætti máls­ins.“.

Hólmgeir segir það tví­skinn­ung að lög­regla vísi á þennan hátt til veik­inda kon­unnar „þegar á sama tíma fannst þeim algjör­lega til­hlýð­legt að draga hana í tvígang fyrir dóm í aðal­með­ferð. Þeir mátu það þannig að hún væri til þess bær að koma fyrir dóm. Þá var bæði hún og blaða­menn­irnir með rétt­ar­stöðu sak­born­inga miss­erum og árum saman án þess að lög­reglan gerði hand­tak í rann­sókn­inni,“ segir hann. 

Þá seg­ist Hólmgeir bæði hafa fengið gögn og upp­lýs­ingar sem dragi sann­leiks­gildi ýmissa atriða yfir­lýs­ingu lög­regl­unnar í efa: „Þetta eru eft­irá­skýr­ingar. Lög­reglan er þarna að breiða yfir eigin klúður, eigin mis­tök,“ segir hann. 

Lög­reglan segir til að mynda í Facebookfærslunni að henni þyki miður hve langan tíma rann­sóknin tók „ en gildar skýr­ingar eru á því. Rann­sóknin var engu að síður sam­felld. Veikindi eins sak­born­ings höfðu mikil áhrif á gang rann­sókn­ar­innar…“. Hólmgeir setur sömu­leiðis spurn­inga­merki við að lög­reglan beri fyrir sig veik­indi kon­unnar með þessum hætti. „Ég hef upp­lýs­ingar undir höndum sem draga fram að það sem þau eru að segja er hrein­lega ósatt. Lög­reglan er að reyna að fegra sinn hlut og reyna að skýra þennan drátt með vísan til hennar veik­inda,“ segir hann. 

Hólmgeir telur alvar­legt að lög­regla gangi fram gegn borg­urum með þeim hætti sem hún geri í yfir­lýs­ing­unni en hann kallar sömu­leiðis eftir að opin­ber rann­sókn fari fram á vinnu­brögðum lög­regl­unnar í mál­inu öllu: „Það er ekki hægt að láta þetta bara kyrrt liggja. Ég get ekki séð að þessu máli sé lokið,“ segir hann. 

Yfirlýsing lögreglu einsdæmi

Sigríður Dögg Auð­uns­dóttir, for­maður Blaða­manna­fé­lags Íslands, fagn­aði á dög­unum þeirri nið­ur­stöðu lög­regl­unnar á Norð­ur­landi eystra að hætta rann­sókn­inni, en sex blaða­menn höfðu þar rétt­ar­stöðu sak­born­ings. Hún gagn­rýndi hins vegar yfir­lýs­ing­una sem lög­reglan birti á Facebook. 

„Við erum búin að láta lög­mann okkar skoða þetta og hann bara stað­festir það sem við álitum og teljum af okkar reynslu að þetta sé í raun­inni bara eins­dæmi. Að lög­reglan með þessum hætti sé að lýsa afstöðu sinni í mál­inu. Þar segja þeir að sak­born­ingar gætu hafa sýnt af sér atferli sem flokk­ast getur undir brot á fram­an­greindum ákvæðum,“ sagði hún í sam­tali við Heim­ild­ina sama dag og yfir­lýs­ingin var birt.

Þá velti Sigríður fyrir sér hvað lög­reglu gangi til með að birt­ing­unni og hún kann­ist ekki við að lög­regla hafi tjáð sig með við­líka hætti um afstöðu sína til fyrr­ver­andi sak­born­inga eftir að málið hefur verið fellt niður.

„Það er bara stórfurðu­legt að lög­reglan fari fram með þessum hætti.  En mér finnst þetta bara í takt við vinnu­brögð lög­reglu í þessu öllu og alls ekki til þess að auka traust almenn­ings á lög­reglu og rann­sókn hennar á þessu máli,“ sagði hún.