Þriðj­ungur sitj­andi alþing­is­manna eru annað hvort náskyldir eða mægðir fólki sem setið hefur á alþingi, ýmist sem aðal- eða vara­menn. Þá er enn fleiri þing­menn tengdir fólki sem hefur stýrt sveit­ar­fé­lögum eða leitt fram­boð í sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ingum.

Gunnar Helgi Krist­ins­son stjórn­mála­fræði­pró­fessor hefur rann­sakað elítur og valda­kerfi í íslensku sam­fé­lagi og meðal ann­ars kann­aði hann ætt­ar­tengsl íslenskra þing­manna á ára­bil­inu 1990 til 2020. Hans nið­ur­staða er að um þriðj­ungur þing­manna hafi á þessu tíma­bili haft ætt­ar­tengsl við fyrr­ver­andi þing­menn.

„Íslenska kerfið hefur viss ein­kenni sem ættu að ýta undir ætt­ar­tengsl, og þau koma vissu­lega fyrir hér, en ég myndi ekki halda að þau væru megin áhrifa­þáttur á frama­brautir í stjórn­málum hér á landi,“ segir Gunnar Helgi og bendir á að svipuð mynstur megi greina í öðrum starfs­greinum eða þjóð­fé­lags­hópum, innan íþrótta­hreyf­ing­ar­innar eða í lista­lífi til að mynda.

Þeir þing­menn sem Heim­ildin ræddi við í sam­hengi við úttekt á ætt­ar­tengslum töl­uðu flestir á svip­uðum nótum og Gunnar Helgi. Það er að segja, að ætt­ar­tengsl þeirra kannski ekki ráðið úrslitum um að þeir hafi lagt fyrir sig póli­tík. Það hafi frekar verið að virk umræða um stjórn­mál og sam­fé­lags­mál sem fram hafi farið inni á heim­il­inum hafi þar haft meira að segja.

Upplifði að reynt væri að bregða fæti fyrir lifibrauð fjölskyldunnar

Guðrún Haf­steins­dóttir, þing­kona Sjálf­stæð­is­flokks­ins, er dóttir þeirra Lauf­eyjar S. Valdi­mars­dóttur hús­móður og Haf­steins Krist­ins­sonar, mjólk­ur­verk­fræð­ings og eins stofn­enda Kjöríss. Systir Guðrúnar, Aldís Haf­steins­dóttir, er fyrr­ver­andi bæj­ar­stjóri í Hvera­gerði og núver­andi sveit­ar­stjóri í Hruna­manna­hreppi.

Guðrún er mann­fræð­inngur að mennt og bætti við sig diplómu í hag­nýtri jafn­rétt­is­fræði. Hún hefur verið atkvæða­mikil í íslensku atvinnu­lífi, fyrst og ekki síst í fjöl­skyldu­fyr­ir­tæk­inu Kjörís þar sem hún hefur verið fjár­mála­stjóri, fram­kvæmda­stjóri og mark­aðs­stjóri, á mis­mun­andi tímum. Hún hefur þá komið víða við í stjórnum og nefndum á vegum atvinnu­lífs­ins. Hún var þannig for­maður Samtaka iðn­að­ar­ins, vara­for­maður Samtaka atvinnu­lífs­ins og for­maður stjórnar Líf­eyr­is­sjóðs versl­un­ar­manna, auk ann­ars. Hún tók sæti á þingi við kosn­ing­arnar 2021.

Guðrún segir að hún telji óhjá­kvæmi­legt að það sem for­eldrar geri hafi mót­andi áhrif á börn, um það séu til mýmargar rann­sóknir. „Það hefur vita­skuld mjög mót­andi áhrif á sjálfs­mynd­ina að hafa alist upp alla tíð með Kjörís, fyr­ir­tækið er stofn­sett 1969 og ég er fædd 1970. Þetta var rosa­legur barn­ingur í upp­hafi. Pabbi fer auð­vitað nán­ast á haus­inn með fyrsta fyr­ir­tækið sem hann stofn­aði, osta­gerð­ina, og hann var í raun­inni kné­settur af vald­höfum sem þá voru ríkj­andi í íslensku sam­fé­lagi. Það að hafa upp­lifað allt frá blautu barns­beini að verið sé að reyna að setja fót­inn fyrir lifi­brauð þinnar fjöl­skyldu, það hefur áhrif á mann.“

Spurð hvort að rekja megi stjórn­mála­þátt­töku Guðrúnar til þessa svarar hún afdrátt­ar­laust ját­andi. „Ég hef sagt það í ræðupúlti Alþingis að ég muni standa vörð um íslenskt atvinnu­líf, ég hef alltaf gert það, það er inni í mínu DNA. Ég ætla ekk­ert að fara að feika það, það vita allir hvaðan ég er að koma, ég yrði hjá­kát­leg ef ég reyndi að forð­ast upp­runann.“

Spurð hvort hún hafi tekið virkan þátt í stjórn­málum á yngri árum segir Guðrún að það hafi nú ekki verið, þó hún hafi starfað með Sjálf­stæð­is­fé­lag­inu í Hvera­gerði. „Trúðu mér, ég hef aldrei gengið með þann draum að verða stjórn­mála­maður. Ég veit hins vegar fyrir hvað ég stend, ég er búinn að velja mér gildi. Þetta spor, að taka þátt í stjórn­málum, það mun ekki skil­greina mig.“

Alin upp við frelsishugsjónir

Í ljósi þess­ara orða Guðrúnar, um að hún sé búin að finna sínar hug­sjónir og sín gildi, er ekki óeðli­legt að spyrja hvort hún hefði getað séð fyrir sér að taka þátt í póli­tík fyrir annan flokk en Sjálf­stæð­is­flokk­inn, ef gildi þess flokks hefðu sam­rýmst hennar gildum. „Faðir minn var virkur í stjórn­málum en móðir mín var það aldrei. Hún var hins vegar virk í félags­málum. Ég er alin upp í póli­tískri virkni. Pabbi var odd­viti í Hvera­gerði í mörg ár. Hann hefði alveg getað orðið þing­maður eða ráð­herra hefði hann valið þá leið, en hann valdi leið atvinu­lífs­ins. Við systk­inin erum alin upp í ákveðnum frels­is­hug­sjónum sem hann barð­ist fyrir og sá far­vegur hefur legið með Sjálf­stæð­is­flokknum. Ef það væri ekki þá væri ég í öðrum flokki.“

Systir Guðrúnar, Aldís, hefur árum saman verið virkur þátt­tak­andi í stjórn­málum. Hún sat í tutt­ugu ár í bæj­ar­stjórn Hvera­gerðis, þar af sextán sem bæj­ar­stjóri, og er nú sveit­ar­stjóri í Hruna­manna­hreppi. Guðrún segir að það hafi haft tölu­verð áhrif á hana. „Hún er stóra systir mín og hefur alltaf verið fyr­ir­mynd mín í líf­inu. Aldís sagði mér að hlusta á ABBA og þá hlust­aði ég á ABBA. Ég átti aldrei von á því að ég yrði þing­maður, ég átti alltaf von á því að Aldís systir yrði það. Ég tók ekki ákvörðun um að stíga þetta skref nema eftir að hafa rætt það við hana því ég hefði aldrei farið fram ef hún hefði sjálf viljað gera það.“