Samkvæmt niðurstöðum í skýrslu Landspítalans um hópsýkinguna á Landakoti eru ástæður hennar sagðar margþættar. Talið er að nokkur smit hafi borist þangað inn á skömmum tíma. Í mati skýrsluhöfundar, Lovísu Bjarkar Ólafsdóttur sérfræðilæknis í smitsjúkdómum og sýkingarvörnum, kemur fram að ástand húsnæðis, loftskipta og aðbúnaðar á Landakoti sé ófullnægjandi og líklegt sé að þessir þættir séu megin orsök þess hversu mikil dreifing varð á smiti innan stofnunarinnar. Þá segir í niðurstöðum Lovísu Bjarkar að mönnun á Landkoti hafi verið ónóg og æskilegt hefði verið að bæta mönnun þannig að hægt hefði verið að tryggja hólfaskiptingu starfsmanna milli deilda á farsóttartímum.

Kæfisvefnvél notuð á smitaðan einstakling 

Talið er að Covid-19 smit á Landakoti hafi borist þangað inn á skömmum tíma, líklega eftir 15. október, og með nokkrum einstaklingum. Þá er einnig talið hugsanlegt að sum smit milli starfsmanna hafi átt uptök sín utan vinnustaðar, í samskiptum við fjölskyldur þeirra og vini.  

Á tímabilinu 22.-29. október greindust 98 Covid-19 tilfelli tengd hópsýkingunni á Landakoti, 52 starfsmenn og 46 sjúklingar. Um mjög hátt smithlutfall var að ræða og er það rakið til þess að gríðarlega mikil dreifing hafi verið á smitefni innan Landakots. Á einni legudeild, sem nefnd er R smituðust þannig allir sjúklingar og 52 prósent starfsmanna og á deild sem nefnd er Q 93 prósent sjúklinga og 46 prósent starfsmanna.

Kæfisvefnsvélameðferð var beitt hjá einkennalausum einstaklingi sem lá inni á deild Q, sem greindist síðar COVID-19 smitaður. Kæfisvefnsvélinni var beitt alla daga frá 12.-21. október inni á deild Q. Þekkt er að kæfisvefnsvél eykur dropaframleiðslu einstaklinga og að vélin dreifi úðaögnum frá öndunarfærum sem geta svifið í loftinu í meira en klukkustund. Á Landakoti er engin loftræsting og dregur Lovísa Björk þá ályktun að sú staðreynd hafi magnað upp smitdreifingu og aukið sýkingarhættu.

Mynd: Stundin / LSH

Minna en metri á milli rúma

Þá eru lang flestar sjúkrastofur á Landakoti fjölbýli, þar sem eru fá klósett fyrir sjúklinga. Í versta tilfellinu eru aðeins þrjú klósett á deild þar sem eru níu tvíbýli og tvö einbýli og 19 sjúklingar voru inniliggjandi.

Sjúklingar hafa ekki aðgang að einkasalerni eða einkasturtu. Á deild R, þar sem allir inniliggjandi sjúklingar smituðust, eru 3 klósett en inniliggjandi sjúklingar voru 14. Á deild Q voru 15 sjúklingar inniliggjandi en klósett þar eru 4. 

Rúmanýting á Landakoti var 100 prósent í september en almennt er talið æskilegt að rúmanýting sé aðeins 85 prósent. Eftir fyrri bylgjuna í vor var hins vegar ákveðið að breyta legurýmum á Landakoti þannig að þríbýlum var breytt í tvíbýli og einbýlum fjölgað. 

Húsnæðið er svo þröngt að stundum var minna en metri á milli rúma sjúklinga, stundum ekki nema 0,6 metri. Ekki var skjóltjald milli allra rúma í fjölbýlum og ekki liggja fyrir upplýsingar um hvenær skjóltjöld voru sett upp, eða hvenær þau voru þrifin. 

Innan hverrar deildar eru borðstofur þar sem flestir sjúklingar á hverri deild borða saman. Fjölmargir snertifletir eru fyrir sjúklinga aðrir, dagstofur, tækjasalur og rými fyrir hópameðferðir. Í hópmeðferðum voru sjúklingar sem þær sóttu saman ekki með andlitsgrímur, en starfsmenn báru slíkar. Leiðir Lovísa Björk líkum að því að smitdreifing hafi orðið milli sjúklinga í slíkum aðstæðum, jafnvel þó að tveggja metra fjarlægð hafi verið virt, sökum lélegrar loftræstingar á Landakoti.

Starfsmenn sátu þröngt saman 

Enn fremur eru aðstöðu starfsmanna verulega ábótavant, til að mynda eru búningsklefar þröngir og aðeins eru þrjár sturtur fyrir alla starfsmenn. Kaffistofur eru litlar, fjórar af fimm um eða undir 12 fermetrar að stærð, og og erfitt að halda tveggja metra fjarlægðarmörkum í matmálstímum. Allt þetta er til þess fallið að auka á dreifingu smits.

Í úttekt á aðstöðu starfsfólks 14. október síðastliðinn kom fram að sökum þess að matsalur er lokaður vegna endurbóta matast starfsfólk inni á umræddum, þröngum kaffistofum. Á einni deild sátu til að mynda fjórir starfsmenn saman við lítið borð að matast, og því án gríma og fjarlægðarmörk undir tveimur metrum. Ekki var kassi með grímum tiltækur á þremur kaffistofum. Þá voru stólar á tveimur kaffistofum með áklæði sem ekki var hægt að þrífa. Ekki var aðgengi að sjúkrahússpritti eða sótthreinsiklútum fyrir starfsmenn að grípa til.

Þá er ekki algjör hólfaskipting milli starfsmanna deilda, vegna manneklu. Þá er talsvert um sameiginlegan búnað sem sækja þarf og flytja milli deilda og það hafa starfsmenn gert og þar með þurft að rjúfa hólfaskiptingu.

Sjúklingar útskrifaðir af deild þar sem allir sýktust

Flest tilfelli veirunnar sem hafa greinst eru af sama afbrigði sem er mjög algengt á Íslandi. Líklegast er að þeir sjúklingar sem fengu upphafseinkenni í byrjun, frá 21. október, hafi verið útsettir fyrir smiti frá 16. til 18. október. Á sama tíma var nýgengi smita í samfélaginu mjög hátt.

Líkt og fyrr segir smituðust allir sjúklingar á deild R. Sjúklingar af þeirri deild voru útskrifaðir og sendir inn á aðrar stofnanir dagana 16. og 20. október. Allir hinna útskrifuðu greindust síðar með Covid-19.  Töluverður fjöldi var með væg eða óljós einkenni sem gætu samrýmst Covid-19 fyrir greiningu. Talið er að útsetning smita hafi hafist fyrir 16. október, jafnvel frá og með 5. október. 

Auk þess voru sjúklingar útskrifaðir af deild U þann 20. október og af deild T þann 22. október. Á deild U var hlutfall smitaðra 26,3 prósent á tímabilinu 12. október til 22. október, þegar enn var verið að útskrifa sjúklinga af deildinni. Á deild T var hlutfall smitaðra mun hærra eða 87,5 prósent dagana 12. október til 22. október.

Samkvæmt smitrakningu fundust nokkur tilfelli þar sem fólk hefur getað verið útsett fyrir smiti utan Landakots á þessu tímabili og hefðu getað borið veiruna inn á Landakot. Þá eru nokkur tilfelli þar sem starfsfólk tengist smituðum fjölskyldu- eða vinaböndum, sem hefðu þá getað orðið fyrir smiti utan Landakots. 

Bein lýsing af blaðamannafundinum