Stórir hlutar efri byggða höfuðborgarsvæðisins liggja á svæði þar sem hugsanlegt er að hraun renni eða eldgosaopnun verði. Ný byggð sem verið er að reisa í Hafnarfirði og Reykjavík falla undir þessi svæði, með mismikilli áhættu.

Þrír af fimm líklegustu farvegum hraunflæðis, sem Veðurstofa Íslands hefur skilgreint, renna í gegnum Hafnarfjörð eða Garðabæ, en hinir tveir liggja í áttina að Elliðaárdal í gegnum Elliðavatn eða hverfið Norðlingaholt.

Nýtt hverfi í Hafnarfirði, Skarðshlíð, sem selst hefur upp, liggur á svæði þar sem taldar eru „töluverðar“ líkur á hraunrennsli, ef til meðalstórs goss kemur ofan byggðarinnar.

Hafnarfjörður hefur einnig í boði lóðir fyrir hesthús í Gráhelluhrauni, þar sem taldar eru „miklar líkur“ á hraunflæði.

Nýjasta uppbyggingarhverfið, Ásland 4, er ekki staðsett í líklegustu farvegum eldgosa, sem skilgreindir eru af Veðurstofunni, en þar eru þó „litlar“ líkur á upptökum eldgoss. Það gildir um mörg önnur uppbyggingarsvæði á höfuðborgarsvæðinu.

Hugsanleg gosupptök

Efri hluti höfuðborgarsvæðisins nær inn á eldstöðvarkerfi Krýsuvíkur, sem liggur allt frá Krýsuvík við suðurströnd Reykjanessaga til norðausturs yfir í Mosfellsdal. Vegna þess eru stór svæði skilgreind sem möguleg upptökusvæði eldgosa. Það er því ekki eingöngu hættan á að hraun flæði niður í byggð, heldur að gos hefjist innan byggðar.

Norðlingaholt var byggt á þekktu sprungusvæði og eru bæði  „litlar“ líkur á gosupptökum og svo „nokkrar“ líkur á hraunflæði. Norðlingaholtið liggur í tveimur af fimm líklegustu hraunfarvegum sem Veðurstofan hefur skilgreint á höfuðborgarsvæðinu vegna sviðsmynda eldgosa fyrir ofan byggð. 

Innan Reykjavíkurborgar hefur verið skipulögð 6 þúsund manna byggð í Keldum, við botn Grafarvogsins. Þar eru taldar „litlar“ en einhverjar líkur á gosupptökum, hvenær sem það skyldi verða.

Reykjavíkurborg hyggur á byggingu 3.500 íbúða í Höllum í Úlfarsárdal, þar sem „litlar“ líkur eru á gosupptökum og hraunrennsli, sem og á austurreitum Úlfarsárdal.

Ekki er talin eldgosahætta á helstu þéttingarreitum Reykjavíkur, til dæmis í Ártúnshöfða eða gamla Vesturbænum, en allur norðurhluti borgarinnar, eins og Kjósahreppur, Kjalarnes og Seltjarnarnes, liggja utan eldgosavár. Sama gildir um flugvallarsvæðið, sem Reykjavíkurborg skilgreinir sem „framtíðarsvæði“ uppbyggingar, en hefur ekki náðst sátt um að færa.

Ásland 4Nýtt hverfi við útjaðar Hafnarfjarðar er ekki innan líklegasta farvegs hraunrennslis, en á svæði þar sem eru möguleg upptök eldgosa, þó ólíkleg séu.

Mynd: Golli

Úlfarsárdalur„Litlar“ líkur en einhverjar á eldgosi og hraunrennsli eru í nýrri byggð Reykjavíkurborgar í Úlfarsárdal.

Mynd: Golli

Byggt við farveg eldgosaNýbygging efst í Hafnafirði, en „mjög miklar“ líkur teljast á að eldgos verði í fjöllunum fyrir ofan, þótt hraunrennsli nái ekki endilega til byggðarinnar.

Mynd: Golli

Vilja víkka vaxtarmörk

Sveitarfélögin sjö á höfuðborgarsvæðinu sömdu sín á milli um vaxtarmörk árið 2015.

Ásdís Kristjánsdóttir, bæjarstjóri í Kópavogi, hefur talað fyrir því að víkka þau mörk til þess að rúma áframhaldandi fólksfjölgun á svæðinu, eins og Hildur Björnsdóttir, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.

„Síðastliðinn áratug hafa forsendur að baki vaxtarmörkunum gjörbreyst, mannfjöldinn hefur aukist langt umfram spár og húsnæðisþarfir fjölskyldna breytast í sífellu. Þau svæði sem hafa verið skilgreind fyrir húsnæðisuppbygginu munu aldrei nægja til að mæta þörfinni á húsnæðismarkaði, það er raunveruleikinn”, sagði Hildur Björnsdóttur í yfirlýsingu frá borgarstjórnarflokki Sjálfstæðisflokksins haustið 2024.

Sama hefur oddviti Sjálfstæðisflokksins í Hafnarfirði, Orri Björnsson, nýlega lagt áherslu á. „Vandinn liggur ekki í skorti á vilja til uppbyggingar í Hafnarfirði, heldur í þeim skorðum sem settar hafa verið. Þær skorður skrifast á vaxtarmörk höfuðborgarsvæðisins og andstöðu vinstri flokkanna í sveitarstjórnum, sér í lagi í borgarstjórn Reykjavíkur, til að gera nauðsynlegar breytingar,“ skrifaði hann í grein á Vísi.is í síðustu viku þar sem hann lagði til að „afnema vaxtarmörkin á höfuðborgarsvæðinu“. 

Veðurstofa Íslands leggur til í nýju hættumati sínu að tekin verði upp skilgreining á því hvað telst „ásættanleg áhætta“ fyrir byggð, með tilliti til hættu af eldgosum.

Hætta á hraunrennsliLíklegasta hraunrennsli á höfuðborgarsvæðinu. „Mjög miklar“ líkur eru taldar 20 sinnum meiri en „litlar“ líkur. Gulmerkt á myndinni er nýtt hverfi í Áslandi 4 í Hafnarfirði.