Odd­vita­sam­töl: Vinstrið, Sós­í­alistar, Framsókn og Viðreisn

Ég ætla að bjóða ykkur velkomin á fyrsta kvöldið okkar hérna í Pressu, oddvitaspjalli. Ég heiti Valur Grettisson, ég er blaðamaður hjá Heimildinni og með mér eru auðvitað Sanna Magdalena Mörtudóttir, sem er fyrir Vinstrið, og Silja Sóley Birgisdóttir,

sem er nýr liðsmaður, eða nýr oddviti að minnsta kosti, hjá Sósíalistaflokki Íslands. Takk kærlega fyrir að koma. Þetta er eins og við viljum gera þetta í þrjá daga. Við viljum tala við oddvita á hverju kvöldi, nema það síðasta.

Það er þá á miðvikudaginn. Þá tölum við við þrjá oddvita á einu kvöldi. Og um að gera, ef þið hafið tök á því, að koma og tala við okkur. Við erum líka með form, ef ég má sletta, sem við getum fundið á heimasíðunni okkar, heimildin.is.

Þið getið sent spurningar inn og þær birtast hjá mér hér í tölvunni og ég get lesið upp spurningar hérna, sem ég fæ, að því gefnu að þær séu málefnalegar og snjallar og ekki yfirgengilega langar.

Endilega hafið þetta bara skiljanlegt, stutt og skorinort. Það er ómögulegt að lesa heilu staðina þarna. Alla vega eigum við að vinda okkur í þetta. Sko, fyrsta spurningin á okkur báðar er bara: Hvað sjáið þið fyrir ykkur að verði fyrstu aðgerðirnar þegar þið komist í meirihluta í borgarstjórn? Og ég ætla að byrja á þér, því þú ert nýliði. Bara velkomin.

Hvað sjáið þið fyrir ykkur að gera fyrst, þegar þið komist í borgarstjórn? Hvað ætlið þið að gera? Sko, það fyrsta sem við viljum gera er að koma Byggingarfélagi Reykjavíkur á laggirnar. Ég held að ástandið á húsnæðismarkaðinum sé bara komið í algjöra óreiðu og við þurfum að grípa inn í. Við þurfum að auka hlutfallið af hreinu, bæði leigu- og til sölu-húsnæði, því að það er löngu kominn tími til, þegar lóðirnar endast.

Já, nú er heldur betur gaman að...

Ég hef auðvitað talað fyrir þessu síðustu átta árin og það er gaman að ná að koma hlutum í verk. Þannig að ég er mjög spennt fyrir húsnæðisuppbyggingu þegar við náum að kynna núna, vonandi bara á næstu dögum, hvernig við sjáum fyrir okkur að borgin geti einmitt byggt sjálf. Þannig að ég er mjög spennt að sjá árangur vinnunnar verða að raunhæfum lausnum fyrir íbúa. Það er auðvitað eitthvað sem ég og Vinstrið munum halda áfram að tala fyrir, að borgin komi sterkar að húsnæðisuppbyggingu. En það er mjög mikilvægt og við þurfum líka að tala fyrir sanngjarnari tekjuöflun borgarinnar.

Algjörlega, því við vitum að húsnæði er grunnforsenda velferðar. Ef þú hefur ekki húsnæði, þá er líf þitt ömurlegt. Það hefur bara áhrif á allt. Við erum að sjá börn í dag sem eru á sífelldu flakki og þetta er eitthvað sem ég þekki persónulega. Ég mæti í vinnuna alla daga til þess að ekkert barn þurfi að upplifa þetta. Mér finnst þetta mikilvægast: að koma öllum í öruggt húsaskjól og passa að við höfum öll öruggt heimili. Við séum að byggja upp á óhagnaðardrifnum forsendum, því það á ekki að vera verið að græða á grunnþörf manneskjunnar, að eiga heimili.

Þannig að mér finnst þetta númer eitt, tvö og þrjú. Auðvitað útilokar þetta ekki aðra hluti sem við þurfum að gera, eins og að tala fyrir því að ríkið taki upp fjármagnstekjuskatt, svo við séum með sanngjarna skattlagningu, og vinna gegn útvistun starfa hjá Reykjavíkurborg, af því að það bitnar á kjörum ræstingafólks.

Þannig að þetta er svona kjarninn. Við eigum að fara aðeins í þetta, því að við byrjum á samgöngumálum og leikskólum. Við byrjum á samgöngum. Við eigum það sameiginlegt að vilja bjóða fólki upp á raunverulegt val um hvernig það eigi að ferðast á milli. Við minnumst kannski minna á innviðauppbyggingu fyrir umferðina, en það er mikið talað um Borgarlínu, bættar samgöngur, hjólreiðar og gangandi. Gott og vel, en hvað viljið þið segja við fólk sem situr kannski sólarhringa saman í bílnum í umferðarteppum í Reykjavík?

Sko, málið með samgöngurnar er að það þarf að bæta almenningssamgöngukerfið þannig að fleiri kjósi að nota það. Það er forsenda þess að við getum minnkað umferðarteppurnar. En þá þurfum við líka að hugsa um fyrirkomulag Strætó og við viljum snúa við útboði Strætó, sem er komið núna í tvo þriðju. Stærstur hluti Strætó er í eigu einkafyrirtækja og það er áformað að setja síðasta þriðjunginn í útboð líka. Ég hef ekki heyrt neitt um að snúa því við. Það er líka Borgarlínan, samgöngusáttmálinn.

Það er alls konar í þeim samgöngusáttmála. Almenningur í Reykjavík notar einkabílinn meira og minna, í góðu og illu. En það er samstaða um að það eigi ekkert að gera við þann hóp? Jú, það er líka þessi hópur. Hann fer sífellt stækkandi af því að fólk gefst upp á að nota almenningssamgöngur. Við erum með fullt af ungu fólki sem notar almenningssamgöngurnar, en það er þá bara spurning um að við höfum aðstöðu í skýlunum og tengingar á milli hverfa. Það eru mjög margir sem búa í

Í einu úthverfi og vinna í öðru, sem sjá ekki fyrir sér að taka strætó, af því að munurinn á því að nota einkabílinn er kannski tíu mínútur á móti klukkutíma í strætó, sem er alveg óásættanlegt.

Það er nefnilega ... Það er aðallega bara á þessum stofnbrautum. En einmitt talandi um Borgarlínuna, hvort hún setji almenningssamgöngukerfið í miðjuna þannig að það sé í raun og veru ekki lengur bundið við umferðina. Við erum með sérakrein um Miklubraut, en hún er ennþá bundin við aðrar framkvæmdir. Við erum ekki með sérakrein á Suðurlandsbraut, þannig að það þarf að finna fjölbreyttar leiðir. Við þurfum líka að hætta að miða strætó bara við miðbæinn. Við þurfum, við þurfum, við þurfum það. Það eru margir sem vinna í öðrum hverfum en ekki bara niðri í bæ.

Við þurfum meiri áherslu á strætó og að standa með almenningssamgöngum. Það er gott fyrir fólk sem treystir á einkabílinn, af því að þegar strætó og almenningssamgöngur verða raunverulegur valkostur, þá eru fleiri sem segja: „Allt í lagi, nú get ég treyst á strætó.“ Við sjáum í könnunum að fleiri væru til í að nota almenningssamgöngur en geta það ekki út af því hvernig kerfið er uppbyggt. Þannig að með því að bæta almenningssamgöngur fara fleiri í almenningssamgöngur. Það léttir þá á umferðinni gagnvart þeim sem eru í bílnum, þannig að við græðum öll.

Hann byrjar snemma, en hérna sjáum við erlendis almenningssamgöngur þegar við förum í frí. Þá sjáum við hvernig þær virka og hvernig þær eru skipulagðar þannig að fólk geti treyst þeim. Það er það sem við þurfum. Undir sama strætómiða yfir ... Ég var átján ára gamall í Hafnarfirði og ekkert breyst.

Hvað hefur það breyst? Aukið tíðni? En við þurfum auðvitað að halda áfram, fjölga ferðum. Við þurfum auðvitað bara að halda áfram. En það var ánægjulegt og maður heyrði frá ...

Ég held að það sé líka um að bæta við varðandi samgöngurnar á Íslandi. Ég held að þú getir farið í einhver sérstök atriði á vegum borgarinnar.

Strætó, einkabíllinn. Ég held líka bara að við þurfum að horfast í augu við það að stærsta samgönguvandamálið í Reykjavík eru skipulagsmálin. Það eru svona margir sem þurfa að sækja leikskóla langt utan hverfis. Fólk þarf að sækja vinnu langt utan hverfis. Þannig að þetta er líka spurning um hvernig við skipuleggjum borgina, þannig að fólk sæki sína helstu þjónustu í sínu hverfi.

Við höfum verið að tala um þetta í mörg ár. Það sem maður sér núna ...

Það hefur náttúrulega verið talað um þetta mjög lengi og það eru skiptar skoðanir. En þar sem við heyrum út í hverfum, ef þetta kemur, þá finnst mér þetta eiga að vera göng. Mér finnst þetta þurfa að vera þannig að þetta sé byggt á forsendum íbúa í hverfunum, en ekki endilega því sem einhver sannar í borgarstjórn eða hvað flokkarnir í borgarstjórn halda. Hvað vilja íbúar? Eftir hverju eru þeir að kalla? Hvernig ætla þeir að framkvæma, eða réttara sagt, það þýðir framkvæmd ríkisins þó að sveitarfélagið sé með skipulagsvaldið.

Og hvernig sjáum við fyrir okkur fyrirkomulag varðandi innheimtu á þessu? Þetta bitnar alltaf á íbúunum sem nota þessi göng eða þessa braut. Við greiðum öll af tekjum okkar í sameiginlegan sjóð. Þetta heitir útsvar. Ef þú ert til dæmis á fjárhagsaðstoð, með lægstu tekjur í Reykjavíkurborg, og ert inni í svona neyðarneti sem grípur þig ef þú hefur ekkert annað, þá greiðirðu útsvar. Ef þú ert fátæk launamanneskja, þá greiðirðu útsvar. Ef þú ert nýbúin að eignast barn og ert í fæðingarorlofi, þá greiðirðu útsvar.

En það er ákveðinn hópur í samfélaginu okkar sem er undanþeginn þessu, og það er mjög ósanngjarnt. Þó að Reykjavíkurborg geti ekki breytt því, því það þarf lagabreytingu á Alþingi, þá er eðlilegt að tala fyrir því að ríkasta fólkið, sem notar vegina og treystir á þessa grunnþjónustu, greiði útsvar af fjármagnstekjum eins og af launatekjum. Mér finnst það eðlileg krafa og ég ætla að halda áfram að tala um hana þangað til ég lognast út af þessari jörðu. Við getum ekki orða veruleika.

Sko, við erum hlynnt samgöngusáttmálanum í grunninn, en varðandi Sundabraut þá erum við líka hlynnt því að þetta fari í göng. Það eru líka miklar umhverfisröksemdir. Við þurfum að tryggja lífríkið í þessum firði, en við viljum að það verði endurskoðað hvort göngin eigi líka að liggja undir Gufunesið, af því að núverandi áætlanir gera ráð fyrir fjögurra akreina stofnbraut sem sker Gufunes frá Grafarvogi, með risastórum hringtorgum alveg upp við íbúabyggð. Þetta er nú þegar hverfi sem var lofað almenningssamgöngum en fékk þær ekki, og núna ...

Það eru íbúar Gufunes sem þurfa að sækja aðstoð með hjartatexta, og var ríkið þannig borgin borgað fyrir það? En ég held að hann fari aldrei í Gufunesi, sem var lofað.

Og þess vegna er einmitt talandi um að fá fólk til þess að nota strætó. Margir sem kusu að búa þar voru tilbúnir í bíllausan lífsstíl, en það kom aldrei almenningssamningur, þannig að mjög margir eru núna komnir á bíl. En ég held líka bara, úr Gufunesi, hverfi þar sem mjög margir eru á hlutfallánum. Þetta er látið.

Ekki fólk, það er engin þjónusta, engir skólar, engar búðir, ekki neitt. Og það er fyrirhugað að setja fjögurra akreina stofnbraut þvert yfir Gufunes, sem einangrar hverfið enn meir við það.

Það er hættulegt að ég kem kaupið fyrir bíl eftir að strætó náði.

Þröstur, við þurfum að hugsa að mannskapnum í skólanum. Við viljum tryggja öllu starfsfólki nægilegan undirbúningstíma og þá þarf augljóslega að fjölga stöðugildum á móti. Það eru miklu fleiri sem myndu sækjast í það að vinna í leikskóla til frambúðar ef aðstæðurnar væru betri, bæði kjörin betri. Ófærilegt.

Starfsfólk er á mjög lágum launum og margir fá ekki undirbúningstíma. Hann er iðulega felldur út af manneklu, en það er mikilvægt að huga að starfsfólkinu.

En afsakið, hvaða ráðningarbann er verið að tala um?

En Vinstrið vill líka fjölga leikskólaplássum og bæta starfsaðstæður. Og ég mun ægðast sem að semalla samkvæmt þeim aðgerðum sem vissulega verulegir hefur farið í, að ég falli sér styttri dagvistunartíma. Þetta umdeilda Reykjavík…

Starfskópavogsmótel. Maður veltir því fyrir sér: þetta er svona mótel sem vitnar illa og verra. Það á því eins og til að vinna meira og mögulega tekjulegri svo framvegis. Það var mjög margt í þessu. Það er ekki að vera að vera að vera að vera að verð, verð var tveir.

Koma fimm klukkustundum sem hægt er að skrá, það fer eftir tekjuhópum. Og við erum að breyta afsláttarflokkunum, af því að núna tók þetta ekki nægilega mið af raunverulegri fjárhagsstöðu foreldra, hvort sem foreldri var einstætt eða í sambúð. Þannig að það er það sem við erum að gera: fyrstu þrjátíu…

…og sex tímarnir gjaldfrjálsir, og síðan tekur gjaldskráin mið af fjárhagslegri stöðu. Við erum þarna að finna leiðir til að koma betur til móts við raunverulega stöðu foreldra.

Þetta náði ekki alveg að fanga efnahagslegar aðstæður allra fjölskyldna. Hún varst til dæmis kannski skráð í ákveðna stöðu, en það þýddi ekki endilega að tekjur þínar væru lágar. En það sem við höfum verið að gera með þessu er að finna…

…leiðir til þess að sjá hvort það sé hægt að létta á álaginu. Nú þegar hafa um 15 prósent foreldra breytt vistunartíma barna sinna, af því að við vitum líka að í einhverjum tilfellum voru foreldrar að skrá börn sín í ákveðinn tíma, en síðan þurftu þau kannski ekki að nota allan tímann.

Þannig að þetta er svona varðandi skipulag, að létta af álagi. En við þurfum auðvitað bara að fylgjast með áhrifum þessara breytinga og sjá hvernig þetta leggst ofan í foreldra, og auðvitað leggst þetta á fólk.

Og það er meira í þessu að það er sérstaklega mikið verið að tala um viðhald. Við erum að tryggja að það sé einhver sem sé þá fastur með ákveðnum leikskóla og sinni viðhaldi frá Reykjavíkurborg. Við erum…

…að gera ráð fyrir aflýsingu vegna íslenskukennslunnar, og þá þarf að gera ráð fyrir aflýsingu. Þannig að við erum líka að gera það sem kemur inn í starfsaðstæðurnar. Síðan erum við með verkefni sem kallast Blíðbyrjun.

Og þá er í rauninni gert ráð fyrir að þegar starfsmaður byrjar fái hann smá svigrúm til þess að kynnast vinnustaðnum áður en það er…

Ég vil samt alveg bæta smá við varðandi sögu Blíðbyrjunar, sem er mjög mikilvægt og gott framföraskref. Það eru tveir dagar þar sem það er tryggt að starfsmaður sé ekki með yfirumsjón eða umsjón yfir ákveðnum barnahópi, en það er ekkert varðandi að tryggja að það sé þjálfun til.

Starfsforfalla um tíma, heldur sé líka spurning um að byggja upp öflugan starfsmannaráð, þannig að fólk sé líka þjálfað fyrir starfið. Tveir dagar er mjög lítill tími. Venjulega er fyrsti dagurinn bara svona að taka hringinn, en þetta er búið að vera bitbeintara.

Síðan ég man eftir mér, frá því að ég var í leikskóla líklega. Og hérna, hvernig á að laga þetta? Hvernig eigum við að bæta þetta kerfi? Ertu sammála því að þetta nýja kerfi sem er verið að prófa sé árangurstengt? Viltu halda áfram að prófa það til þessa?

Munurinn er milli leikskóla, þótt það séu örugglega ákveðnir leikskólar þar sem margir foreldrar þurfa að nýta sér heilan skóladag, aðrir ekki, af því að það fer alltaf líka eftir efnahags- og félagslegri stöðu foreldranna. Það eru náttúrlega mismunandi hópar í mismunandi hverfum, þannig að við þurfum að hugsa um það og tryggja að...

...við séum að finna og fylgjast með hvernig það þróast. Og maður, ég verð aðeins að koma inn á það, því að Reykjavíkurborg ber þessa miklu skyldu gagnvart barnafjölskyldum og ber líka skyldu sem ábyrgur vinnuveitandi. En þar sem mætti koma meira fram í þessari umræðu er í rauninni: Hvernig ætlar atvinnulífið að bregðast við?

Við erum í samfélagi þar sem foreldrar eru að vinna á fullu og eru alltaf í vinnunni og keppast einhvern veginn við að ná gæðatíma með börnunum sínum. Af hverju er enginn að spyrja atvinnulífið: Af hverju eru foreldrar að brenna út á einhverri vakt og ná ekki að njóta meiri tíma með börnunum sínum, eins og þau myndu vilja? En þurfa kannski vinnu númer tvö til þess að eiga fyrir íbúð og bíl, í stað þess að taka strætó.

Ég ætla að fara í fjármálin hérna. Hvorugur flokkanna minnist á orðið fjármálin, við eigum sameiginlegt hugtak við því sem þarf að halda til haga, en þið farið út í skuldastöðu og þannig. Á fasteignaskattabúsarinn er hæstur, er í botni í Reykjavíkurborg, ef ég fer rétt með. Borgin er með erfið vaxtakjör. Það hefur sýnt sig og hefur verið að reyna að draga úr með skuldabréfaútboði og aðgreiðslu frá Orkuveitunni. Og staðan er hér: Við sáum reikning í dag á þeim vik, þar kom í ljós að borgin virðist hafa misreiknað sig um góða fimm, sex milljarða.

Gert var ráð fyrir þriggja milljarða hagnaði, en hann reyndist vera sjö milljarða tap. Þetta voru svona fyrstu fréttir byggðar á þessu fyrir tveimur, þremur tímum síðan. Þar kannski, þú ert í meirihluta, forseti borgarstjórnar. Hvernig getur svona lélega verið reiknað og rekið fyrirtæki að þið sjáið ekki muninn á 300 milljóna króna hagnaði og 6 milljarða króna tapi á nokkrum mánuðum?

Við erum búin að vera að forgangsraða núna fjármunum í þessa grunnþjónustu og ég get sagt hvað við höfum...

Núna á þessu síðasta ári settum við 800 milljónir til Félagsbústaða, þannig að það sé hægt að fjölga félagslegum leiguíbúðum, þannig að það bitni ekki á leigendum að í rauninni væri verið að greiða þetta. Þetta eru ekki útgjöld umfram heimildir.

Þetta er í rauninni, þótt við séum alltaf að taka inn í hvernig útsvarið er metið. Það er gert ráð fyrir einhverju ákveðnu, svo er ákveðin svona... Þetta eru stórar tölur.

Minnsta dálítið er spurning sem mætti ræða um, en eins og ég nefndi í upphafi, þá vantar okkur tekjur frá ákveðnum hópi í samfélaginu. Þannig að það er ekki hérna... Það er bara: Hvernig eru sveitarfélög að ná að reka sig almennilega ef við fáum ekki útsvarið frá þeim allra ríkustu sem mega greiða?

Ekki til samfélagsins. Minnst er eðlileg spurning líka í þessu samhengi: Hvernig eiga sveitarfélög…?

Og svo er ég að borga alveg fjörutíu skattamánuði eitthvað fyrir hita og rafmagn.

Fjármagnstekjuskattur og ekkert útsvar á því, og það er fólk sem er í þeirri stöðu að það getur verið að fá eiginlega allar sínar tekjur út úr fjármagnstekjum.

Þú sagðir að það væri sex milljarða halli, eða að það hefðu átta milljarðar skilað sér til Reykjavíkurborgar árið 2023, og örugglega ennþá meira. En þess vegna er mikilvægt að sveitarfélögin setji þrýsting á Alþingi. Það eru flokkar í meirihluta sem eru með… þið eruð líka í ríkisstjórn, og það er alveg hægt að setja þennan þrýsting. Þetta er hagsmunamál sveitarfélaganna, og ég held að það sé líka bara ekki mikill hvati fyrir fólk á Alþingi að vera sett í þetta dagskrárefni, þannig að það hefur ekki áhrif á ríkisstjórnina, heldur hefur það áhrif á sveitarfélögin. Þau þurfa að setja þennan þrýsting á. Þannig að mér finnst það vera sjálfsagt mál að við í sveitarstjórnunum séum…

Það er líka verið að gera þetta í New York núna, og auðvitað gengur þetta víðar í Bandaríkjunum með höldum og… Líka bara í gamla daga með kaupfélögin og þannig, Krónan, Kaupfélag Reykjavíkur…

Matvöruverð hefur líka farið sífellt hækkandi og það hefur spilað stóran þátt í verðbólgunni. Þessi örfáu fyrirtæki sem reka stærstu matvöruverslanirnar skila gífurlega miklum hagnaði. Þannig að þetta er líka spurning um að koma auknu jafnvægi á þann markað. Það eru hverfi, eins og nálægt Stúdentagörðunum, þar sem er ekki matvöruverslun í nágrenninu, þannig að þetta er einhver spurning.

Já, þetta myndi þá líklegast vera bara aukahlutafélag, eins og í bílhlutunum, en þetta er fyrst og fremst hugmynd að tilraunaverkefni. Það helsta sem við vonumst til að fá út úr þessu er að skapa ákveðinn verðakkeri fyrir matvöruverslanir. Við á Íslandi erum svo ótrúlega viðkvæm fyrir fákeppni, og þessi fyrirtæki, þrátt fyrir beiðni ríkisstjórnarinnar um að halda verðlaginu niðri, hækka samt alltaf matvöruverð aftur og aftur og aftur. Matarkarfan er að verða sífellt dýrari. Þetta er líka spurning um að koma á fót raunverulegri samkeppni á markaði til þess að ná matvöruverði hjá hinum niður líka.

Og líka bara að við viljum að það séu matvöruverslanir í helstu hverfunum, og það vantar. Það hefur verið svona mantra á Íslandi að menn eigi að lifa svona andköf fyrir það, en það er verið að fara í opinberan rekstur hérna, gegn einkabransanum. Svona, hver er ástæðan fyrir þessu? Væri þetta mannlegt afrek? Mynduð þið taka á ykkur tapið? Ætlið þið í fataverkstæði næst, eða hvað? Hvar endar þetta?

Þetta. Við myndum ekki vera í fataverkstæðum. Þetta er líka bara spurning um grunnþarfir, þar sem matur er miklu meiri grunnþörf heldur en fatnaður. Fatnaður er það líka, en þar er fjölbreytt úrval; við erum með bara örfáar mjög stórar keðjur á Íslandi varðandi matvöruverð. Þetta er eitthvað sem fólk getur bókstaflega ekki lifað án. Og annað: Ef þið viljið að Reykjavíkurborg beiti sér fyrir rannsókn á byggingaverktöku sem þið viljið fara í, þá segið yfirvöldum. Þetta er bara spurning um að koma auknu eftirliti á markaðinn, hvort fasteignafélögin eru að…

Þeir skila gífurlega miklum hagnaði, skilanast í fimmti frá hagnaði af veltu, sem er gífurlega mikið meira en bankarnir eru að skila. Það er eitthvað gruggugt varðandi hvernig húsamarkaðurinn er núna og ég held að það þurfi bara að vera með öflugt eftirlit og tryggja líka gæði.

Hvernig sjáið þið fyrir ykkur að borgin beiti sér? Hver hlýtur nú bara að spæra atvinnu og hver fari í rannsóknir? Hún er náttúrulega í ríku samstarfi í gegnum skipulagsmálin við þessa verktaka og það er bara spurning um eftirlit.

Þurfum við ekki bara að byggja meira sjálf til þess að við fylgjum aðilum sem eru að leitast við að stórgræða á uppbyggingu, með því einmitt hérna? Hver íslenskan fyrir karlmennus í fyndnaði ekki núna af því að það sem er einmitt…

Og það sem við erum líka að gera er auðvitað að byggja með verkalýðshreyfingunni á óhagnaðardrifnum félögum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að efla það. Það er einmitt eitt af því sem við gerðum núna í þessu samstarfi, að við settum að minnsta kosti 35 prósent íbúða…

…ættu að vera á óhagnaðardrifnum forsendum í umdeilusjóða hækka. En það er mjög gott að fá þetta skýrt fram í stefnunni, að segja bara: Þetta er það sem við stefnum að og við þurfum að byggja ákveðið magn íbúða til þess að komast á annan stað. Í dag er náttúrulega stór hluti byggður…

…með það að markmiði að einhver sem hefur mikið á milli handanna geti grætt ennþá meira á grundvelli þess að manneskjan á að búa sér heimili. En ykkur finnst að frjálsi markaðurinn nái ekki að mæta eftirspurn án þess að þetta verði yfirgengilegt í verði og framboði?

…skapa ákveðinn stöðugleika. Við þurfum að halda þessu fram. Vinstri vill fara nýjar leiðir til að tryggja aðgengi að túlka, þroskaþjálfum, talmeinafræðingum, sálfræðingum og öðrum sérfræðingum við grunnskólana. Þetta hefur verið heljarinnar mál sem hefur haft áhrif á margar fjölskyldur. Það er mikið verið að greina, en svo mæta þessum börnum ekki mörg úrræði.

Hvaða leiðir, hvaða hugmyndir?

Við settum einmitt aukið fjármagn í sérfræðinga, en svo kom í ljós að það var erfitt að ráða. Þó að við viljum það gengur stundum erfiðlega að fá starfsfólk til þess að mæta og segja: „Hér er ég.“ Þannig að við viljum líka skoða hvernig við getum nýtt tíma starfsfólks sem best til…

…að mæta sem flestum börnum. Þá höfum við verið að velta fyrir okkur: Getum við nýtt tæknina eitthvað í þessu? Getum við treyst meira á stafrænar lausnir? Er það leiðin?

Þegar við séum ekki með einhvern uppsafnaðan vanda sem brýst út seinna, mér hvað viltu að mér svo þurfti er nóg að gert til þess að grípa þessi börn sem eru að fá endalausar greiningar en engin úrræði bíða?

Nei, ég myndi ekki segja það. Það eru líka mjög mörg börn sem eru að greinast mjög seint með, eins og þú ert þarna, lestrarerfiðleika og ýmiss konar. Við viljum í raun og veru bara að við séum…

…með aðkomu sérfræðinganna. Það er ekki bara þessi greiningarvinna; við viljum að þau séu með ákveðna fasta viðveru inni í skólanum og fylgist með. Þessi vinna sérfræðinganna er gífurlega mikilvæg og þau búa yfir mjög mikilli þekkingu.

Þú starfar sjálf í sálfræði og varðst einmitt að kenna mér eitthvað í skólasálfræði. Ég sá einmitt að eiginlega allur tíminn fer í þessa greiningarvinnu, en við viljum að þessi þekking miðlist áfram. Við viljum að það sé verið að innleiða þrautreyndar kennslunálganir.

Við viljum að þessir sérfræðingar miðli þekkingu sinni áfram, bæði til kennara og líka til stuðningsfulltrúa sem eru yfirleitt settir í þá stöðu að vera með börn sem eru með námsvanda eða hegðunarvanda eða eitthvað álíka. Þeim sé miðlað þekkingu áfram, því þekkingin er til staðar. Við viljum bara að hún nýtist sem best.

Bragi, hvernig ætlar ykkar framboð, við þér saman, að tryggja að einhver börn og börn með miklar stuðningsþarfir fái viðeigandi skólaúrræði núna án þess að bíða árum saman?

Einmitt, við erum með innan borgarinnar það sem kallast einhverfudeildir. En ég held að það sé mjög mikilvægt, og við hjá Vinstrinu leggjum áherslu á það, að þetta sé alltaf út frá þeim sem hafa þekkinguna, af því að einhverfir vita best hvað er…

Sem hentar alls ekki, og hvað það er sem við ættum að einblína á. Þannig að það er mikilvægt að vinna til dæmis með einhverfusamtökunum, þannig að við séum raunverulega með skynseginvæna skóla. Það þarf að taka tillit til margra þátta.

Sko, varðandi börn sem eru einmitt með taugafjölbreytileika, einhverf börn og börn á einhverfurófi, þá þurfum við að koma miklu betur til móts við þau. Ég vil sjá miklu öflugra samstarf við einmitt einhverfusamtökin. Við erum nú þegar með þarna Regnbogavottunina, sem er frábært framtak hjá Reykjavíkurborg.

Það er ótrúlega mikilvægt að upplýsa kennara og starfsfólk skóla um hvernig á að mæta einstaklingum og hvernig á að gera skólann sem bestan fyrir þau börn. Ég myndi líka vilja sjá ákveðna svona taugafjölbreytileikavottun.

Því þetta hefur gífurleg áhrif á hvernig börnum gengur í námi. Það eru aðrar aðferðir sem virka betur fyrir skynsegin börn heldur en fyrir svona neurotypical, og það eru til fullt af aðferðum.

Það er búið að rannsaka fullt, fullt af aðferðum. Það er bara spurning um að innleiða þær inn í skólana. Það eru margir sem trúa ekki á skóla án aðgreiningar, sem mér þykir mjög miður, af því að það er rétt nálgun í skólamálunum. Það fylgdi bara ekki nægilega mikill stuðningur inn í skólakerfið.

Við getum ekki gert ráð fyrir að allir kennarar viti hvernig á að mæta öllum mismunandi hópum. Við þurfum að miðla þekkingunni áfram. Manni finnst þér svo að menn viti ekki alveg hvernig eigi að takast á við þetta? Finnst þér til að mynda borgin vera að styðja nægilega vel við viðkvæma hópa áfram? Fólk er talið það að skólarnir séu skólar án aðgreiningar?

Sem koma í algjört umrót og svo framvegis? Það þarf fyrst að tryggja nægan stuðning. Það eru auðvitað kennararnir sem eru að gera mjög margt innan veggja skólans, og það er mjög mikið sett á kennara að sinna mjög miklu. Þannig að það er mikilvægt að veita kennurum stuðning.

Í þessu samhengi getum við spurt okkur: Þurfum við minni bekki? Er það eitthvað sem myndi gagnast inn í skólum? Erum við pottþétt að tryggja að kennarar og allt starfsfólk skólans hafi allt sem þau þurfa til þess að sinna kennslu? Er grunnurinn tryggður? Eru námsgögnin góð? Erum við með öll ritföng? Erum við með alla stóla?

Ég meina, ég fer í heimsóknir í skóla þar sem kennarar sögðu mér að þá vantaði bókstaflega fleiri stóla. Þannig var staðan. Ef þú ert ekki með þann grunn, þá verður allt miklu flóknara. Þannig að við verðum að tryggja grunninn.

En við erum að tala um börn og þá er líka mikilvægt að við tryggjum þeim áfram gjaldfrjálsa skólamáltíð þegar það rennur út, sem sagt 2027, ef ég man rétt. Og líka að tryggja gæði skólamáltíðarinnar. Þá þurfum við að skoða hvernig skólarnir eru stakkbúnir til þess að elda matinn sjálfir, af því að við ætlum að hætta að treysta á þessa útvistun og fara í innvistun. Þá þurfum við að fara í fjárfestingu innan veggja skólans, svo skólarnir séu með það sem þeir þurfa til að bjóða upp á góðan og næringarríkan mat.

Þið segið í stefnulýsingu ykkar að Reykjavíkurborg eigi ekki að útvista verkefnum og störfum sem auka ójöfnuð með því að halda lykilverkefnum í rekstri borgarinnar og öryggi, aukingæði, segir þar. En ég velti bara fyrir mér: Hvað þýðir þetta? Hvað erum við að tala um? Má borgin vilja þetta fyrir launaskrá?

Það er bara eðlileg spurning: Má borgin við að halda áfram að keyra niður launakjör og koma illa fram við starfsfólk? Við erum með ræstingastarfsmenn sem eru að þrífa í ráðhúsinu, sem dæmi. Þau eru ráðin inn í gegnum eitthvert fyrirtæki sem Reykjavíkurborg hefur ákveðið að semja við. Það er sagt einhvern veginn: „Þetta er nú gott fyrir bókhaldið, þetta er miklu ódýrara en ef við værum að gera þetta sjálf.“ Af hverju er þetta ódýrara? Það er út af því að það er tekið út á launakjörunum. Það eru lægri laun, verri starfsaðstæður.

Svo er þetta starfsfólk sem er að hlaupa. Þá græðum við, af því að þetta starfsfólk þarf að semja um þegar þú ferð í útboð. Þá er búið að setja allt niður, njörva í einhvern samning: Hvað áttu að þrífa, hvernig og hversu oft? Svo kemur kannski að því: „Heyrðu, það þarf aðeins að pússa þetta borð, við erum að fá hérna gesti, bóna og þorna.“ Nei, það stendur ekki í samningnum. Þá ertu kannski kominn með starfsfólk sem ætti að vera í ráðningarsal sem er aðeins að pússa og gera fínt.

Við erum að gera það þannig til lengri tíma. Þá er þetta betra fyrir okkur öll. Það er auðvitað ekki gott að viðhalda einhverju launakerfi sem sífellt keyrir niður kjör.

Allt fyrir börnin. En við höfum auðvitað, þegar maður kemur inn í þetta starf, séð hvernig lög og reglugerðir eru hönnuð til þess að stundum vernda fyrirtækin meira en fólk. Það er einmitt alltaf gert ráð fyrir einhverjum samkeppnisrekstri, að ef við brjótum á rétti fyrirtækja þá geti þau kært okkur.

Ef þau fá ekki einhvern samning í gegnum útboð, þá þurfum við, ef við erum orðin skaðabótaskyld, að greiða þeim pening af því að þau fengu ekki samninginn.

Þetta er líka bara spurning um hvað er hið raunverulega hlutverk borgarinnar. Það er að skapa það samfélag sem við viljum. Við viljum ekki að borgin sé að ýta undir ójöfnu samfélagi með því að vera með útvistun á þessum lykilstöðum. Við minnumst einmitt þess að þetta ræstingarfyrirtæki þurfti að skoða hvort það væri bara að svína á launum.

Eins og ég nefndi, þá erum við með ákveðna stöðu, þannig að Reykjavíkurborg ætlar að kippa einhverjum samningi úr sambandi, að kippa einhverju verki úr sambandi og segja bara: „Hey, þið fáið ekki…“ Þá mætir sér stórfyrirtæki, sem við erum alltaf bara að hugsa um að græða, og segir bara: „Heyrið, Reykjavíkurborg, það þarf ekki að framlengja.“

Hann var samþykktur, hann var endurnýjaður á síðasta ári. Þetta var bara komið svo langt í ferlinu að við hefðum ekki getað breytt þessu. Ég hefði viljað gera það.

Höddóttur, þið eruð flutt í nýjar höfuðstöðvar Metrisins og komið smá á óvart. Það er Boðholt 6, og þið skilst að þið hafið átt heimili þar. Eruð þið heimilislaus? Nei, við erum á Hverfisgötu 105 í æðislegu húsnæði.

Hvernig líður ykkur í Boðholti 6? Eru þau búin? Ertu ennþá í Sósíalistum? Ertu búin að segja þig úr Sósíalistum? Ég hef ekki sagt mig úr Sósíalistum, en ég hef heldur ekki fengið svar við því hvort ég sé ennþá skráð í flokkinn. Það hlýtur að vera á manneskjunni sjálfri að ráða því hvort hún…

Ég hef sent fyrirspurn, hef ekki fengið svar. Þetta er orðið mjög persónulegt hérna, en sko, ég horfi auðvitað bara bjartsýn til framtíðarinnar, hvernig við vinnum sem best fyrir borgarbúa. Við erum núna tvær hreyfingar að vinna saman í Vinstrinu og sé að íbúar virðast taka jákvætt undir það að við séum að einblína á hvað sameinar okkur.

Hvernig ætlum við að vinna saman? Mældumst nýlega þriðja stærsta framboð í borginni, þannig að ég er auðvitað bara upptekin við það að einblína á hvað borgarbúar þurfa, hvernig mætum við því, og auðvitað með félagslegum áherslum, því það er auðvitað það sem Vinstrið stendur fyrir.

Ég fann mig bara þegar ég steig inn fyrir utan sem fréttamaður og fjallaði um þetta. Þetta var vonarstjarna á þeim tíma, og þau miklu… átján? Vorstjarna, fyrirgefðu. Ég fann að það var ofboðslega mikið sárindi og bara margir við sárindi. Bað við þig úti Gunnar Smári Egilsson og fleiri svona. Ég velti því fyrir mér: hefur einhvers konar uppgjör átt sér stað? Einhver afsökunarbeiðni? Var gengið of harkalega fram eða…? Minnirðu…

Ég svona hélt að eftir átta ár í stjórnmálum kæmist ég kannski í viðtal þar sem Gunnar Smári yrði ekki nefndur á nafn, en ég mun greinilega aldrei losna við það. Ég var á aðalfundinum. Þar varst þú kjörin, endurkjörin pólitískur leiðtogi, þannig að það var umboð fyrir að halda áfram starfi. Síðan sagðirðu af þér eftir tvo daga, jafnvel þrátt fyrir að nýja stjórnin væri að reyna að hafa samband við þig til þess að… hæfileikaríkan hóp á móti. En í allt í fyrir mér varðandi bara, fannst þér það ekki of harkalegt?

Þið hafið þá ákveðið að kæra því það var stolið þremur milljónum úr sjóðnum eftir að manneskja hafði misst í prófkjöri, þannig að það var bara mjög eðlilegt að það hafi verið gert.

Ég er ekki í stjórn, þannig að ég veit það ekki, sko, en ég býst við því.

Ég mundi vona það. Ég vona að við öllu grunninn erum að huga miklu stærra, verðum að huga að samfélaginu og hvað við viljum gera fyrir almenna borgarbúa, fyrir láglaunafólkið, fyrir fólkið sem það hefur verið gefið tækifæri.

En auðvitað voru þetta sárindi, hvort þetta var í raun og veru, held ég, bara miklu stærra en fólk gerði sér grein fyrir. Mér þykir mjög miður að það hafi ekki verið gefið tækifæri, af því að ég hef ekki séð neitt nema bara jákvæðni og bros á vör í starfinu frá því að ég byrjaði að taka mjög virkan þátt.

Ég var tekin mjög opnum örmum og það hefur verið mikil nýliðun og það er bara mjög gott andrúmsloft. Þannig að mér þykir bara mjög miður að það hafi ekki fengið að blómstra til að byrja ný í pólitík, þannig að ég hef aldrei séð áður.

Þú segir ekki margt hennar, en því fyrir mér að þangað og ég velti því fyrir mér svona: Hvernig er að sjá þessa pólitík svona harkalega innanflokka? Pólitíkin er svakalega líka, þarf kannski að vera bara í framboði núna. Þetta er skrýtið.

Fyrir í stættu tuttugu og fimm ára köfur. Já, ég held, ég hef gömul þarna, Davíð Oddsson var þegar hann byrjaði fyrstur líka. Já, ég held það. Þannig maður getur aldrei verið of ungur. Þetta sé líka bara mikilvægt að ungar raddir séu líkama hjómgrunn inni í borginni.

En ég vildi bara taka þátt. Ég hef í raun alltaf haft mikinn áhuga á pólitík, en hef verið svona kona: „Ég víst geri minn hlut og geri það vel.“ Þannig ég bara einblindi mér að náminu, bara að einhuga, og þarna, og vildi síð að bara láta gott af mér leiða.

Hef unnið úr leikskólum og grunnskólanum og stefndi á fyrir skólasálfræði, en fékk tækifæri til þess að taka aukinn þátt í pólitík og mig langaði ekki að sjá Sósíalistaflokkinn dvína. Mig langaði að hjálpa að byggja upp. Ég trúi bara heilshugar á okkar stefnu og fyrir því sem við berjumst fyrir.

Þannig ég byrjaði bara að taka mjúkan þátt og bara mjög ánægilegt að sjá að maður getur haft áhrif bara með því að taka þátt.

Silja Sól kemur mjög vel fyrir, svo greinilega mjög vel að sér í því sem skiptir hérna máli fyrir borgarbúa. Og hérna, við auðvitað bara leggjum áherslu á að vinna með fólki sem getur tekið undir þessi sjónarmið, að við ætlum að leysa vandamál íbúanna á félagslegum grunni. Það er það sem mestu máli skiptir.

Vinstrið er að eiga svona moment fyrir þeirra. Það er þetta, þér að mælast nokkuð vel. Þú ert óvænt að mælast fram vel inni.

Við sjáum að hægri er að splitta sér út um allt á Íslandi. Við sjáum sko þetta sveiflast á milli hérna Miðflokksins og Sjálfstæðisflokksins, ef við sjáum einhverjar breytingar í þeim. Þannig að Miðflokkurinn hækkar, það hefur svona almennt Sjálfstæðisflokkurinn.

Ég vona bara svo innilega að hérna við getum sagt stolt við sem erum vinstramegin í lífinu að við getum sagt það, fengið sem flesta með okkur í lið, því það er ekki róttækt að vilja bara tryggja hana grunn. Það er ekki róttækt að tala fyrir því að við höfum öll húsnæði.

Það er ekki róttækt að tala fyrir því að við eigum öll öryggi í borginni, að verja mannréttindi, að við stöndum með hinsegin samfélaginu, að við stöndum með trans fólki, að við einhvern veginn segjum skýrt bara: „Heyrðu, enginn þarf að vera hræddur. Þú ert hræddur við að fara út því að við stöndum með þeim sem eru hræddir við fána, við bara fögnum þeim.“

Máli afgreitt. Þannig að auðvitað bara vona ég að 16. maí þá sitji sem flestir æxfi af, kjósi Vinstrið og kjósi sem félagshyggjuöfl, þannig að við getum haldið áfram með þau verkefni sem við erum byrjuð með. Af því að við sjáum bara fram á það að ef hægri nær völdum þá er eftir að gleypa okkur.

Þá er eftir að einkavæða, þá er eftir að skera niður í grunnþjónustu. Þau eru eftir að selja eignir. Þau vilja selja bílastæðahús sem hækkar væntanlega gjaldið fyrir bílastæðin, sem er eitthvað sem við viljum ekki. Og þó að Sjálfstæðisflokkurinn segi: „Nei, við viljum lækka þetta,“ þá erum við samt með það á sinni stefnuskrá: selja bílastæðahús, hækka gjaldið.

Og endurnáttúran er bara skýrasta dæmið á útskrifum útistunnar. En mun þangað taka undir, þú ert með þarna þessa hægri bylgju um að sjá hana líka bara alþjóðlega en líka á Íslandi. Ég held að þetta hafi verið að hluta til vegna flokks, svona uppgjöf vegna vinstri hreyfinga.

Ég held að þegar vinstri fékk umboð og það gerði ekki nægilega mikið, það voru mjög margir sem voru mjög sviknir þegar Vinstri grænir fóru í ríkisstjórn og komu ekki sínu sjónarmiði á framfæri og létu Sjálfstæðisflokkinn þvinga bara svona, vaða yfir sig. Og fólk er líka bara þreytt á þessum fögru orðum. Þau vilja sjá aðgerðir.

Þau vilja sjá að þessi vinstri hugsun sem er forsenda langbest og ætti að vera bara í allri pólitík, að mínu.

Jafnvel það sé líka stóri munurinn að fólk vill sjá þennan mun. Oddvitaálag, formennskuálag, nefndu mig. Mér finnst bara það ekki vera fjárhagslegur hvati til þess að sinna starfi sínu vel. Grunnlaunin eru fegin á, og síðan er líka borgað ofan á þau laun til borgarfulltrúa, eftir því hversu mikið þeir eru í raun og veru að vinna.

Þannig þarf að finna betri nálgun á því. Síðan þurfum við líka bara að skoða það, núna á bátnum, hvort það sé einhver ráðstöfun sem við getum gert þannig að peningunum sé skipt betur til borgarbúa, þannig að þeir fari í grunnþjónustuna.

Þurfum ekki að vera svona rosalega mikið af fólki sem er á stjórnunarstigi. Þið ætlið ekkert við svona hægri sinnaða aðgerð? Þið ætlið að taka þessar greiðslur út ef þið komist í meirihluta? Skil ég þetta, hún þykir segja sér hægri skoðun að vilja ekki að stjórnendur séu á ofurlaunum. Þau vilja aðallega bara fækka borgarfulltrúum til þess að lækka niðurgreiðslugjöld.

Ég er ekki að tala um þessar aukagreiðslur. Þau vilja bara í rauninni fækka borgarfulltrúum, en við viljum alveg halda í tuttugu og þrjá borgarfulltrúa. Það er líka bara spurning um að auka lýðræði eða spurning hvernig við nýtum mannkraftinn.

En hérna, já, ég ætla að mér brá við að sjá launaskelin. Hugsaði bara: Þetta er nú löng talnaruna sem ég er ekki vön að sjá, komandi úr svona umhverfi þar sem maður var ekki með hálaun. En hérna, ég myndi segja að útlistunin sé kostnaðarsöm til lengri tíma, bæði í krónum talið og líka í því hvernig við erum að koma fram við fólk.

Og ég veit ekki hvort fólk átti sig nákvæmlega á því hvað þetta þýðir. Við þurfum raunverulega að skoða hvað þetta hefur í för með sér. Við fengum fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar hingað, þar sem formenn komu bara til okkar og sögðu hreint og beint út hvað það var sem þau vildu leggja áherslu á. Þá held ég að margir borgarfulltrúar hafi fengið svona dýpri sýn á hvað þetta raunverulega þýðir.

Og við töluðum líka um ýmislegt eins og hagkerfið. Þannig að það tæki yfir allt. Við sjáum hérna allt þetta fólk á Völvuholum og hvað það er kannski að fá slæm kjör. Þó það tengist ekki beint Reykjavíkurborg, þá var svo margt sem við getum sett á dagskrá, rætt og aukið meðvitund fólks um, sem er mikilvægt að gera því það hefur áhrif í framtíðartíð á mótinu.

Útistunin, hversu marga milljarða í gegnum eitthvað áratímabil.

Hérna, ég er bara að taka ykkur kærlega fyrir. Þið voruð bara þolinmóð ykkur nokkuð viðfangið mér. Við höldum við þetta áfram, en endilega talið fyrir ykkar fólki bara.

Af því að allir sögðu það, þá er auðvitað hvergi hætt við. Ætlum að taka svona tíu mínútur í að ræðast, hækkar og pissaðana, eins og manneskjurnar gera. Svo fáum við til okkar Viðreisn og Framsókn, þá völdum við áfram samþættinu.

Þá förum við bara að byrja þetta. Velkomin aftur þið sem voruð kannski ekki að horfa áðan en eruð komin núna. Takk fyrir að vera áfram hérna ef þið eruð að horfa og fóruð ekki neitt. Áhorfendur, auðvitað gaman að hafa svona marga í salnum.

Ég er kominn með nýja gesti, oddvita vongóða oddvita. Annar þeirra er nú bara Einar Þorsteinsson, oddviti Framsóknar, fyrrverandi borgarstjóri. Og með okkur er auðvitað Björg Magnúsdóttir, nýr oddviti Viðreisnar.

Ástæðan fyrir því að ég hafði eitthvað í lagi saman er vegna þess að þú varst einu sinni aðstoðarmaður hans sem borgarstjóri og ert núna bara að mælast um það sem stærra heldur en hérna heima. Hægt er allt orðið mjög öfugsnúið hérna, segi ég, en þú ert svona...

Hálfgerður nýliði, en samt ekki úrvara í vinnupólitík. Fjölmiðlum og við þekkjumst úr þeim heimi. Ég ætla nú að byrja bara kannski á því að tala aðeins um nýjustu fregnir. Það komu fregnir af því að borgin var að skila einhvers konar uppgjöri.

Og þetta uppgjör fór úr því að vera áætlað fjögur hundruð milljónir í plús yfir í að vera sex milljarðar í mínus. Þetta er náttúrlega ótrúlegur sláttur. Þeir segja að þetta séu lífeyrisskuldbindingar. Það er víst bara að vera með lífeyrisskuldbindingar eins og að fara í rússíbana eða eitthvað, miðað við hvernig þetta fer upp og niður. Þannig að ég finn vel, kannski bara Einar, þú þekkir það vel. Þú tókst svolítið til í borginni hérna áður en þú varðst borgarstjóri. Hvernig slær þessi tala þig?

Þegar ég skilaði af mér mínu ári sem borgarstjóri þá voru fimm milljarðar í afgang og það var svona heimanfylgdin inn í þennan meirihluta. Þeim tekst á einu ári að...

Snúa þessu í 5,3 milljarða tap. Þegar þetta kjörtímabil byrjaði fengum við í fangið nýjan meirihluta og 16,3 milljarða halla sem enginn hafði séð fyrir, nema kannski þeir sem stýrðu á kjörtímabilinu áður. Við fórum í markvissar aðgerðir til að hagræða og ná að snúa þessu í afgang, án þess að ganga nærri grunnþjónustunni. Við stóðum vörð um framlínustarfsmennina í leikskólunum, grunnskólunum og velferðarþjónustunni, en hagræddum inn í kerfinu.

Það tókst bara nokkuð vel og ég er mjög stoltur af þeim árangri. Það var sannarlega ekki átakalaust, en að sjá þetta fara svona núna á einu ári er bara mjög sorglegt. Það þarf að vera borð fyrir báru framundan. Það eru gríðarlegar fjárfestingar fram undan. Við þurfum að halda áfram átaki í viðhaldi leikskóla og byggja nýja. Við þurfum að gera við grunnskólana.

Þú veist, laga göturnar og gangstéttarnar og allt það sem við þurfum að gera, og reka borgina réttum megin við núllið. Það er bara einhvern veginn sorglegt að borgin sé núna, rétt fyrir kosningar, komin í þá stöðu að eiga ekki fyrir hlutunum, af því að það voru allar forsendur fyrir því að gera þetta betur.

Björg, hvað þyrfti þetta að vera?

Niðurstaðan er sú að við getum gert betur. Fyrstu skrefin inn í næsta kjörtímabil hljóta að vera að minnka einhvern veginn yfirbygginguna og ná tökum á rekstrinum. Það þarf að fara í niðurskurð. Ég held að það liggi rosalega ljóst fyrir. Það þarf að ná þessum báknakostnaði einhvern veginn niður.

Þar sem var bara rétt til að nýta aftur við það. Ég held að það sé líka rosalega mikilvægt að tryggja vinnufrið inn á næsta kjörtímabil. En þetta er vinsælasta orðasambandið, veistu, bara yfir öfugásningu: niðurskurður. En hvar á að skera niður? Hafið þið einhverjar hugmyndir? Bara hvernig þið mynduð fara inn í slíka röð aðgerða?

Við höfum talað um að það eru ákveðin verkefni sem sveitarfélög eiga að sinna samkvæmt lögum. Það liggur fyrir hvaða verkefni þetta eru. Þetta eru til dæmis grunnskólarnir, velferðin og félagsþjónustan að einhverju leyti. Þetta eru verkefni sem okkur ber að sinna, okkur ber að gera. Reykjavíkurborg er að sinna fullt af öðrum verkefnum sem hún hefur dálítið tekið til sín, og sumt af því viljum við bara gera áfram með bravúr. En þarna er ég að tala um verkefni sem eru ólögbundin; við þurfum ekki að vera að sinna þeim.

Ég held að það sé alveg hægt að ná…

Þú ert hægt að ná.

Við höfum talað um að þetta séu störf inni í ráðhúsinu og inni í Borgartúni. Við erum ekki að fara að snerta fólkið á gólfinu í skólunum, eða þau sem eru í þessari nærþjónustu og snertingu við íbúana. Mér finnst það rosalega mikilvægt. Ég er ekkert að segja neina nýja hluti með það, en mér finnst þetta bara skipta rosalega miklu máli.

En bíddu aðeins, Valur, þá skulum við horfa á stóru myndina. Stóra myndin er sú að á ári fær Reykjavíkurborg 200 milljarða í tekjur, mest af því útsvar, svo eru einhverjar einskiptissölur, innviðagjöld og annað. Ef við næðum milljarði út úr þessari stóru tölu sem færi út úr kerfinu og beint inn í hverfin, þá væri það hálft prósent af þessari heildartölu. Það er mjög gerlegt. En þetta er spurningin: Ætlið þið að fara í niðurskurð, mögulega að taka út þetta sem fólk kallar fitulagið á borginni?

Borgin er stærsta sveitarfélag landsins og á að njóta stærðarhagkvæmninnar. Mér finnst það bara augljóst. En það er alveg merkilegt hvað svona niðurskurður hefur takmörkuð áhrif þegar kemur að heildarrekstri borgarinnar. Veistu, er þetta raunveruleg sparnaðaraðgerð, að fara í að minnka stjórnsýsluna og báknið?

Já, ég held það. Ég held líka að það skipti máli upp á það að þú styttir bara boðleiðina innan kerfisins. Við sjáum það ef tengingarnar frá íbúa að ákvörðun eru of margar á leiðinni. Það flækir allt. Við myndum líka gjarnan vilja byrja…

Á okkur kjörnu fulltrúunum. Það eru 23 borgarfulltrúar, það eru varaborgarfulltrúar, 70 á borðslaunum hjá öllum flokkum. Mér finnst það bara rosalega mikið. Gilda fleiri kokkar í eldhúsi þarna, sé endilega skilja, endilega betri máltíð, sko, hérna, vel orðað.

Einar, hérna, hvað viltu? Hvernig viltu, hérna, ertu með undir um niðurskurð? Viljið þið fara þá leið til að spara? Það væri því auðvitað frábært, frábært bú í höndunum.

Ég get gert þetta einu sinni og ég get gert þetta aftur. Við tókum við þessu vonda búi síðast og sko, maður upplifir þegar maður kemur inn í ráðhúsið að það er mikil krafa frá almenningi um betri þjónustu

og ábyrga þjónustu og áreiðanlega. Það er bara fullt af börnum þarna úti sem maður þarf að grípa. Það er hérna eldra fólk og það er bara hérna, það er enginn að biðja um niðurskurð.

Þetta eru þó tvær spurningar við þann sem er að biðja um niðurskurðinn og spurði hann nákvæmlega: Hvað viltu skera niður úr þjónustu í þínu nærumhverfi? Það er það sem ég held að

hérna, þessi ástæðan fyrir því að við náðum þessum mikla árangri var að sýna bara aga. Og ég veit að þetta er alls ekki hérna sex í ræðu sem ég er að

fara að

halda hérna skrifstofuna hér eða þar og ná svona fækkun starfsfólks bara í gegnum starfsmannaveltuna. Það þarf mjög fljótt að komast upp í mjög háar upphæðir bara með agaðri stjórnun í borginni. Þetta var svona þegar ég var borgarstjóri.

Við fórum yfir fjölda starfsmanna í upphafi hvers mánaðar og vorum bara með stafrænt borð yfir það hvernig ráðningar voru. Og þetta skilar bara umtalsverðu.

Á sama tíma getum við farið í uppstokkun á kerfinu sjálfu og við í Framsókn höfum lagt fram tillögur um það, sem var byggt á greiningum sem við létum ráðast í á meðan við vorum þarna.

Við völd höfum við lagt til að breyta miðstöðunum, til dæmis. Við erum með fjórar miðstöðvar í dag, þar sem eru þjónustumiðstöðvar úti í hverfum borgarinnar. Þær eru fjórar.

Það má alveg tala við alveg eins og við bjálfa, það er ekkert vandamál. En við erum þar sem þetta veitir þjónustu úti í hverfunum. Staðreyndin er sú að það eru sífellt færri sem koma í húsin vegna þess að við erum bara með stafrænar lausnir

og fólk vill gjarnan fá kannski viðtölin í skólanum eða heima hjá sér eða annars staðar. Þannig að við höfum lagt til að fækka þessum viðstöðum úr fjórum í tvær, og hérna þá fækka við starfsfólki sem er

í því að reka þessar miðstöðvar og getum grætt í þessu.

Nei, grunninn erum við bara aðeins að segja: Heyrðu, við erum með hérna dreifstýrða borg og miðstýrða borg. Við þurfum á sumum þáttum að taka reksturinn aðeins til okkar, ná betur utan um hann. Og bara þessi aðgerð sem við erum að tala um hérna

að fækka miðstöðvum vegna þess að þjónustan er betur veitt með öðrum hætti, hún skilar milljarði á ári og hún myndi samt bæta þjónustuna. Það er fjölmargt sem er hægt að gera, en ég held að fólk hafi engan sérstakan

áhuga á því að við erum að

taka við vondabúið. Þú komst aðeins inn á þetta hérna. Ef við horfum á bara innviðaskuld í Reykjavík, ef við horfum á skólabyggingar, við getum tekið leikskólana, við getum tekið grunnskólana. Ég á þriggja ára gamalt barn. Ég er inn að þræða róluvelli um helgar og leiksvæði. Ég er í

sjokki, ég er í sjokki. Finn bara reglulega nagla og bara moldarflak og akkúrat á floti hérna, og bara hvað í alvörunni talað? Mér finnst pólitíkin að einhverju leyti hafa villst af leið. Það er verið að búa til ný verkefni, það er verið að fara í einhverja svakalega

samkeppni. Það er lúxusleikskóli, alls konar sem borgin á ekki að vera að sinna fyrr en þú ert búinn að ná utan um skólabyggingarnar þínar. Við erum búin að gera við það sem við eigum, við erum búin að

Bara lykilþjónusta sem borgarbúar eiga að geta treyst á. Við höfum vanrækt þetta alveg svakalega og þetta er ótrúlega leiðinlegt verkefni að þurfa að herja á, og ég þarf bara strax að setja 10 milljarða í viðhald á skólabyggingum. En þetta verðum við að gera.

Þannig að það sé hægt að byggja á þessu. Ég hef sagt að Ei Lóa er ekki nóg. Já, hún var í meirihlutanum með Einari, sem ég hefði myndað starfað í fyrir. Það er bæði mjög fínn meirihlutasáttmáli og ég held að það væri bara algjörlega hægt að fara í hann og framkvæma hann núna á næsta kjörtímabili. En Viðreisn hefur bara náð fullt af málum í gegn og það er langt að telja þau upp hérna. Viðreisn hefur beitt sér mjög fyrir því að við höfum einhvers konar mælaborð, að við sjáum hvað er að gerast.

Þetta snýst um það að þú hafir eitthvað tæki þar sem þú áttir þig á því hvert hlutirnir eru að fara. En þú ert alltaf bara að tala eftir tilfinningu. Það er alveg bara gaman og allt það, en það er ofsalega gott að vera með gögn, það er ofsalega gott að vera með tölur og mælingar. Ég myndi bara gjarnan vilja vera með meira af því einhvern veginn þegar kemur að ákvarðanatöku.

Einar, þið eruð gamall, gróinn flokkur hérna. Þessi hugmynd, ertu sammála því einmitt að það hafi ekki verið sinnt þessari grundvallarþjónustu sem Reykjavíkurborg á að sinna?

Margt gerum við mjög vel, sko, og starfsfólkið er mikill mannauður. Almennt er nokkuð góð ánægja með þjónustu borgarinnar hjá þeim sem fá hana. Það sem ég held að þurfi að vinda ofan af er þetta viðhorf stjórnmálaflokkanna sem núna eru í meirihluta og hafa verið kannski á nokkur kjörtímabil á undan, að líta svo á að Reykjavíkurborg sé einhvers konar tilraunastofa fyrir þau til þess að leika sér með íbúana og hagsmuni þeirra.

Að taka svona ákvarðanir eins og að, í nafni loftslagsmarkmiða, kaupa ónýtt hús og breyta því í leikskóla, Brákarborg. Ég veit ekkert þreytandi dæmi að það er alltaf verið að nefna þetta, en það þarf bara að taka ákvörðun með pólitískum markmiðum í loftslagsmálum um að byggja leikskóla með eins lágu kolefnisfótspori og hægt er, og gott og vel. Við gerum ekki ágreining um það. En þau eru að gera þetta með skattfé almennings.

Og það eru, sko, við erum að tala um flokkana sem höfðu lofað því að taka inn tólf mánaða börnin á leikskólana en stóðu aldrei við það, kjörtímabil eftir kjörtímabil, og það voru hundruð barna á leikskóla. Þá taka þau svona ákvörðun og fara í óvissuferð með fjármuni borgarbúa. Og það sem gerist, já, já, og þetta er svo mikið, þessi tilraunamennska og ábyrgðarleysi að leyfa sér að gera þetta.

Annað sem lítið hefur verið talað um er að verið er að byggja svona með þessari hugsun fyrir fatlað fólk líka. Það er mjög fallegt hús hérna í borginni sem ég opnaði við mjög hjartnæma og fallega athöfn, þar sem íbúar voru að komast inn í sínar íbúðir, loksins eftir langa bið. En það er líka langur biðlisti eftir búsetuúrræðum fyrir fatlað fólk. Það tók þriðjungi lengri tíma að byggja þetta hús af því að það átti að vera með lágu kolefnisfótspori. Þá kostaði það þriðjungi meira en það hefði þurft að kosta.

Og á meðan beið fólkið. Þessi þriðjungsupphæð hefði getað nýst í næsta búsetukjarna. Þegar þú ert með svona viðkvæman málaflokk, þar sem fólk er í örvæntingu sinni að bíða eftir að börnin þeirra flytji frá foreldrum sínum, sem eru orðin fullorðin, og við þekkjum bara hræðilega erfiðar sögur úr þessum málaflokki, þá skuli stjórnmálamenn leyfa sér að setja þetta verkefni í forgang.

Er einhver að biðja um lágt kolefnisfótspor í leikskólum eða búsetuúrræðum fyrir fatlað fólk? Það er þjónusta sem skiptir máli og það verður að fara að vinda ofan af þessum hugsunarhætti að við búum bara í einhverri tilraunastofu hjá þessum stjórnmálamönnum.

Nei, en við getum gert. Sko, í fyrsta lagi erum við búin með orkuskiptin í húshitun á Íslandi, og það er mesta orkan, sem er helmingur allrar orku í heiminum, sem fer í að hita og kæla hús. Við erum búin með þann part. Við eigum að beita okkur að samgöngunum; þar er mesta losunin.

En ég er með spurningu fyrir ykkur sem er tengd handræðu. Þið sögðuð að við bjóðum dagvistun frá því að fæðingarorlofið lýkur, og það hefur verið talað um þetta tólf mánaða loforð sem engum hefur tekist nokkurn tíma að láta gerast. Af hverju haldið þið að þið getið boðið einhverjum upp á tólf mánaða dagvistun? Og hvað eru raunhæf loforð um að láta gerast öðruvísi? Það hefur komið fram í umræðunni að hér eru stórir vinnustaðir sem hafa áhuga á því að opna dagvistun fyrir minnstu börnin.

Jú, það er engin tölvulausn í þessum málaflokki, eins glatað og það hljómar. En mér finnst skipta máli að við séum að leita lausna. Reykjavíkurborg hefur gjörsamlega mistekist í leikskólamálum. Ég fór inn í pólitík út af leikskólamálum, veistu það, Valur? Ég fattaði ekki, veistu, að mig grunaði ekki að þetta væri svona lélegt. Ég bara var hérna að lifa mínu lífi og var að vinna í fjölmiðlum og eitthvað svona, brasaði vinstri með hluti borgarinnar.

Það hljóta að vera með þetta á lás í alvörunni talað. Svo bara: „Heyrðu, já, ókei, ég beið í þrjú ár.“ Við erum að loka þessu húsnæði. Það er milljón í drasl, já ókei. Nú er ég búinn að fara þarna vikulega og skoða. Áttuðuð þið ykkur á því að þeir væru byrjaðir að gera við leikskólann sem stendur þarna uppi við Réttarholtsveg? Nei, það hefur ekki sést hamar í hverfinu núna í sjö, átta mánuði. Þannig að þarna er hús sem er ónýtt. Það er bara búið að standa tómt núna, væntanlega kalt, og þetta er bara að grotna niður. Þess vegna væri ég að tala um þessa innviði áðan, að við skuldum hverfum.

Ég sagði að það væru engar töfralausnir, því miður, og bara fólk sem er eitthvað að lofa því. Ég þoli ekki svona loforð um leikskóla frá tólf mánaða aldri; við vitum öll að það er ekki hægt að lofa því. Nei, sko, í fyrsta lagi þá erum við að tala fyrir því að fæðingarorlof verði lengt, og ég veit að það er líka ósköp lélegt. Hey, ríkisstjórnin, þið lengið bara fæðingarorlofið og þá er okkar vandamál leyst. Það sem þú þarft að gera er augljóslega að setja meiri pening í skólakerfið, og þarna kemur aftur að því: Hvar viltu skera niður? Ég myndi vilja skera niður fitulagið í ráðhúsinu á Borgartúni til þess að setja þann pening beint inn í skólakerfið.

Reykjavíkurborg hefur verið að dragast aftur úr í skólamálum, bæði í leikskóla og grunnskóla, núna á síðustu árum. Við erum höfuðborgin, við eigum að vera í forystu. Það er ekki svo minnsta bara í alvörunni sorglegt. Við erum að tala fyrir fjölbreyttum lausnum þar. Við erum að treysta kennurunum. Við erum að fara í samstarf við fyrirtæki og vinnustaði sem hafa áhuga á því að hjálpa okkur að brúa þetta bil.

Já, já, þetta var smá hugleiðing. Má ég segja bara pínulítið um þetta? Við vorum að tala hérna um Brákaborg og alls konar verk sem pólitíkin þarf að fara í, sem skipta rosalega miklu máli. Fólk fer þarna inn og ætlar að vera borgarfulltrúar fyrir Reykvíkinga. Við verðum að muna það á hverjum einasta degi: Við erum að sýsla með peninga annarra. Hvað þýðir það? Ég er að taka peninga frá öllum heiminum ef þú ert í borgarstjórn? Við erum að taka peninga frá borgarbúum og við eigum að setja þá í verkefni sem þjóna borgarbúum.

Þetta er rosalega mikilvægt að muna og þessu má ekki gleyma. Þú ert að sýsla með peninga annarra og þar með talið tíma annarra og líf annarra. Þannig að þetta er rosalega ábyrgðarstaða. Það er alltaf verið að fara í einhver svona verkefni hingað og þangað sem þú þarft að sinna, minnstu þarfirnar. Það er óvirðing við fólkið á meðan grunnþjónustan drabbast niður. Mér finnst þetta óverjandi.

Ég tek heilshugar undir.

Má ég segja um þetta leikskólamál, af því að ég náði ekki að svara? Ég fór bara að tala um Brákaborg. Ég má eiga sko tvö börn á þessu kjörtímabili.

Við þurfum að gera eitthvað við þetta gat þar sem fæðingarorlofinu lýkur. Það er gat í kerfinu. Ég vil bara hafa vitnið rétt í mig.

Og hérna, síðan mæta foreldrarnir inn á kjörtímabilinu, algjörlega brjáluð, grenjandi af reiði inni í ráðhúsi. Ég hef tekið á móti þeim og talað við þau, örmagna, aftur af því að þau fá ekki þjónustu.

Og mér finnst dálítið skemmtilegt að núna eru margir flokkar að tala um það að við þurfum fleiri hugmyndir. Við þurfum vinnustaðaleikskóla, samstarf við atvinnulífið um daggæsluúrræði og fleira. Það var engin umræða um þetta fyrr en við í Framsókn tókum á skarið. Ég fór á Viðskiptaþing og bauð atvinnulífinu upp í dans. Ég sagði: „Þið viljið fá fólkið ykkar aftur til vinnu og að börnin komist á leikskóla. Vinnum þá saman að því.“ Og auðvitað er þetta engin töfralausn, frekar en annað, en samstarfið og samvinnan er tæki til þess að ná árangri.

Samfylkingin og þessir flokkar sem stýra núna slógu þessu út af borðinu þegar þeir tóku við. Alvöru eitthvað komið lengst og var tilbúið að opna þrjá vinnustaðaleikskóla fyrir hundrað börn hver og þetta átti að vera svona blanda þar sem börn úr borginni og börn starfsmanna…

Þetta er bara… það er hugmyndafræði.

En þarna ertu bara að misskilja. Klárum hugsunina. Konseptið sem ég lagði upp með var það að annars vegar væru börn starfsfólks í þessum leikskóla og líka börn úr hverfinu, þannig að þetta væri blandaður hópur. Það þýðir það að ef starfsmaðurinn myndi missa vinnuna þá færi barnið ekki út af leikskólanum. Það myndi ekki missa leikskólaplássið, af því að þessi umræða fer alltaf í skotgrafirnar strax, af því að sumir flokkar vilja bara að leikskólinn sé opinbert kerfi. Og hérna, þrátt fyrir að hér séu dásamlegir sjálfstætt starfandi leikskólar sem hafa verið leiðandi í skólastarfi og eru frábær viðbót, þá snúast stjórnmál um hugmyndir, um það að setja eitthvað á borðið og leitast til samvinnu. Og hérna, þegar ég hitti foreldra þarna niðri í ráðhúsi snemma á þessu kjörtímabili og þau sögðu: „Þið eruð ekki að gera allt sem þið getið til þess að efna loforðið um að taka inn tólf mánaða börnin á leikskóla“, sem við reyndar lofuðum aldrei, vegna þess að við sáum ekki fram á að geta staðið við það, þá fórum við að reyna að finna: Eru hugmyndir þarna úti sem við getum nýtt? Eru samstarfsaðilar til þess að takast á við þessa áskorun? Og hérna, ég held að þetta gæti bara verið mjög sniðugt að gera þetta og taka þetta upp á næsta kjörtímabili, alltaf á forsendum menntunar, á forsendum barnanna og óskertrar skólagöngu þeirra, og mæta væntingum foreldra. Og hérna, þetta plan þessara flokka sem hafa stýrt borginni virkar augljóslega ekki.

Já, já, ég verð bara aðeins frá skjóteigninni. Það er auðvitað ekki svo að Einar hafi komið fyrst fram með hugmyndina. Hún kom ekki úr hausnum á þér og Viðskiptaráði bara svona inn í umræðuna. Það er auðvitað bara mjög góð reynsla af vinnustaðaleikskólum í Reykjavík. Systir mín var á leikskóla hjá Landspítalanum eða Borgarspítalanum. Þar voru rekin Furuborg og fleiri leikskólar, bara með mjög góðum árangri. Og mér fannst bara, ef ég fæ aðeins að klára…

Mér fannst bara, já, systir mín fædd 1988, sko. Það höfðu nálægt verið leikskólar handa henni 1990, 1991, sko, já, 1990 einhvers staðar.

Mamma mín var að vinna sem hjúkrunarfræðingur alla tíð. Það er vaktavinna. Hvernig eiga foreldrar að vinna vaktavinnu ef leikskólakerfið er svo niðurnjörvað að þú verðir að koma með barnið þitt í síðasta lagi korteri yfir átta og…

Verðir að vera búinn að sækja í síðasta lagi korteri í fjögur. Það er ógerningur. Þannig að þarna var svigrúm, og þarna var bara: þú leggur inn vaktafyrirkomulagið í byrjun mánaðarins. Já, þú stýrir helgarvakt hérna, ég er á kvöldvakt hérna. Þá færðu bara svigrúm varðandi leikskólavist.

Ég myndi vilja meira svigrúm og meira frelsi inn í kerfið fyrir fjölskyldurnar úti. Mér finnst ólíklegt að vera alltaf með einhverja svona kommúníska miðstýrða leið, þegar fólk er alls konar.

Það þarf bara kostnað og annað. Er verið að niðurgreiða það jafndýrt, eða hvernig myndi svona, í þínum huga, gera það? Það er hægt að búa um það í samningum, rétt eins og við gerum við Félagsstofnun stúdenta, við Hjallastefnuna, sem rekur leikskóla sem eru reknir með miklu bravúr hérna í borginni.

Ég þekki fullt af fólki sem er með börnin sín þarna og fólk er bara yfirhöfuð mjög ánægt þar.

Ég ætlaði bara aðeins að skjóta því inn að við höfðum talað um kostnaðinn. Fyrirtækin, vinnustaðirnir, væru að leggja til húsnæði, borgin borgar fastgjald með hverju barni, öll börn væru úr Reykjavík, þannig að þetta myndi stytta biðlistann á borgarreknu leikskólunum.

Fyrirtækin væru að leggja til með þessari þjónustu, með rekstri svona vinnustaðaleikskóla, og gerðu það vegna þess að þau vildu mæta væntingum sinna starfsmanna. Við fengum alltaf fyrir það, fannst mér, í ræðunni þinni, að náða með ábyrga meðferð fjármuna og samfélagslega ábyrgð, að hjálpa borginni og samfélaginu að takast á við þetta.

Ég sá þetta svona innan pilsfalda kapítalismans við ofsteinda galla.

Horfum aðeins lengra fram í tímann. Nú er að byggjast upp hverfi í Ártúnshöfða, Keldnalandi og Höllum í Úlfarsárdal. Það eru líklega þrír leikskólar í Ártúnshöfðanum.

Fjórir, þú veist, einhverjir fimm, sex, sjö í Keldnalandinu og svo tveir, þrír í Höllum. Þetta eru tíu til fimmtán leikskólar bara á næstu árum, þú veist, næstu fimmtán árum, tuttugu, þú veist. Á sama tíma erum við að gera við alla leikskólana. Erum við í miklum vandræðum og alls konar? Ertu aldrei hugsi yfir þessu kerfi sem við höfum komið okkur upp núna með fjölda barna og starfsmanna, aðstæður þessara kennara, flóttann úr stéttinni og svo fjölgun íbúa á þessu svæði? Öll sveitarfélög hérna í landinu eru að keppa.

Það er Kópavogsleiðin, það er Reykjavíkurleiðin og það eru alls konar leiðir. Allt gengur það út á að skerða þjónustuna, og ég er dálítið að hugsa um það. Ég heyri það sem Björg segir um að hafa dálítið sveigjanlegri opnunartíma.

Ég skil það þannig að það sé þó ekki til þess að lengja dvalartíma barnsins, heldur frekar færa það til innan dagsins. En ég held að það þurfi eitthvað stærra átak heldur en bara frambjóðendur í einu sveitarfélagi til þess að reyna að ná tökum á þessu. Það þarf miklu sterkara inngrip hjá hinu opinbera, að fjölga kennaranáminu og fjárfesta í þessu, af því að þörfin er bara vaxandi.

Það er nú samt þannig að barneignum og barnsfæðingum, fæðingartíðni, fer lækkandi á Íslandi. En þú veist, í stærra samhenginu er það auðvitað þannig að við eigum tæknilega séð nóg af skólum til framtíðarskóla. Þeir eru bara ekki endilega á réttum stöðum, þar sem þarf hringrás á húsnæðismarkaðnum, vika sem kom inn á það á eftir.

Ég tók eftir því með Framsókn að Framsókn í Reykjavík, að minnsta kosti, er óvenju frjálslyndur flokkur miðað við hvernig Framsókn hefur verið í eina tíðina og hvernig Framsókn getur stundum verið. En við þetta er einhver besti mögulegi verið. Og þið viljið sem sagt tryggja þetta, jafnvel þetta þegar kynjastur að hinn sé í magni borg hann. Ég hlýt að spyrja: hvernig slær miðflokkurinn þig yfir Snorra Málsóknar varðandi að þessi bannað er? Nei, fyrirgefðu, hann...

Hann er illur yfir því að það sé verið að flagga fána með grunnskóla í Reykjavíkurborg. Þetta er sko, ég hugsaði sjálfur bara: opinn og frjálslyndur maður, svo kannski er ekkert svo galið að velta þarna fyrir sér með bara fánaflöggun. Er í lagi að flagga hvaða fána sem er, svo framvegis? Svo það ætti að vera reglur til um það. Finnst þér að ætti að skoða slíkt innan borgarinnar?

Sko, þegar kennari er með svona hálsband með hinsegin litunum, þá er það til þess að sýna barni sem er í bekknum að það njóti viðurkenningar og öryggis ef það er í einhverri svona vegferð. Þú veist ekkert endilega alltaf hver í hópnum er hinsegin eða verður það, skilurðu? Við vitum ekkert hvað er í gangi í þessum litlu kollum og hjá þessum krökkum sem eru að finna sig og eru á þessum mótunarárum. Þannig að sko, ég held að það ætti ekki að trufla neinn, hvort sem hann er gagnkynhneigður eða hinsegin eða hvað eina.

Þótt þessir fánar séu í skólastarfi, þá er þetta hins vegar haldið uppi fyrir þau sem upplifa sig utangarðs og þurfa þennan stuðning, að geta leitað til einstaklings innan skólanna sem þau treysta. Og ég held að þegar Snorri er að tala svona, þá sé svo augljóst að hann hefur aldrei farið inn í skólastofnun og horft framan í börnin og horft bara á samfélagið, hvernig það er. Hann hefur aldrei farið í hinsegin félagsmiðstöðina, þangað sem börn leita skjóls vegna þess að þeim líður illa annars staðar, njóta stuðnings hvert af öðru. Fyrir mér er þetta bara svona óþarfa umræða.

Ég steig fram á sínum tíma þegar mér fannst hann ganga allt of langt. Það sem ég var að gera þá var vegna þess að maður sá alveg fyrir að Miðflokkurinn kæmi hérna inn í borgina af miklum krafti. Ég fór bara í viðtöl og sagði: „Ég er að senda Miðflokknum pólitísk skilaboð um að ef þau vilja láta taka sig alvarlega sem frambjóðendur í Reykjavík, þá skyldi…“ Það er annað að vera á þingi. Ef þú verður kjörinn fulltrúi hér, borgarfulltrúi, þá þarft þú að geta farið í skólann og talað við alla. Allir eiga að upplifa það að það sé gleðiefni að fá borgarfulltrúann í heimsókn, en ekki að hann sé einræður eða hafi þá skoðun að sum börn séu ekki viðurkennd.

Óttast að þessi umræða verði fyrirferðarmikil í sveitarstjórnarkosningum? Hefur þessi umræða verið alltumlykjandi tilraunverðan tíma og maðurinn óttast áhrif hennar? Já, mér finnst hún bara ömurleg. Ég meina, Reykjavíkurborg er stærsti vinnuveitandi kennara á landinu, hvort sem þú ert í grunnskólunum eða leikskólunum. Mér finnst það bara ömurlegur málflutningur. Mér finnst það ömurleg skilaboð. Hvað ertu að segja? Þú ert að ala á tortryggni og hatri og jaðarsetningu hinsegin samfélagsins.

Ég meina, fyrirgefðu, hvert erum við eiginlega komin? Mér finnst það ætti að flottast að við, sem samfélag, værum bara opin og frjálslynd og segðum: „Hey, hvernig vilt þú vera? Við styðjum það. Þú vilt bara leyfa fólki að vera það sem það er, fagna því og njóta fjölbreytileika.“ Svo allt þetta finnst mér bara mjög vænt um, hvernig við Íslendingar höfum tekið utan um þennan málflokk á síðustu árum. Svo mæta þarna flokksmenn og konur og ættleikarnir að höggva í það. Mér finnst það bara ömurlegt.

Við pælum bara í verkefnalistanum yfir það sem þarf að gera hjá Reykjavíkurborg. Þú veist, margt annað sem við getum verið að tala um, en í guðanna bænum hættum þessum. Er þetta ofsalega lágt risið á því fólki sem ætlar virkilega að fara að koma með þennan boðskap inn í kosningabaráttuna?

Snorri boðar þetta. Það eru einhverjir Miðflokksmenn úti á landi sem segja: „Hey, þú veist, við erum ekki alveg sammála formönnunum þarna.“ En ég hef ekki heyrt mótmæli frá frambjóðendum í Reykjavík. Mér finnst það miður að þeir stígi þá ekki upp og mótmæli. Á morgun fáum við hérna ágætisvald, gamla yfirmann minn, og hérna fá að spyrja.

Ég ætlaði hins vegar að spyrja þig: hinn fyllir í pastelisbúðinni. Verðum við ekki aðeins að tala um af hverju ertu ekki í borgarstjórnmálum? Til hvers er maður í stjórnmálum?

Til þess að ná árangri fyrir framboð, segirðu. Heyrðu, við ætlum að breyta stefnunni, svo koma niður og of mikill stuðningur myndum meirihluta í hérna sem var…

Eini meirihlutinn sem var hægt að mynda. Ég vil nefna eftir að Þórdís Lóa fór í fjölmiðla, Viðreisn, og sagði að hún ætlaði ekki að vinna með Sjálfstæðisflokknum og ætlaði að mynda meirihluta með Samfylkingunni og til vinstri.

Þá, eftir heldur tveggja vikna svona stóreflis keppni, fórum við í þetta samstarf og nokkuð góður meirihlutasáttmáli myndaðist. Traust var á milli aðila og það gekk bara ágætlega fram að því.

Síðan, þegar við sjáum það, fórum við í dálítið mikla greiningu sem ég vísaði í hérna áðan. Fólk vildi það gríðarlega, þannig að það breytti engu, sko, og kannanir skiptu engu máli. Við vinnum aldrei kannanir, við vinnum bara kosningar í dag, nema síðustu alþingiskosningar, en ég er nú að grínast.

Við fundum það bara að við vorum ekki að ná að knýja í gegnum samstarfsflokkana mál sem voru grundvallarmál fyrir okkur í Framsókn. Það var hugmyndafræðilegur ágreiningur á milli Framsóknar og aðallega Samfylkingar. Viðreisn var nú yfirleitt til í þessar breytingar, og það skiptir mjög miklu. Já, já, ég meina það, hvernig við erum að byggja. Við erum í grundvallaratriðum ósammála við það. Þetta snerist líka um afstöðu til flugvallarins.

Og bara bókstaflega.

Já, jú, jú, bara æðislegt þegar við erum búin að finna stað fyrir nýjan flugvöll, sko, en ekki fyrr. Og áherslur í leikskólamálum og ýmislegt fleira. Það var nú líka, eins og, sko, ég veit ekki hvernig ég lýsi því: Það var ekki mikill stuðningur við hagræðingaraðgerðir og svona stífari rekstraráherslur frá samstarfsflokkunum, en Viðreisn hins vegar stóð með því. Þannig að við vorum komin á endastöð, traustið var farið og svo fór sem fór.

Mér finnst bara mikilvægt að tala skýrt. Við útilokuðum Samfylkinguna ekki núna fyrir þessar kosningar. Við gerðum það í febrúar 2025.

Þegar við fórum… Já, já, nei, Pétur er ágætismaðurinn, en borgarstjórinn er í öðru sæti og það er sama fólk þarna, Skúli Helgason með skólamálin og svona. Þetta er allt saman ágætisfólk, en hugmyndafræðin og stefnan þar er bara mjög ósammála.

Það er mjög mikill hugmyndafræðilegur ágreiningur. Svo er það nú þannig að það er engum flokki hollt að stjórna höfuðborg Íslands áratugum saman. Það er ekki skynsamlegt og ég hef fundið það bara þegar ég hef farið út og talað við fólkið, að það komi mikil óþreyja gagnvart Samfylkingunni.

Ég hef áhyggjur af því líka að þetta var erfitt prófkjör hjá þeim. Borgarstjórinn var felldur. Hún er keppnismanneskja og ég held að þetta verði bara dálítið snúið fyrir þau. En við erum náttúrlega öll að halda blóði og verðum vinir þegar upp er staðið. Ég vil tala skýrt til kjósenda um að Framsókn ætlar ekki að mynda meirihluta með Samfylkingunni eftir kosningar. Við teljum að það sé fullreynt með það. Við vitum hvað þarf að gera á næsta kjörtímabili og við vitum að Samfylkingin muni ekki styðja það.

Það væri ágætt ef að Viðreisn myndi tala skýrt við… Já, í ríkisstjórninni. Já, já, sko, kjósendur eiga boltann núna. Þau ákveða hver nær inn. Við þurfum bara að byrja á því að sjá… Nei, í alvörunni, Einar, sko, ég ætla bara að segja þér svo…

Nei, ég ætla ekki að gera það. Orðar þetta snýst um kjósendur. Þeir hlusta á okkur, lesa stefnuna okkar og kynna sér hvað við stöndum fyrir og hvað við ætlum að gera. Þetta verður að snúast um málefnin. Þegar það liggur fyrir hvað kjósendur segja, þá byrjar okkar vinna. Þess vegna höfum við sagt að við ætlum ekki að útiloka neinn. Það er alveg augljóst að það er auðveldara að finna samstarfsfleti með sumum frekar en öðrum. Það fer eftir hlutföllunum.

En mér finnst ekki góð pólitík að vera eitthvað að útiloka núna, margar vikur fyrir kjördag, þegar líka bara greinilega mjög margt á eftir að gerast, sko. Ég segi bara: Við ætlum ekki að útiloka neitt. Við ætlum bara að sjá hvað gerist. Augljóslega fór ég einnig yfir mannréttindamálin og hvar þau standa með þau. Það er ekkert sérstaklega hrifin af því, en við vitum bara ekki hvað kemur upp á kosningunum.

Minnsta kosti skiptir það máli að það er okkar vegvísir inn í framhaldið, sko. Þá er nákvæmlega bara: Geta kjósendur horft á það að þessir systurflokkar í ríkisstjórn haldi sig saman og atkvæði greitt Viðreisn sé bara atkvæði greitt áframhaldandi meirihluta, en atkvæði greitt Miðflokknum…

Ég get alveg eins sagt það við þig á móti, sko. Það er bara ekkert sanngjarnt að stilla þessu svona upp, sko. Einar er vinur minn, Einar er frændi minn. Við getum eflaust alveg fundið hér flöt á milli okkar, sko.

Ég held að það sé ákall hjá Viðreisn eftir nýju upphafi í Reykjavík og ég, ef ég þekki Björgu rétt, þá er hún æst í það. Og ég held bara að svona sé pólitíska landslagið í dag. Við sjáum bara þessar fréttir í dag um ársreikninginn, sko. Þú veist, það gengur ekkert upp hjá þessum flokki og það þarf nýtt upphaf.

Þá þarf bara dálítið að kúvenda: nýtt fólk, nýr meirihluti, nýjar áherslur, óhrædd við að ráðast í breytingar. Ég held að það sé ákall úti í samfélaginu um það. Við finnum það öll. Við erum að tala við fólk núna á hverjum degi. Það verður dregin rosa lína í sandinn. Það eru rosa kaflaskil. Það verður svona ný kynslóð í borgarstjórn og ég er bara að taka undir þetta.

Það er augljóst að við þurfum að tala um að við eigum að setja þjónustu við borgarbúa í fyrsta sætið. Til þess að geta það verðum við að skera niður í kerfunum. Við eigum að setja framtíðarkynslóðir í fyrsta sæti. Unga fólkið er að fara úr borginni, það er ekki hægt að kaupa íbúð hérna. Þú færð ekki þjónustu. Það eru ógjörningar að stofna hérna kaffihúsi eða bakaríi, hvað þú vilt gera.

Við verðum að snúast við.

Við erum ekki búin að tala um borgarlínu, er það? Vorum við eitthvað búin að tala um borgarlínu og samgöngumálin?

Flýta hverju?

Sundabraut, já, já. Sundabraut. Nei, hún er bara… Án þess að ég sagði Suðurlandsbraut, en fyrst hún nefnir Suðurlandsbraut þá er alveg klárt að það þarf að vinda…

Og fyrirtækjaeigendum, þeim sem þurfa að sækja þangað þjónustu. Aðalskipulagið, við erum alveg… Það eru tveir tvöfaldir hjólastígar sitt hvorum megin við borgarlínuna þarna og það er alveg meginmálið að við styðjum samgöngusáttmálann.

Við styðjum það að Strætó sé borgarlína á forgangsakreinunum. Það er þriðjungur leiðanna, ef þú tekur alla borgarlínuleggina, þá eru 70 prósent sem munu ekki þrengja að annarri umferð.

Ég held að það sem fólk vill svo er að þriðjungur verkefnanna er þannig að það er ráðgert að hann þrengi að umferð. Þar þurfum við að passa okkur, þar verðum við að hlusta á gagnrýnisraddir. Við erum að passa okkur á því að ganga ekki svo langt eins og þessir flokkar sem halda utan um þessi mál í dag eru að gera, að við fáum hérna andstöðuna svona mikla að það verður ekkert af þessu.

Já, ég veit að það er vegna þess að menn hlusta ekki á gagnrýnina. Það sem er að gerast í pólitíkinni er þetta: Annars vegar eru Sjálfstæðisflokkurinn og Miðflokkurinn á kapphlaupi út á hægri vænginn og segja að þeir ætli að hætta við þetta eða fara með þetta á byrjunarreit. Þetta eru samstarfsverkefni allra sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu.

Svo eru hinir flokkarnir, þar er Samfylkingin og Viðreisn og Píratar og Sósíalistar og allir hinir flokkarnir sem segja bara: Við ætlum ekkert að hætta við neitt, svona á þetta að vera og það skiptir ekki máli hvað ykkur finnst. Við erum á miðjunni. Við erum eini flokkurinn sem talar fyrir miðjunni og málamiðluninni. Við styðjum það að ráðist verði í þessi verkefni, að gera hérna öflugt almenningssamgöngukerfi og það sé á forgangsakreinum, en það verður að hlusta á gagnrýni og það vitum við öll á endanum.

Þá er hérna einhver lausn sem við finnum út úr þessu. En ef það verður keyrt á þetta, ef þessir flokkar halda áfram að stýra þessu máli, þá rennur þetta út í sandinn eða allt verður vitlaust, og það gengur ekki.

Við stöndum með samgöngusáttmálanum og við stöndum með Borgarlínu. Þetta er ótrúlega mikilvægt við samgöngusáttmálann.

Í samgöngusáttmálanum er fjárfest jafn mikið fyrir einkabílinn og almenningssamgöngur. Það er bara staðreynd og það er ástæða fyrir því að það næst þarna þessi breiða samstaða. Það býr til mynd í 10 ár og það býr til uppfærslu á þessum aðra nú hluta því.

Þú veist, bara rosalega mikilvægt að við förum inn í þessar kosningar og sérstaklega eftir kosningar af höldum trakki. Ég held ég sé um sannarlega ekki betur setti við ætlumennirnar rífiddu allt upp með rótum og byrja birnar einn minnsta bara glötuð leið bara telur fyrir.

Okkur í Viðreisn.

Við erum að fara að fá þessa Sæbraut í fangið eftir kosningarnar og ég er ekki svona týpa sem er að hérna berja hausnum í stein til að ná, þú veist, öllu ýtrasta mínu fram. Mér finnst alveg augljóst að við þurfum að finna einhverja leið þarna, en þetta eru erfiðir metrar þarna aðeins að Borgarlínu.

Kosningamálið í því að við erum ekki sammála um það. Kosningamálið í ár er bara umferð. Það er fólk að eiga þjóðlega margir.

Við verðum að vera með eitthvað plan um það meðan í dyragangi og þar sem auðvitað hefur gestinn að það er búið að þrengja einkabílnum og það er bara búið að gera það núna síðustu 10 ár án þess að sé boðinn einhver góður valkostur á móti. Þetta er hluti af vandamálinu, en mér finnst þetta skipta rosalega miklu máli.

Eða bara viðurkenna, já, já, einmitt, þetta er alveg rétt. Við erum að tala um fólkið nær bara út um allt og það eru rosalega margir sem tala um bílamálin og það verður að tala um vegakerfi, bílastæðin, allt þetta. Svo er þetta líka bara kostnaðarliður fyrir fjölskyldu.

Bara um leið og barn í Reykjavík verður 17 ára, þá bara á að búa til bíl, sko. Þetta er líka einhvern veginn, þetta er ekki rosalega við þurfum einhverjar breytingar. Það verður, verður, það verður, það verður, það verður, það verður, það verður það.

Sem þarf að gera er að átta sig á því.

Að þessi stefna um að þrengja að akandi umferð fjölskyldubílanna, fækka bílastæðum við heimili fólks og ætla að þvinga síðan fram einhver deiliskipulög í kringum Borgarlínu.

Að segja þeir sem elska almenningssamgöngur, sko, þeir vilja fá bílastæði hérna heima hjá sér.

Það auðvitað geta verið hérna niðri í miðbæ í kringum einhver fyrirtæki. Auðvitað fær ekki hver starfsmaður bílastæði fyrir framan sitt vinnustað. Það er ekkert endilega sjálfgefið inni í þéttri borg. En heima hjá fólki, af hverju?

Þurfa þeir að ráðast að þeim bílastæðum líka og byggja hérna heilu hverfin og áætlanir um heilu hverfin þar sem eru ekki bílastæði heima hjá fólki? Ég bara hérna, ég þekki mjög fáa, eflaust eru einhverjir, en ég þekki mjög fáa sem kjósa það.

Þannig að hérna það þarf að vinda aðeins ofan af þessu. Framsóknarmiðjan er að skipuleggja hverfin. Þau eru ólík, þau eru mismunandi. Það eru þéttingarhverfi.

Hérna þar sem eru færri bílastæði, en síðan eru ný hverfi þar sem er eitt stæði við hverja íbúð. Mér finnst það ekki öfgafullt. Það er tillaga sem við höfum lagt fram.

Var felld af meirihlutanum. Þess vegna hérna ég bara get tekið undir það að einhverju leyti. Aðalatriðið fyrir okkur í Framsókn er að það sé valfrelsi, valkostur um góðar almenningssamgöngur þannig að fólk geti valið.

Ég er þar. Ég er ekki í sama kapphlaupi út á hægri vænginn og Miðflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn og góða kvöldið á morgun og daginn og öllum sé framboð. Ég bara hérna, þú veist, við þurfum að vera með skynsemi.

Já, já, fínt. En punkturinn er bara þetta: Við verðum að fjárfesta í innviðum og þetta er þjónusta og það þýðir ekkert að.

…vera með einhvern popúlisma og segja: „Við ætlum bara að hætta við þetta allt saman“ eða „Við ætlum ekki að hlusta á neitt að hluta sem íbúða.“ Já, mér finnst það gott, en það er ofsalega erfitt núna. Og ný traustmæling til borgarstjórnar: Traust til borgarstjórnar er 13 prósent. Það er ógæslega lítið.

Þannig að þú ert að hafa talað við fólkið á Suðurlandsbrautinni og fyrirtækjaeigendur og svona. Það er ógæslega erfitt að fara inn í svona stóra framkvæmd þar sem traustið er núll. Það er ekki mikið, þannig að það þarf eitthvað svona: „Hey, við erum að fara að gera götuna eitthvað geggjaða.“ Og fólkið á Suðurlandsbrautinni er bara…

Ef framkvæmdaráætlun frá borginni varðandi hverjir skötu, það stenst ekkert. Ekkert samráð. Þetta tókst einhver mörg ár í staðinn fyrir tvo mánuði. Æ, þetta er ótrúlega vont ástand. Ég held að við verðum…

…að vera í meira samtali. Þetta skiptir ótrúlega miklu máli upp á framhald verkefnisins. Ef allt er bara í steik og allir brjálaðir á Suðurlandsbraut, þá hefur það rosalega vond áhrif, bara inn í að þetta er langtímaverkefni. Það hefur rosalega… Það setur svona vondan brag.

Það er einhvers…

Konar fasaði dynið eitthvað. Ég er svo vön pabba-brandarunum.

Ég er viss að kæra þá og um það verður hörk og fjör. Stímið utan, mætið og allir hérna í kringum stúdentil með. En takk fyrir mig og takk fyrir mig og þakka fyrir að vera með okkur. Takk fyrir þetta.