Odd­vita­sam­töl: Mið­flokkur, Okkar borg, Sam­fylk­ing og Sjálf­stæð­is­flokkur

Í dag er það Miðflokkur og Okkar borg, og svo aftur Samfylking og Sjálfstæðisflokkur. Hjá mér eru hermenn við, við erum að segja nú þekkjum sum hver og það er erlent fyrir Miðflokkinn, og Baldur Borgþórsson fyrir Okkar borg, sem nýtt framboð. Velkomnir og takk fyrir að sitja þennan með okkur.

Við ætlum svona að fara fyrst að reikna í almennar fréttir. Það voru fréttir af rekstri borgarinnar sem birtust í gær. Þar kom fram að borgin skilar hátt í sex milljarða halla miðað við áætlanir. Afkoman er neikvæð um 5,3 milljarða og þar voru lífeyrisskuldbindingar nefndar þegar leitað var að sökudólgum. Og ég verð að beina fyrstu spurningunni að Ara. Þú ert varla að reka fyrirtæki. Myndirðu segja að þetta væri ásættanleg rekstrarniðurstaða, svona í áttina að forystunni?

Nei, og ég hef reyndar talið að um árabil hafi rekstrarniðurstaðan ekki verið ásættanleg. Þó að árið 2024 hafi verið gert upp með einhverjum fimm milljörðum í plús, sem er núna 5,7 í mínus, þá tel ég að í raun gefi reikningur borgarinnar ekki rétta mynd og það séu sjónhverfingar í framsetningunni á reikningnum sem ég tel ekki vera réttlætanlegar.

Þar er nú til dæmis að tala um færslu sem kemur við sögu líka núna í þessum nýja reikningi, því þú nefnir lífeyrisskuldbindingar sem eru hækkun upp á rúma níu milljarða, eða 9,9, um rétt sem er notað. Það þarf ekki að koma neinum á óvart, sko, að þetta er fall af launum. Ef launin hækka um 11, eitthvað prósent og starfsmönnum fjölgar líka, þá vex skuldbindingin í lífeyrismálum. Svo virðist nú eitthvað hafa tekist ekki nógu vel með ávöxtun Lífeyrissjóðs sveitarfélaga, sem er slæmt því að hann nær nú ekki 3,5 prósenta ávöxtun.

En það sem ég á við með sjónhverfingum er að enn og aftur er verið að tjakka upp verðmæti Félagsbústaða og það er hækkað um einhverja átta milljarða til að fegra niðurstöðuna.

Ég var að gagnrýna þetta áður en þessi hækkun kom að.

Á sér nálgun að vera að hækka þetta svona mikið? Þetta eru engar smáupphæðir síðustu tíu árin. Það er það sem ég gagnrýndi áður en ég sá nýja reikninginn hennar. Þá er búið að tjekka upp matsvirði þessara eigna um 83 milljarða, sem er þá orðið ríflega 90 milljarðar núna.

En þetta er áhugavert af því að það hefur ekki verið talað bara um þetta einmitt, að það er skýrt fyrir löngu, sérstaklega um þennan hluta, að það er ekki hægt að selja þessar eignir. Þetta eru mjög nýjar eignir, stendur alls ekki til nema að ætla eitthvað að leysa þetta upp.

En það eru fleiri þættir. Það er líka sala á lóðum á uppsprengdu verði, sem er vegna mikils lóðaskorts sem er búið að búa til.

Jú, hún selur lóðir og tekur það bara inn í tekjurnar, bara eins og það séu reglulegar tekjur. Síðan er það, eins og þú ert að nefna, að kreista arð út úr borgarfyrirtækjum sem hækka svo gjaldskrána á notendur, bæði í Reykjavík og einnig nágrannasveitarfélögunum.

Já, þannig að þetta er það sem ég hef gagnrýnt. En síðan líka, þegar reksturinn er borinn saman við rekstur annarra sveitarfélaga hérna á svæðinu, þá kemur Reykjavík illa út í samanburðinum, til dæmis með stjórnsýslukostnað á íbúa yfir 50 prósentum hærri en meðaltal fimm stærstu sveitarfélaganna.

Kostnaður á íbúa er 94 þúsund á mann, bara tekinn kostnaður við rekstur borgarinnar, eða það sem kallast stjórnsýslukostnaður. Það er 94 þúsund á íbúa með 138 þúsund íbúa hérna í Reykjavík, en í Garðabæ og Mosfellsbæ þá var það 40 þúsund. Munurinn þar er bara 54 þúsund á mann.

Það er til dæmis bara fleira starfsfólk. Það eru sjö starfsmenn á hverja 100 íbúa í Reykjavík en fimm hinum megin, þannig að það eru 40 prósent fleiri starfsmenn hérna. Ég náttúrlega veit ekkert nákvæmlega af hverju þetta er og hef ekki viljað tjá mig í svona samanburði. Það hef ég aldrei gert, ekki heldur í rekstri eins og við vorum í þrjú sveitarfélög og fimm aðrar staðar að tjá mig um áður en maður hefur komið gögnin í undir höndum, fingrunum á gögnin og tölurnar og náð að skoða. Getur ekki ákveðið fyrirfram, en þessir samanburðir sem kennitölur gefa til kynna að það sé hægt að gera miklu betur. Hvað segir þú hérna, Baldur, heldurðu?

Að Okkar borgar til gæti betur eða komi sér niðurstöður á óvart? Það er svo sem við áttum reynsluna af því. Já, ég var þarna öll átján kjörtímabilin og tvö, þannig að þetta eru svona kunnuglegar fréttir og ég þarf ekkert að bæta miklu við það sem aðalega kom með, eins og til dæmis með Félagsbústaði, hvernig eignastaðir uppfærast þar. Þetta fasteignamat búð rjúka upp og það hefur haldið þessu svolítið svona á gervifloti, má orða sem svo, í bókhaldinu.

En ég ætla ekki að bæta miklu meira við það. Það þarf að vita hvernig þetta liggur í því, sko, en það eru bara svo margir þættir í algjörum ólæstri hjá borginni. Við getum tekið bara sem dæmi: ef við teljum allt saman tólf til þrettán þúsund starfsmenn hjá borginni í dag, nýja sér, ætlað skólar og grunnskólar og leikskólar, og ég held að þetta séu tólf síðustu hérði, en það skiptir ekki öllu máli.

En ef við förum að rýna í það, þá er nú eitt á okkar stefnuskrá, á stefnugrunni hjá Okkar borg. Við beinum sjónum okkar að því sem ég tel mig hafa þekkingu á, sé inn í þessu kerfavöllu. Það komi einhver svaðaleg staða, einhver bunki af millistjórnendum svokölluðum.

Við erum með einhverja mannréttindaskrifstofu með tilheyrandi kostnaði upp á fleiri hundruð milljónir á ári. Og ég spyr bara eins og til dæmis Ara: Er mannréttindaskrifstofa í Garðabæ eða einhverju öðru sveitarfélagi? Við búum í landi þar sem eru bara lög og reglur sem gilda um alla sem hér eru. Það er enginn rétt hærri en öðrum, þannig að þörfin á alls konar svona skrauti er minni en eftir kvöldinu og þar af leiðandi verður þetta mjög lítið mál að taka stórkostlega til í hérna.

Ég segi nú ekki að koma þeim frá, en það er ákveðið að spyrja ykkur út í það: Hvað viljið þið gera í leikskólamálunum? Og hvað er svona… Ég sé að Miðflokkurinn er mjög til í svona einkarekna hugmyndir, er það ekki? En byrjum kannski á Baldri: Hvaða hugmyndir hafið þið um hvernig ber að sjá þetta fyrir ykkur?

Ef við aðhylltumst fjölbreyttar lausnir og við erum í þeirri stöðu í leikskólamálunum að við höfum ekkert efni á að neita okkur um lausnir, til dæmis sjálfstætt starfandi skólar og leikskólar, hafa almennt mjög gott orð á sér. Við þekkjum Ísaksskóla, Hraðskáta, Krók og Laufásborg, og það sama á við um hjúkrunarheimilin.

Þegar horft er yfir Reykjavík er það bara Droplaugarstaðir sem Reykjavík rekur, en samt fær hérna kostnað greiddan frá ríkinu fyrir íbúa. Öll hin hjúkrunarheimilin eru rekin í einkarekstri, heldur sjálfseignarstofnanir, en það er enginn í þessu sem einhver stórbisness. Þetta virðist hafa neikvæða hringingu fyrir einhverja kjósendur að það séu einkareknir aðilar á þessu sviði, en samt njóta þeir einkareknu aðilar sem starfa mjög mikillar virðingar, eins og bara Ísaksskóli.

Þannig að þetta er einhver þversögn í þessu. En það er ekki bara það; við höfum bent á að fyrirtæki geti rekið leikskóla, það þurfi ekki að hafa fordóma gagnvart því. Og við höfum líka nefnt heimgreiðslur. Það er nú hérna strokið einhverjum eða yppt á einhverjum fjöðrum, það er að segja: Það þarf náttúrlega að taka til í leikskólamálum.

Það er verið að lofa oft, er hann ekki að lækka þröskuldana í tólf mánuði og taka börnin inn og borga þeim greiðslur og svo framvegis. Þetta er allt komið í rugl. Að ef það hentaði einhverjum að bjóða fram heimgreiðslur þar til barn yrði tveggja ára, þá er það ekkert eitthvað til langframa. Barn verður tólf mánaða en kemst ekki inn á leikskóla.

Við nefndum 250 þúsund krónur á mánuði í þessu sambandi, og fólki finnst það varla taka því. En við vorum nú bara að tala um helminginn af því sem það kostar Reykjavík að útvega tólf mánaða barni leikskólapláss. Hann er að minnsta kosti sagður vera á milli 500 og 600 þúsund krónur á mánuði. Það er að minnsta kosti kostnaðurinn, eins og einn stjórnarflokkur setti hérna fram að…

Það yrði 100 prósent systkinaafsláttur og þak upp á 50 þúsund. Þá ertu að tala um að borga 50 þúsund af einni milljón til 1.100.000 á mánuði, kostnað sveitarfélagsins. Ég held það sé svo sem ágætt fyrir alla að átta sig á því að í þessu kerfi er hlutdeild notendanna mjög lítil og var einhvern tíma alltaf í kringum 15 prósent, en núna er hún greinilega komin vel undir 10 prósent. Myndirðu vilja hækka þessa hlutdeild?

Nei, ég er ekkert að segja það, en ég bara segi það þegar...

Það þarf nú alltaf ekki að vera þannig að þú sért að fara að taka og græja hérna 2.000 fermetra leikskóla í byggðu húsi og það kosti 4 milljarða. Það er nú greinilega alveg rosalegt mis... í gangi í þessum fasteignamálum og ýmsu slíku. Segðu mér, hvað viljið þið gera í sumar?

Kerfið er þannig í dag að með hverju barni í leikskóla fær einkarekinn leikskóli bara 75 prósent af því sem Reykjavíkurborg fjárfestir.

Þannig að það hallar gríðarlega á strax í upphafi. Ef þessi munur er leiðréttur...

Án þess að... Það er það sem við ætlum að gera. Við hvetjum jafnframt til þess að fyrirtæki og aðrir stofni, eins og dæmi koma um, en Reykjavíkurborg hafnaði hjá tilteknu fyrirtæki. Allar svona lausnir eru frábærar, en varðandi heimagreiðslur...

Að því öðru leyti, þá liggur þetta fyrir. Brákaborg stendur í 3,2 eða 4 milljörðum. Það er einhver 100 barna leikskóli sem er ekki enn tilbúinn og samkvæmt því sem okkur sýnist kostar hann 3,6 eða 3,7 milljarða.

Þá erum við að tala um leikskóla, ekkert ósvipaða stærð og nýbyggingu frá grunni á Selfossi, sem kostaði 670 eða 700 milljónir.

Brákaborg er náttúrlega eins og að koma að bílslysi og segja: „Ég ætla ekki að láta þetta bílslys ske.“ Það er náttúrlega skaðinn skeður, það er komið á fjórða milljarð í þessa hít. Að sjálfsögðu leist leikmanni illa á þessa hugmynd á sínum tíma, en lausnirnar eru mjög einfaldar.

Og það verður náttúrlega að koma að þessum atriðum varðandi heimgreiðslur, sem Hildur hefur stungið upp á, og núna Viðflokkurinn. Við erum algjörlega á móti því. Reykjavíkurborg verður bara að girða sig í brók.

Það á ekki að lofa leikskólaplássi frá 12 mánaða aldri ef borgin getur ekki einu sinni staðið við 18 mánuði. Þannig að meðan staðan er eins og hún er, þá yrði það 18 mánuðir og það verður mikil vinna við að ná því. Það verður fengin aðstoð frá einkageiranum og þannig leyst.

Ef þú opnar 250 þúsund króna á mánuði, gefum okkur bara leiðina: 250 þúsund og 5 þúsund...

Á hvert barn. Tvö börn, 500. Þrjú börn, 750 þúsund. Við erum að búa til ákveðin vandamál eins og við sjáum í dag. Það er nálægt 75 prósentum af þeim sem þurfa fjárhagsaðstoð hjá Reykjavíkurborg í hverjum mánuði.

Það þarf að segja það: fólk sem þarf fjárhagslega aðstoð hjá borginni, þar eru nálægt 75 prósent erlendir ríkisborgarar. Þetta fólk er hérna líka. Ætlum við að fara...?

Þetta tengist saman. Ég verð að fá að klára mitt mál, eins og Ari. Ég er nú búinn að vera mjög rólegur, en þetta þýðir það að við opnum skúffu sem við viljum ekki opna með þessari leið. En það er bara okkar mat.

Ég undirstrika aftur að þessar heimgreiðslur eru náttúrlega hugsaðar bara sem einn valkostur sem mögulega hentar einhverjum fjölskyldum. Mig langar aðeins að nefna, varðandi gagnrýnina á það að þetta sé andstætt jafnréttisviðhorfum...

Að minnsta kosti er svolítið athyglisvert að það komi frá svona fólki sem er á svipuðum aldri og ég. Þegar ég nefni þetta við yngra fólk, unga foreldra, þá hvarflar ekki að því að það sé frekar konan heldur en karlinn sem myndi nýta sér það. En ég vil líka benda á...

Annað af því að mjög margir tala um að lengja fæðingarorlofið, að heimgreiðslur séu andstæðar jafnrétti en ekki lengja fæðingarorlofið, því ég kom nú töluvert að því þegar við vorum að koma á fæðingarorlofssjóði og þetta var svona límið í kjarasamningunum vorið 2000. Þó að auðvitað ríkið setti um þetta lög og setti þetta fram, þá, þegar verið var að semja um þetta, yrði þetta greiðsla inn í hluta tryggingagjalds inn í fæðingarorlofssjóð.

Þá var ekkert þak á greiðslum fæðingarorlofssjóðs annað en að allir fengu 80 prósent af sínum launum í fæðingarorlofi og það var mjög mikil þátttaka strax í upphafi af hálfu karlmanna eða feðra. En síðan, þegar launamenn fóru að taka fæðingarorlof, þá gekk fram af mönnum að þeir fengju ekki svona háar greiðslur úr fæðingarorlofi. Þá var sett þak og það er bara mjög nálægt meðallaunum. Þannig að fólk á að sjá því að það er mesta áhlaupið á að vinda ofan af því að fæðingarorlofssjóður væri jafnréttisaðgerð, því að þetta hefur náð þátttöku feðra niður í 60 prósent. Þannig að það er dálítið hættulegt að hafa lágt þak í jafnréttissamhenginu og síðan lengja það og lengja það.

Þetta er eitthvað frægt dæmi þegar forstjórar tæmdu fæðingarorlofssjóðina á einu ári. Já, ég vil nú það.

Það er nú erfitt að selja almenningi þar sem hægt er, eins og í orði, það er fyrirvari, og ég velti því fyrir mér: Þetta á ekki við um grunnþjónustu í Reykjavíkurborg, leikskólana.

Ég þekki pínulítið innviðina og ég veit hverju er hægt að ná fram. En á sama tíma er ég ekki að fara að segja að við ætlum bara að mæta eins og tveir viðstjórnarmenn eða díu, eða hvað við verðum, og hreinsa bara alla út úr kerfinu. Þess vegna notuðum við þetta orð ráðningarstopp. Það er eftir því sem stöður losna þá þarf að vera gríðarleg þörf eða varið að ráða. En þetta á að sjálfsögðu ekki við um kennara, heilbrigðisstarfsfólk og annað, heimahjúkrun og fleira.

En það segir sig sjálft, við þurfum að búa til einhvers konar, við þurfum að laða að til dæmis leikskólakennara og hæfa einstaklinga sem hafa heimild til að vinna á leikskóla, þó þeir séu ekki með réttindi. En við þurfum líka að fara í samtal við ríkið.

Það þarf líka að taka upp samtal við ríkið: ætli það að vera áfram með sex ára nám?

Þegar kemur að skipulagsmálum þá eruð þið í Okkar borg að leggja til fleiri bílastæði og stórlega lækka íbúafjölda í Úlfarsárdal og fyrirhugaðri uppbyggingu Keldnalands. Svona, ég velti því fyrir mér, þetta er kannski í stríðni, en þegar þið leggið til fleiri bíla og færri íbúa, er það stefnan í hnotskurn?

Í svokallaðri Huldugötu í Mosfellsbæ þar voru 87 prósent íbúðanna seldar á hálfum mánuði. Það var það skemmtilega við það að þetta var bara nakin staðreynd. Reyndar milli jóla og nýárs þá fór það í 100 prósent selt á Huldugötu.

Nú verður að hlusta á af hverju fermetraverðið var ekki sjáanlega mikill munur, keimlíkt. Það var bara einn munur sem við sáum: Það var númer eitt að þetta var lágreist byggð þarna við Huldugötu og það voru 1,8 bílastæði með hverri íbúð. Allt er það óselda hérna í bænum, 0,2 til 0,4 bílastæði á íbúð, og að auki.

Nei, það er ekki bara… Nei, nei, af hverju seldist þá á sama verði uppi í Mosfellsbæ? Þú hefur líka leyft mér að klára, sko, og það er það sem ég er að fá. Nei, nei, þú gafst nú … væga.

Tímahaginn.

En þetta eru staðreyndir og þetta er það sem hangir saman: Borgarlína og borgarlínuverkefni. Þetta er sami hluturinn, af því að nú er verið að skipuleggja nýtt hverfi uppi á Höfða þar.

Ég held það, Valur. Svo ég er bara við sömu spurningu: Þetta eru svona tvö meginatriðin sem við viljum leggja áherslu á, að það þurfi að fókusera á þjónustu við borgarbúa og bæta reksturinn til að gera það kleift, og samt geta lækkað gjöld.

Það var svona fyrri umræðan okkar, en stærsta málið sem við höfum komið með svona… Einnig er spurt: Þeir voru spurðir áður en ég mundi segja, sko, að kjósendur hafi náð að sýna skoðun sína í kosningum. En ég vil meina, að það hafi verið gerðar kannanir. Borgin gerði könnun 2013, svo virðast þeir bara hafa hætt, af því að þeir luku ekki svörunum.

En svo sáum við nýlega könnun sem Maskína var að gera, og þá kemur í ljós að það eru í raun svona 4 prósent borgarbúa sem styðja þá stefnu sem hefur verið fylgt. Því þegar þú spyrð borgarbúa vilja þeir minni íbúðir, en þeir vilja samt meira pláss. Þeir vilja svalir, þeir vilja birtu, þeir vilja bílastæði við heimili sitt. Þannig að þeir vilja ekki þessa stefnu.

Ég var nú þarna á ráðstefnu í morgun, greiðlega, þar sem Árni Matthíasson, sem var formaður Betri samgangna, upplýsti mér, mér til mikillar undrunar, að hann sagði: „Þegar ég var í þessari vinnu og það var verkefnið að bæta almenningssamgöngur og greiða fyrir annarri umferð, þá varð maður allt í einu var við það,“ sagði hann, „að það voru aðrir með einhverja aðra dagskrá.“

Það var aldrei hluti af okkar prógrammi, þá sagði hann, að fara að fækka akreinum, þrengja umferð og taka burtu bílastæði. Það er bara allt annað prógramm. Við höfum svolítið í borgarlínunni og samgöngusáttmálanum. Tölum bara um samgöngusáttmálann fyrst. Vilt þú samgöngusáttmála?

Nei, bara alls ekki. Það er mjög skýrt. Og svo skil ég bara línuna: Þegar samgöngusáttmálinn er, ýmislegt, er þetta borgarlínan eða athugasemdir við framkvæmdina? Þetta er borgarlínan og borgarlínuverkefnið í heild sinni, þetta hangir saman. Þetta eru síðastígarnir.

Þetta setti ég fyrst fram veturinn 2018–2019 og æ síðan. Þess vegna var þetta efst á blaði hjá okkur í Okkar borg í þessari umferð. Ég er búinn að vera að slást fyrir þessu í 7–8 ár, þannig að við byrjum á borgarlínu.

Nú er ég að fá að svara skýrt: Borgarlínuverkefni í heild sinni. Við byrjum á að sópa því út af borðinu. Næsta skref, samhliða því, verður að það verði ókeypis í strætó. Þannig ætlum við að ná upp aukinni notkun á strætó. Númer þrjú: Þá ætlum við að ráðast í að skipuleggja íbúðahverfi sem fólk vill búa í.

Það er málið. Og það er alveg sama hvað þú spyrð um þéttingu í mínu hverfi, uppi í Úlfarsárdal, og hvers konar þéttingu er boðið upp á í dag, þá er þetta bara ágætis framkvæmd þar, hjóla- og göngustígar, mjög mikið. Það er bætt við þeim aukalega. Ég veit allt um það.

En aðalbitbeinið í samgöngusáttmálanum er þessi borgarlínupakki. Og hlustendur verða að gera sér grein fyrir því að þeir eru að fara að borga hverja einustu krónu í það, í formi vegatolla. Þess vegna erum við á móti þessu.

Og þetta heitir að sópa þessu út af borðinu, borgarlínunni, og það verður tekinn upp nýr samningur um samgöngur í borginni. Þá verður bætt úr mislægum gatnamótum á Bústaðavegi við Reykjanesbraut. Það er hluti sem átti að koma 2011, 2013, 2015, 2019 og síðast átti það að koma 2021. Borgin hefur svikið þetta í annan áratug. Skipulagsvaldið er hjá borginni og Vegagerðin getur ekki ráðist í slíkar framkvæmdir, en þær eru borgaðar.

Einfaldar spurningar: Viltu Miklubraut í stokk?

Já, já. Hvort það er stokkur eða hvort það er Sæbrautin allan daginn. Þar er þetta einfalt: Sæbraut í göng eða ekki Sæbraut.

Og tengigöng við Kringlumýrarbraut. Þetta er allt Samgöngusáttmálinn, sko. Ég veit allt um það. Ertu að segja að það sé ekki hægt að breyta þessum samningi, henda honum og gera nýjan? Auðvitað er það hægt. Það er mjög einfalt.

Þetta sest niður og semur upp á nýtt.

Það er heilmikill ruglingur í þessari umræðu og hún er auðvitað flókin. Það er sagt: Af hverju ættum við ekki að gera eins og allar borgir í Evrópu? En það er ekki verið að leysa þetta í Evrópu þannig að strætó sé miðjusettur með þessum hætti.

Það kom grein eftir Þórarinn Hjaltason í síðustu viku á Vísi, sem er einn helsti umferðarsérfræðingur þjóðarinnar, umferðarverkfræðingur, sem benti á að þetta væri hvergi svona. Nú væri Stafangur Evrópumeistarinn í svona löngu séhönnuðu, svona löngu og dýru, miðjusettu strætókerfi í borg. Þeir eru með 50 kílómetra í Stafangri, en við myndum verða Evrópumeistarinn með okkar 60.

En það sem mönnum er verið að benda á er að það sé hægt að ná sama árangri varðandi tíðni og öryggi almenningssamgangna með hagkvæmari hætti. Það kom vel fram á ráðstefnunni í morgun að bara snjallljósastýring getur aukið mjög afköst gatna. Það eru göngubrýr og undirgöng og sums staðar mislæg gatnamót.

Það er búið að gera mjög lítið í snjallausnum hérna í Reykjavík. Ég tel auðvitað að það skipti máli að geta leyst málin með afkvæmum hætti.

Það er þumalputtaregla í svona verkefnum að þau kosta meira en áætlun segir, þau taka lengri tíma og færri nota þau. Mér var svolítið óhugnanlegt í þessari könnun að þeir sem sögðu að þeir gætu hugsað sér að hafa færri bílastæði og færri bíla voru 20 prósent í 101, en í hverfunum sem þyrftu að nota kerfið, til þess að það væri einhver notkun á því, þar var enginn áhugi. Þannig að það getur verið að menn séu að ofmeta.

Mig langar að koma inn á eitt, sko, af því að þetta tengist auðvitað bæði þessum umferðarmálum en líka því sem hefur verið kallað vaxtarmörk höfuðborgarsvæðisins, samningur sem gerður var 2015 um vaxtarmörk og að þrengja byggð. Ég verð að benda á, því nú er alltaf verið að tala um húsnæðisvanda og erfitt að komast inn á markaðinn fyrir ungt fólk og eignast þak yfir höfuðið, hvað þessi gjörð frá 2015 hefur hækkað verð á húsnæði mikið.

Við erum raunverulega að tala um að sveitarfélög komi sér saman um það að öll verði samþykkja að það sé verið að fara að brjóta landið, og enginn hafi neitunarvald. Þau hafa ekkert breytt í, og samningurinn er stilltur þannig að hann sé óbreytanlegur í 25 ár. Hann er búinn að virka í 10 ár. Allan þann tíma hefur húsnæðisverð leitt verðbólgumælingar í 9 af hverjum 10 mánaðarlegum mælingum.

Nei, þú veist að þessi skortur sem við búum til er búinn að ýta verðinu upp um þriðja hundrað þúsund á fermetra í lóðakostnað, og þú þarft að borga það þegar þú færð byggingarréttinn. Miðað við kannski fimm ára verkefni, þá er byggingarréttargjald með vöxtum, og svo þetta að víst prósenta íbúðanna fari á lægra verði til Félagsbústaða, og fyrsta hæðin, það er búið að reikna það út að þetta séu 22 milljónir á 60 fermetra íbúð. Þannig að þetta eru ekki einhver smáatriði. Ég held að öll sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu þurfi að átta sig á því að það þurfi að rýmka þetta og víkka út byggðina, því að þetta er að hindra fólk í að komast inn á húsnæðismarkaðinn. Þetta eru stærri erfðatölur á íbúð heldur en bara hlutdeildarlánin sem verið er að tala um.

Og eftirspurnin væri eftir litlum bílum og það væri bara röð út á götu sem vildu kaupa Yaris, en ég mætti bara selja sjö manna bíla. Þú veist, af hverju er verið að stækka runíbúðirnar, eins og hérna upp á Höfða, þær meðalstærðir hérna hundrað…

... fermetrar og má ekki vera nema hvað 15 prósent af íbúðunum, sko, litlar, og þær fara mikið inn í félagslega kerfið. Ég bara segi, sko, að því menn eru að tala um að launahækkanir séu aðaldrifkraftur verðbólgunnar á Íslandi.

Ég myndi segja að stefna Reykjavíkurborgar sé alveg örugglega í öðru sæti. Ég ætla að fá að halda áfram hérna. Ég ætla að fara aðeins í kannski svona menningarpólitíkina, sem bæði Miðflokkurinn og Okkar borg eru svona að, sem mætti kalla þjóðernisíslenskir stjórnarflokkar. Erum við bara mótmælið, eða mótmælið þegar þeir sækja hugmyndir sínar að einhverju leyti til bæði þjóðernishyggju og þá okkar Íslendinga, auðvitað?

Og ég var bara að velta fyrir mér, mér finnst það bara áhugavert af því að þetta er náttúrulega þekkt fyrirbæri úr stjórnarsögunni. En hvorugur er bara með menningarstefnu. Hver er einhver menningarstefna flokkanna? Fyrir frá þér, Okkar borg, þú veist, það er um að tjaldabakið, það er Borgarleikhúsið, það eru listahátíðir og árs- og framleiðsluhátíðir. Hafið þið einhverja stefnu í þessu?

Hvaða menningu?

Aldeilis ekki. Ég veit ekki einu sinni hvaða fánar þetta eru. Snorri hefur að segja, séu ekki viðbrögð við því sem hann er að segja, heldur viðbrögð við einhverju öðru, sko, viðbrögð við því sem einhver segir hann hafi sagt eða segir honum finnist, því að hérna, hann er ekki að setja fram neina andúð á neinum hópi eða slíkt.

Hann var að spyrja um stöðu þessa, hérna, hvernig er maður sagt, nýja fánans sem tákn um svona sameiningartákn. Já, þú kallar það spurningu?

Ég næði ekki alveg á hverju hérna að ýta regnbogafánanum, gamla góða, svona til hliðar. Það er sko þessi fáni, sem að sko sumir eiga rönd og aðrir ekki, skilurðu? Það er inntak, það er sex og það er krans og það er hérna þessi og hinn, en svo eru aðrir sem eru ekki, sko. Ég er nú búinn að vera að ræða svolítið við dóttur mína, sem er samkynhneigð, og hérna, ég er raunar að átta mig á því hvað varð til þess að honum væri ýtt svona út, þessum regnbogafána.

Ég átta mig við, við erum ekki alveg komin að niðurstöðu þar, því að sjálfum þykir mér nú bara vænt um regnbogafánann. Ég bjó nú í samræðissamfélagi hérna um 1992 ára, og það er nú fátt fjær mér en að vera að hafa einhverja skoðun á því hvernig aðrir lifa sínu lífi.

Hérna, mín grunnskoðun hefur alltaf verið sú að það verður hver að fá að vera sjálfur og það verður að sýna öllum virðingu, alveg sama hvað hópurinn er lítill. Og líka finnst mér að kjörnir fulltrúar, þeir sem eru í framboði, verði að gæta mjög vel að því að haga orðum sínum ekki þannig að það valdi sárindum eða einhverjum þjáningum hjá einhverjum hópum. Mér finnst eiginlega Snorri kannski mega gæta orða sinna, sérstaklega þegar momentið er þannig að þú veist, þú ert kannski að setja neista inn í púðurtunnu.

En mér finnst nú samt, eins og Jónas frá Hriflu hérna í gamla daga, hann var kannski svolítið ýktur, en viðbrögðin við honum voru miklu ýktari en hann, sko. Og mér finnst það sama oft eiga við um Snorra eða þessi mótmæli.

Já, já, hann kannski má gæta sín varðandi framsetninguna, en mér finnst oft viðbrögðin við honum ýktari heldur en tilefnið. Okkar borg vill hérna leggja niður kynjafræðslu í leik- og grunnskólum borgarinnar. Ætlum við að leggja það af?

Ég er að svara því, sko. Heyrðu, við ætlum að leggja það niður og hætta því bara. Við teljum að þetta eigi ekki heima inni í leik- og grunnskólum borgarinnar eða leik- og grunnskólum almennt.

Á sama tíma svolítið snöggur áður en ég var að fá að klára.

En málið er að þeir sem telja sín börn hafa þörf fyrir slíka þjónustu, þeir að sjálfsögðu leita hennar bara hjá þeim aðilum sem hana veita. Í þessu höfum við nú fengið að heyra aðeins að við séum ægilegir hatarar eitthvað. Ég bara skil ekki hvernig fólk fær það heim og saman. Það eina sem við erum að benda á, við teljum að börnin frá leikskólaaldri og út grunnskólaaldur eigi bara að njóta nokkurs konar friðhelgi frá öðru en að læra að lesa, skrifa, reikna og eiga eðlileg samskipti við allt og alla. Við erum líka, eins og ég bendi á oft og títt…

Nei, nei, þetta er svona það sem við teljum að þessi pakki eigi ekki heima inni í leik- og grunnskólum. Síðan eru aðrir sem telja að þetta eigi heima þar.

Við erum að tala um þessa kynjafræðslu. Ég var í kynfræðslu í gamla daga, þó ég sé nú orðinn gamall. Það var allt annar hlutur heldur en við erum að tala um í dag. Þið vitið að allir sem eru á okkur og horfa eða hlusta — og ég er ekki að segja að þið þurfið að kjósa okkur — en þetta er bara það sem við ætlum að gera. Og við viljum bara segja að það komi hreint og heiðarlega fram.

Líf Magneudóttir sagði á fundi með okkur um daginn að hún væri þar að taka Sundabraut í gíslingu til þess að knýja eitthvað fram sem hún vill fá. Þannig er vinstri. Við erum ekki þar, við bara að segja: Heyrðu, þetta er að fara út og kjósendur verða upplýstir um það. Það langar mig bara að skjóta á þig hérna. Þú segir þegar þið segist ekkert hatur og svo framvegis, en hérna er einmitt oddvitinn ykkar, Sigfús Aðalsteinsson. Það er myndband frá Ölveri í apríl…

…að þið standist ekki að flæma alla múslima frá Íslandi. Ég velti því fyrir mér: Ert þú sammála þessu?

Nú ætla ég bara að leiðrétta spurninguna. Þetta er klippt myndband. Umræðan sem var á undan þessari setningu Sigfúsar var árásin í ákveðnum bílakjallara í Borgartúni, þar sem, samkvæmt því sem fréttir segja, 27 palestínskir aðilar hafi hálfdrepið íslenskan karlmann, stungið hann ítrekað, keyrt yfir hann og barið. Í beinu framhaldi af því þá segir Sigfús: „Ég vil bara flæma þetta úr landi.“ Við höfum alltaf sagt frá degi eitt að þú kemur til Íslands á eftir íslensku og…

Hann er að vitna í þessa 27 einstaklinga sem tóku þátt í þessari árás.

Samhengið er það sama. Þeir hlustendur sem vilja hlusta á inngripið linnulaust, eða bara mína stuttu og einföldu skýringu, þeir verða bara að velja. Og ég segi bara: Hann sagði það, og það hefði verið til fyrirmyndar.

Því að hann hyggist flæma alla múslima úr Íslandi. Spurningin er: Ert þú sammála þessu? Er þetta nokkuð stefna Okkar borgar að flæma múslima úr Íslandi, og á þetta við aðra trúarhópa?

Það hefur aldrei verið inni í stefnunni að flæma múslima frá Íslandi. Það hefur alltaf verið skýrt, mjög skýrt, þegar við vorum að setja saman þessa stefnuskrá, að við byðum alla velkomna sem kæmu hér til að taka þátt í samfélaginu okkar, leggja sitt af mörkum og virða íslenska siði og menningu.

Frábært. Að sjálfsögðu eru ekki allir múslimar að haga sér svona, ekki frekar en allir Íslendingar. Og svo snýst þetta ekki eins um múslima; við erum að tala bara um erlenda ríkisborgara. Ef við erum með íslenskan ríkisborgara sem brýtur af sér, þá sitjum við uppi með hann, hann er okkar vandamál. Ef það er erlendur ríkisborgari, sama hvað hann kemur, þá á að senda hann úr landi og setja hann í ævilangt endurkomubann. Það er málið og kjarni málsins. Þetta er það sem Sigfús er að vitna í þarna.

Og þú sért með þetta á myndbandi, þá verðum við bara að hafa það. Þá verð ég að viðurkenna að ég mismælti mig þarna. Þarna erum við eingöngu að tala um þá sem brjóta af sér og koma hér og koma hér í þeim forsendum sem hann nefndi. Og hérna, síðasta spurningin: Þú ert nú, veistu, nú frekar auðvitað út úr…

Hérna, hvernig gekk að sýna stæði fyrir fundinn?

Það er ekkert mál, sko. Það er nú margt gott komið út úr því sem Heimildarmyndin sé verið að gera. Ég stakst við, meðal annars var mér bent á það, mér hafði aldrei grunað að almenningur mætti leggja hérna í kjallaranum hjá ráðhúsinu. Ég er búinn að nota það nokkrum sinnum síðan.

Nei, ég hélt bara að þetta væri fyrir borgarfulltrúa og eitthvað svona, eða einhverja fyrirmenni hjá borginni, sko. En nei, nei, ég sá til mín núna.

Úr 48 stæðum lausum, hins vegar þá var líka laust stæði hérna á yfirborðinu, sko, þannig að þetta var ekkert annað mál.

Já, já, já. Nei, nei, sko, sú stefna að fækka stæðum, eins og hún hefur verið mörkuð, um 2 prósent á ári eða 1.000 stæði á einhverju tímabili, óháð því hvort þeim er fjölgað í borginni og svona, hún hefur komið niður á atvinnurekstri og niður á íbúum hérna á svæðinu. Þó þetta skipti skoðanir, þá hef ég fengið mikið frá eldra fólki sem telur sig vera í félagslegri einangrun vegna þess að fólk sé hætt að koma í heimsókn.

Kannski mikið núna í lokin, en undirrótin að þessu er líka, að mínu mati, þessi mikla þéttingarstefna og vaxtarmörkin. Því þegar þú ert að þétta og byggja blokk sem er hérna með kannski bara 0,4 stæði á íbúð, þá fara þeir bara að leggja hjá næsta manni, af örvæntingu, og leggja í Glæsibæ og leggja í … Allir fara að setja upp bommur. Ég var að tala við fólk í Nóatúni og Borgartúni sem er að verjast því að fólkið fór að leggja úr Borgartúni eða ofan af.

Þannig að þetta villta vestur allra þessara appa, allar þessar hækkanir og svona, sko, undirrótin er að það er verið að ganga of langt í að þjappa saman. Það þarf að slaka þar á og víkka út byggðina. Þannig að ég er harður á þessu, sko, þó að þetta hafi verið umdeilt. En á endanum var þetta búið að fá yfir…

Það er sko, þú spurðir fyrst hvernig gekk að finna staðinn. Ljómandi vel. Ég er náttúrlega vanur hérna á svæðinu og hef yfirleitt notað bílakjallarann í ráðhúsinu þegar ég kem hérna inn í bæ í erindum. Það er bara þægilegt, fín verðlagning, mjög sanngjarnt verð. Og þess vegna er það nú eitt af okkar stefnumálum, en furðar sig betur ekki á því að selja bílastæðahús Reykjavíkurborgar, því að við ætlum að…

Ég var hissa einhvern tíma hvað þetta kostaði bara tvö… Þess vegna er það í okkar stefnuskrá og gert sérstaklega fyrir íbúa í 101 að Reykjavíkurborg haldi þessum bílastæðum í sinni eigu og haldi áfram að tryggja íbúum hverfisins að…

Þau eru hér uppi í Traðarkoti, þau eru uppi í Stjörnuporti og víðar, af því að ég veit að íbúunum hérna í 101 munar gríðarlega um að geta haft aðgang að ódýrum stæðum, hlaðið rafbílana sína og annað. Þannig að þetta munum við verja með kjafti og klóm, rétt eins og Orkuveitu Reykjavíkur og allt hitt.

Ég ætla að bjóða Ara upp á að sýna honum hvernig maður þekkir göngugötur hérna heldur.

… búið og Samfylkingarinnar, og við ætlum að lesa ykkur bara út.

Það kemur okkur fyrir að fá að hafa.

Það þar get ég skrifað hana sent okkur og ég fæ hana bara hingað í tölvunartíminn, þannig að ég bara kannski að hafa hana styttur í kantinum, þannig að það sé auðveldara fyrir mig að mér verði svona að gerast á fluginu, ef maður getur orðað þannig, en með mér eru oddvitar Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar velkomin, Hildur Björnsdóttir, reynslubolti, orðin út má vera nokkuð lengi að núna í borgarstöldinni, og svo auðvitað nýliði, Pétur H. Marteinsson.

Nýr oddviti. Ætlum bara eiginlega svona að hita okkur upp með einfaldri spurningu. Ætlum að spyrja þig fyrst, Pétur: Hvað er það fyrsta sem þið viljið gera náið að komast í borgarstjórn?

Svo fer að velta fyrir sér, sko, um hvað þessar kosningar snúast, og það eru að verða svona skýrari línur, finnst mér, milli flokka. Og ég held að þetta snúi svolítið um bara hvernig borg við viljum til framtíðar. Hvort það virðist vera svo svona uppi eðli hægri frá ákveðnum flokkum, og svo eru aðrir flokkar sem vilja vera kannski aðeins á sömu línu eða með sömu markmið.

Og við svo sannarlega viljum vera bara með jafnaðarmennskuna í fyrirrúmi. Við höfum sagt áður að við það hefur verið í öllum hverfum. Og auðvitað tekur maður inn, maður er búinn að hitta skóla og íþróttafélög og félags... það er ýmislegt.

Það er, sko, hingað til hefur áherslan verið rosalega mikið á skipulag og uppbyggingu og fasteignir og svo framvegis. Við viljum fókusera meira á grunninn okkar jafnaðarmanna, sem eru börnin og fólkið í borginni. Það hefur verið lítið talað um þessa hluti. Reyndar verður mikið talað um leikskóla út af því að það hafi ekki verið að ganga nógu vel, þannig að við viljum fara að setja mikinn fókus á börn og fjölskyldufólk.

Já, gaman að við skulum spyrja hvað við ætlum að gera strax, af því að við ætlum svolítið að leggja áherslu á það sem er hægt að gera strax. Við höfum tekið eftir því á síðustu árum, og kannski tuttugu, þrjátíu árum þegar Samfylking og R-listi hafa meira og minna verið við völd, að þá hefur mikið verið talað um framtíðina.

Og við höfum séð kosningar eftir kosningar, þá er alltaf talað um að Borgarlína eigi að byrja að keyra á næsta kjörtímabili, og svona berja keyra næ... á næsta, og aldrei gerist. Og við erum búin að kynna okkar kosningaloforð, sem er verkefnalisti, og þar erum við meðal annars með hundrað daga verkefnalista: verkefni sem við viljum ráðast í strax. Þar viljum við til að mynda hefja strax samtal við nágrannasveitarfélög og ríki um endurskoðun samgöngusáttmála. Við viljum fá skýrleika um hvernig á að fjármagna það.

Það er óskýrt í dag.

Það er óskýrt hvernig ríkisframlagið átti að vera, tíu og hálft prósent af samgöngusáttmálanum á að vera fjármagnað af ríkinu. Rúmur helmingur af þessu framlagi á í dag að koma inn með flýti- og umferðargjöldum, og það er ekki hægt að innheimta þau öðruvísi en að það komi löggjöf í gegnum þingið.

Og það þarf að fá pólitíska umræðu til landsins. Ég hugsa að það verði mjög umdeilt og þetta á að bera... tvöfalt. Og ég hef ítrekað reynt að koma að því hvernig þetta á að vera útfært, og ég hef ekki fengið nein svör.

Samgöngusáttmálinn er á fleygiferð núna. Það er búið að tvöfalda leiðir út úr borginni, Vesturlandsvegur, Reykjanesbraut, og það er verið að byrja á brúnni yfir til Kópavogs. Þannig að það er allt á fleygiferð. Að taka upp samning sem var skrifaður undir af borginni og sveitarfélögunum í kringum okkur bara fyrir átján, nítján mánuðum síðan, að taka núna upp þennan samning korter fyrir kosningar finnst mér óábyrgt. Við erum á fleygiferð.

Auðvitað þarf að taka af svona einstaka búta. Við vitum kannski, töluðum Suðurlandsbrautina eftir, en sko, hver búti fyrir sig má kannski ... Samningurinn slíkur verður að halda áfram. Það var varla endurskoðaður milli 2020 og 2024, og það tafði líka ferlið um átján mánuði.

Ég er ekkert sammála þessu, þar sem mun auðvitað veruleikinn er sá að til dæmis Borgarlína, sem Samfylking hefur barist mjög fyrir í núverandi mynd, hún hefur ekki raungerst og það eru tafir á henni vegna þess að verkefnið er dýrt og við höfum ekki fengið skýr svör um hvernig á að fjármagna það.

Það er vont auðvitað ef sveitarfélagið er að skipuleggja heilu hverfin á öllu höfuðborgarsvæðinu á grunni þess að þetta kerfi komi upp, og við þurfum við þetta að fara að fá svör um það, hvernig á að...

Þangað til að veggjöld verða innheimt, árið 2030, hefur staðið yfir sú fyrirætlan að þau félög sem halda utan um framkvæmdirnar þurfi að taka lán, vegna þess að samgönguáætlun tryggir ekki allt ríkisframlagið á ári hverju. Þannig hef ég áhyggjur af því að við séum að fara að slá lán fyrir þessum framkvæmdum.

Ég hef líka auðvitað bara áhyggjur af því að við vorum í dag í pallborði á fundi sem kallaðist Greiðleið. Þar kom Ráð Guðjónsson, hagfræðingur, með áhugaverðar tölur og braut niður hvað ríkið ver á næstu árum í samgöngubætur á hvern íbúa á landsbyggðinni og á höfuðborgarsvæðinu. Það er bara um tvöfalt meira sem er varið í landsbyggðina. Það er algjörlega kominn tími á okkur hér á höfuðborgarsvæðinu, þar sem við erum ósátt, að við íbúar á höfuðborgarsvæðinu þurfum að greiða sjálf fyrir þessar framkvæmdir með vegtolli.

Það hefur sýnt sig mjög skýrt á borðinu að það er gott samstarf á milli. En sko, 2024, þegar skrifaður var samningurinn, þá voru Bjarni Benediktsson forsætisráðherra og Sigurður Ingi, sem er fjármálaráðherra, og það eru sveitarstjórnir í kringum Reykjavík sem eru flestar frá Sjálfstæðisflokknum.

Þetta var alveg skýrt þá að það á eftir að gera lagabreytingar á þinginu til þess að fara í gegn með þessa fjárveitingu. Ég held að við eigum að vera stolt af þessum samningi, en ég kom ekki nálægt honum á sínum tíma. Ég var mjög ánægð með hann og spenntur fyrir honum alla tíð, vegna þess að við horfum á stóru myndina. Við höfum fjölgað gríðarlega; við fjölguðum um 27 þúsund manns bara í Reykjavík á 20 árum. Þá var fyrirséð að við þyrftum að...

En ef við förum að taka þetta upp núna þá mun umferðarteppan verða verri, við verðum pirraðri, mengunin meiri og við verðum lengur á milli staða. Við verðum að halda áfram eins og er. Ég bara ítreka: Mér finnst alveg fullkomlega óábyrgt að taka upp samninginn núna.

En þú vilt ekki endilega taka upp samninginn? Þú vilt það?

Þú sagðir það við fullvissu mjög framarlega í forgangsröðinni að fá Arnarnesveg, en Fossvogsbrúin er á dagskrá sem mun breyta miklu fyrir þau. Það var illa samið fyrir Reykjavík. Allur fókus í Reykjavík var settur á Borgarlínu, sem hefur ekki komið. Okkur hefur núna tvisvar, og núna í þriðju kosningunum í röð, verið lofað að hún eigi að keyra um götur Reykjavíkur á næsta kjörtímabili. Alltaf virðist hún vera í framtíðinni.

Það sem við viljum gera, ein mikilvægasta samgöngubótin í samgöngusáttmálanum, eru Miklubrautargöng, sem við styðjum og höfum gert. Þau eru gríðarlega dýr, kosta áætlað 6–7 milljarða og örugglega meira þegar upp er staðið. Þau eru algjörlega aftast í forgangsröðuninni. Við munum sjá þau um 2040. Það sem við viljum gera er að taka þessi göng út úr sáttmálanum, setja þau í einkaframkvæmd og fjármagna þau þá með hóflegri gjaldtöku. Það er ein leið til þess að flýta þessum göngum. Þið eruð ekkert of sammála því, svo sem. Þið eruð tilbúin að...

Skoða.

Þetta getur algjörlega verið rangt, vegna þess að það er bara framkvæmdatími og það er ákveðin fjárstreymisáætlun inni í þessum sáttmála. Ég þarf að taka þetta út fyrir sviga og setja þetta inn í innviðafélagið og greiða sérstaklega. Mér finnst að það þurfi þá ekki að taka upp sáttmálann.

Hann telur betur á hverjum einasta degi: 40 þúsund bílar koma úr nágrannasveitarfélögum inn til Reykjavíkur að vinna. En ég hefði haldið einmitt að það væri ekkert óviturlegt að svona framkvæmdir væru alltaf...

En hvað viljið þið gera til að liðka fyrir umferðinni hérna? Ég meina, í Sjálfstæðisflokknum, hvað er verið að gera strax í þeim efnum? Af því að ég held að þetta sé nú bara það sem, ef þið bara… ferðatíminn styttist um tíu mínútur, farið þið að hlaupa til í þessari kjósakuna eftir tuttugu ár? Annars vegar eru auðvitað…

Þessar snjöllu ljósastýringar sem alltaf er talað um, og það hafa nú verið unnar greiningar á því að það er hægt að gera miklu betur í þeim efnum. Við sjáum að það á ekki að klára ljósastýringarnar fyrr en þær dreifast alveg yfir tímabil sáttmálans, en það er annað sem við myndum vilja endurskoða. Það er verið að endurnýja allar ljósastýringar alveg út til 2040.

Þetta er eitthvað sem við gætum flýtt og gert hraðar og náð að dreifa betur umferðarálagi.

Á morgnana sjáum við það þegar skólarnir byrja að hausti, þá lengist ferðatími á ákveðnum leiðum um 30 mínútur. Við getum náð gríðarlega miklum ávinningi ef við fengjum háskólana í lið með okkur, spítalann og jafnvel menntaskólana, að dreifa betur upphafi skóladagsins.

Ég hef átt fund um þetta við rektor bæði Háskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík, þannig að þetta er samtal sem ég myndi vilja taka áfram. Er það raunhæf leið, myndirðu segja? Já, það er raunhæf leið, en við þurfum auðvitað þá að kalla eftir því að háskólarnir vinni með okkur að því að skipuleggja upp á nýtt.

Þetta er auðvitað einmitt… Ég sá að þú skýrðir mér það, það var mjög ágætt að sjá um þetta. Þetta gæti breytt heilmiklu. Er þetta eitthvað sem samfélagið myndi skoða? Já. Ljósastýring og svona búkasumir og plástrar, stóra myndin eru stóru fólksflutningarnir á morgnana og seinnipartinn.

Þegar umferðin er sem mest hjálpa ljósastýringar ekki mjög mikið þegar það er traffík í allar áttir. Það er varla búið að innleiða ljósastýringar hér og þar um alla Reykjavík.

Ég átti samtal í gær við sérfræðinga á þessu sviði sem voru að segja að þetta yrði betra og að það yrði samhæfing á ljósastýringunni á fleiri stöðum. Þetta mun hjálpa aðeins, vonandi. En stóra myndin er að við þurfum almenningssamgöngur, við þurfum massaflutninga á morgnana og seinnipartinn, annars verðum við föst í umferð.

Þetta er stóra myndin, þetta er Samgöngusáttmálinn, þetta er Borgarlína. Einhvern veginn tala menn illa um Borgarlínu og einhvern veginn vitum við hvað Borgarlína er. Það vita allir hvað Borgarlína er og hún verður á sérakrein.

Auðvitað á þetta að gera átakamál. Þetta hjálpar öllum, sérstaklega fólki sem er á bíl. En Hildur, af hverju er þetta átakamálið mitt? Af hverju mun þetta… Þetta eru bara almenningssamgöngur, þetta er bara strætó. Það er verið að reyna að koma því kerfi sem ég vil að taki hinum 18 ára gömlu Hafnarfjarðarskilyrðum…

Það hefur minnst, mjög lítið breyst. Þarf ekki bara einhvern veginn að taka til gegn þessu og koma þessu í almennilegt ásigkomulag og bara vera með strætó sem virkar? Það þarf algjörlega að efla almenningssamgöngur. Ég held að ef þú myndir gera skoðanakönnun meðal fólksins í landinu, þá væri örugglega meirihluti fólks sem myndi svara því játandi að

það þurfi að bæta almenningssamgöngur og fólk sé reiðubúið að fjárfesta í því. Það er rétt sem þú segir hérna — eða rangt sem má kannski frekar segja, eins og ósammálaður Pétur — að fólk viti alveg hvað Borgarlína er. Það er mjög merkilegt hvað margir virðast enn halda að þetta sé lest. Og það er eitthvað misskilningur.

Ég hef stundum sagt að mér finnist það vera stórkostlegt pólitískt afrek, mjög neikvætt afrek, að gera eflingu almenningssamgangna að einhverju stærsta pólitíska bitbeininu í borgarmálum í dag. Og hvers vegna er það? Það er auðvitað hugmyndafræðin sem býr að baki. Reykjavík er að fara nokkuð aðra leið en nágrannasveitarfélögin í þessum efnum, með skipulagsmálin í kringum Borgarlínu.

Ef fólk kynnir sér bara gögnin á bak við Borgarlínu og hugmyndafræðina sem býr að baki, þá sér það að gera á það með þeim hætti að þrengja að umferðinni.

Þetta er ágætis punktur hjá Hildi. En er þetta ekki algjört pólitískt klúður? Hefur einhver tekist að gera strætó að stærsta pólitíska bitbeininu á Íslandi? Já, maður getur kannski velt fyrir sér almennt hvernig er talað um Reykjavík.

Það er eins og borgin hafi verið töluð niður sístímalist í mjög mörg ár. Kannski er þetta eitthvað pólitískt undir hverjir eru að stjórna í ráðhúsinu, hverjir stjórna við fjölmiðla og sjónvarpsleiðis. En mér finnst umræðan um Borgarlínu bara hafa nánast verið á fjölmiðlalegri rangri braut.

Ég held að fólk sé, eins og Hildur segir, almennt sátt við almenningssamgöngur. Ég held að flestir séu frekar sáttir við þær. Ef þú nefnir Borgarlínu þá snýst fólk einhvern veginn aðeins við, sem er ekkert annað en…

Þetta eru almenningssamgöngur undir strætó og sérakrein og mun gagnast þeim sem geta ekki átt bíl eða vilja ekki eiga bíl. Hvernig er þetta ekki bara pólitískt klúður? Er ekki eitthvað að einhverjir hafi klúðrað með þessum hætti þegar

hann hefur gætt að ákveðinni óbilgirni, hreinlega, í þessari umræðu varðandi Samgöngusáttmálann og kannski Borgarlínuna? Er það kannski bara þessi kergja sem hefur myndast í kringum þá umræðu?

Og það verða allir himinlifandi út í komandi að við þurfum að fara að taka Borgarlínuna.

Hugmyndafræðin á bak við þetta er að þrengja að umferð, gera fólki erfitt fyrir að aka á bíl, svo það fari í Borgarlínuna. Þetta liggur bara til grundvallar í skýrslum á bak við Borgarlínu. Það er alveg hægt að innleiða hér hraðvagnakerfi á sérakreinum þar sem því verður við komið án þess að þrengja að umferð.

Það sem við erum ósammála um er hvort það eigi að þrengja að umferð eða ekki. Hjá okkur fjölgar bílum heilmikið, bílum hefur fjölgað um 70 í hverri einustu viku og koma 40 bílar úr hinum sveitarfélögunum á hverjum degi. Þetta mun halda áfram að fjölga. Hvað á að gera, bæði í sambandi við bílastæði og almenningssamgöngur? Þrengja að bílum? Það mun vera þægilegra að keyra þegar Borgarlínan kemur og fleiri taka strætó.

Ef þú skoðar aftur gögnin á bak við Borgarlínu, þá mun bílum áfram fjölga, jafnvel þó að við náum markmiðum um 12 prósenta notkun á Borgarlínu. Þeim mun bara fjölga hægar. Ég er viss um að efla almenningssamgöngur.

Og ég vil fjölga notendum þeirra. Ég er að benda á markmiðin á bak við Borgarlínu: að 12 prósent muni nota hana. Bílafjöldinn mun áfram halda áfram að aukast á götunum, þeim mun fjölga hægar. Það er markmiðið í öllum borgum sem við getum borið okkur saman við.

Ef við tökum þetta alvarlega, þá er markmiðið að fækka bílum alls staðar. Það er markmiðið á öllum Norðurlöndunum, í öllum borgum sem við bara mögulega værum til í að heimsækja. Þetta er alls staðar verið að tala um sömu mál.

Við erum að keyra börnin okkar innan úr hverfi í annað hverfi. Hönnun borgarinnar styður ekki alltaf við þetta. Já, þetta er geggjað í Barcelona, það er allt í hverfinu. Það er ekki allt í hvaða hverfi sem er hér.

Við minnumst eins og þú sagðir á þegar Kaupmannahöfn ætlaði að ákveða að verða hjólaborg út af því hvað mikið var af bílum. Þetta er nýtilkomið, sjötíu eitthvað, og þá er fullt af fólki sem er á móti því. En þeir taka ákvörðun um að verða hjólaborg.

Og þá var umræðan: „Við erum ekki Amsterdam, þú veist, veðrið inn í Kaupmannahöfn, við getum ekki orðið hjólaborg, við erum ekki Amsterdam.“ Þetta var umræðan og þeir bara taka strikið og gera það.

Það sem var hérna hraðbraut, gera að bílastæði eða eitthvað. Punkturinn er sko núna, þú nefndir Barcelona. Barcelona er að reyna að verða hjólaborg, og þá segir einhver: „Við erum ekki í Kaupmannahöfn, það er alltof heitt hérna.“ Við finnum alltaf einhverja ástæðu. Ágætis punktur, en...

Ég ætla að fara í skipulagsmál og ætla að byrja svona til bráðabirgða. Ég ætla að byrja á Græna gímaldinu. Þú hefur sagt að þéttingarstefna borgarinnar sé bara komin í óefni og henni sé svo sem vikið til hliðar að einhverju leyti, finnst manni.

Manni finnst eins og stórbátafólkið hafi litla yfirsýn yfir það sem er að gerast. Græna gímaldið er svolítið gott dæmi um það. Ég velti því fyrir mér hvernig þið sjáið fyrir ykkur að koma í veg fyrir næsta skipulagsslys. Þau verða alltaf vissulega, en kannski auðvitað... Samfylkingin var við völd þegar Græna gímaldið komst upp, á ykkar vakt. Þú ert auðvitað ekki óvanur uppbyggingu og öðru eins.

Hvað skal gera, hvernig á að koma í veg fyrir þessi skipulagsslys og hvað skal segja við íbúa sem eru bara með grænt ferlíki?

Nei, þetta mál er náttúrlega alveg glatað. Ég held að maður geti aðeins litið á það þannig að rísi þarna Græna gímaldið, þessi stóra skemma þarna fyrir framan íbúðarhús í Breiðholtinu.

Og mér finnst einhver sögn í því. Ég er ekki viss um að þetta hefði endilega sig í Vesturbæ eða í Laugardalnum, þannig að mér finnst að málinu hafi svona stjórnsýslulega bara verið klúðrað.

Það er ekki yfirsýn. Það er eins og svona lag gerist. Og ég velti því fyrir mér: Skipulagsslys eiga að gerast, þau gerast alltaf. Ég velti því fyrir mér hvort við stjórnmálafólk — er Samfylkingin bara treystandi til að halda áfram þessari vegferð?

Já, ég held að við verðum nú að spyrja Einar Þorsteinsson meira um þetta mál heldur en Samfylkingarfólk, en auðvitað er þetta bara á ábyrgð borgarstjórnar.

Að lokum, en hérna, þetta er mál allavega. Vítill varnar. Það er einhver vinnsla eða einhver skýrsla núna sem birtist mögulega fyrir kosningar, ég er samt ekki viss, sem er svona stjórnsýsluúttekt á þessu máli, þar sem kemur í ljós bara hvar þetta klikkar. Mér grunar að þetta hafi klikkað á mörgum stöðum. Þetta hafi svona velst áfram í kerfinu og enginn kjörinn fulltrúi að lokum tekið ábyrgð á þessu. Nei, auðvitað ekki, Hildur.

Af hverju ekki? Af hverju er ekki um að þessi skipulagsleysisslys, eins og þú segir, gerist vissulega, en hvernig ákvað um það fyrir þetta? Og er ekki einhver þreyta komin í mannskapinn þegar svona sé fram hjá?

Það er ýmislegt óþægilegt, en þetta brást kerfið, það er alveg ljóst. Og þarna fá aðilar uppbyggingarheimildir og þeir byggja bara innan þeirra heimilda sem þeir fá. Þannig að uppbyggingaraðilinn gerir tæknilega séð ekkert rangt, þó að einhverjir geti spurt sig um eitthvað viðskiptasiðferði eða samfélagsábyrgð eða eitthvað slíkt. En þeir vinna bara innan þess ramma sem þeir fá frá borginni. Þetta mál er auðvitað birtingarmynd ákveðinnar þéttingarstefnu og þú sagðir áðan að þéttingarstefnan sé búin samt á ríkislóðum.

Er að minna þéttingarreitir, þannig að það á nú að halda áfram vegna þess að við sjáum hvernig borgarfulltrúar hafa horft á atvinnusvæði í Reykjavík. Þau hafa látið fyrirtæki víkja fyrir íbúðabyggingum. Þannig að þetta getur nefnt sem dæmi Vogabyggðina, Ártúnshöfða núna, jafnvel Skeifuna, sem er fyrirhuguð. Ég veit ekki hvað verður um Suðurlandsbrautina eftir að þetta fyrirliggjandi skipulag kemst í gegn. Þegar borgin fær til sín haga sem vilja byggja sínar höfuðstöðvar og halda sínum höfuðstöðvum hérna í Reykjavík, þá eiga þeir heldur þessa lóð í Mjóddinni, sem auðvitað passar alls ekki undir þessa starfsemi. Þetta er starfsemi sem hefði betur átt heima kannski á grófhafnasvæði við höfnina eða eitthvað slíkt. Og nýjasta sem maður hefur heyrt frá bæði Samfylkingu og Pírötum er að Sundahöfn sé mjög spennandi staður fyrir íbúðabyggð. Þannig að það skortir allan skilning á atvinnurekstri hérna í borginni.

Fyrirtæki hafa verið hrakin burt, bæði vegna lóðaskorts, vegna þéttingarstefnunnar. Atvinnusvæði víkja fyrir íbúðabyggð. Hér eru með óhagstæðustu fasteignaskattana á atvinnuhúsnæði, stjórnsýsla sem reynist flækifótur fyrir fólk hér í rekstri. Þannig getur maður talið margt.

Þetta er sú mynd sem Hildur er að draga upp, að hann sé óvenju neikvæður í dag.

Þá þurfa þeir að skilgreina flötinn upp á nýtt. Þessi fyrirtæki vilja vera hérna. Auðvitað eru víkjandi fyrirtæki. Þú nefndir ykkur í grein um daginn, hérna, Heklu, að Hekla hafi farið. Það er náttúrlega bara bílafyrirtæki eða bílasala sem er fullt af bílum, fá starfsmenn mikið af bílum í miðborginni. Þeir fara. Þeim var boðin lóð.

Þeir fengu lóð í Breiðholtinu en enduðu með að fara síðan í Garðabæ. Sama starfsemi er víkjandi. Þú veist, hlutir breytast. Okkur hefur fjölgað um 27.000 manns á síðustu 20 árum. Við viljum hafa blandaða byggð. Þú nefndir um daginn malbikunarstöðina. Hún fer í annað sveitarfélag. Maður getur alveg hugsað: Af hverju ertu ekki í Reykjavík áfram? Af hverju er Hekla ekki í Reykjavík áfram? En við erum á einu atvinnusvæði og við höfum lagað okkur að því. Við viljum geta farið á móti umferð og það sé ekki 40 smára spölur komandi í Reykjavík. Þessi líka einhver umferð á móti, það er á einhverri hans að jafna.

En þegar það er vöxtur í atvinnulífinu í Reykjavík og fjölgun starfa, og þau eru að breytast, þá eigum við ekki að hafa miklar áhyggjur af því. Ég ætla að halda mér aðeins við skipulagsmálin. Við erum komin aðeins út í svona skáld tengt, að vísu. Ég verð bara þrjóttur, sko. Það er einkennilega flæddur svipur hérna, en þið viljið, sem Samfylkingin, setja sér þetta til slagkrafts í uppbyggingu. Það hefur…

Það hefur varla skort á slíku í uppbyggingu í borginni. Mér finnst þér svo vera þokkalegur slagkraftur. Það má vera, þetta er bara mín upplifun, en ég velti því fyrir mér: Mér finnst eins og það sé ákveðið vantraust hjá borgarbúum þegar kemur að uppbyggingu Reykjavíkur og Samfylkingar.

Þarf Samfylkingin ekki að eiga einhvers konar samtal við borgarbúa um það hvernig á að halda áfram? Hafa þeir ekkert um að vera spurðir hvernig þeir vilja byggja upp þessa borg, eða er það bara Samfylkingin sem hefur verið kosin ítrekað út af sinni stefnu?

Það þarf allt að byggja áfram, hvort sem okkur muni halda áfram að fjölga, þó að fólksfjölgunin kannski sé aðeins á niðurleið. Það hefur aldrei verið byggt eins mikið og það var ákveðið að þétta hverfin sem voru til staðar. Ég held að það hafi verið rétt ákvörðun.

Og fyrst og fremst er það rétt fyrir úthverfin. Það að við séum að byggja þétt og kannski svona vestar í borginni gerir að verkum að það er minna álag á stofnbrautir í kringum hverfi sem eru austar í borginni. Eftir því sem við byggjum austar, þá verður meira álag á Ártúnsbrekkuna eða þá verður Árbærinn meiri umferðareyja.

Núna er þessi þétting að mestu leyti búin, fyrir utan ríkislóðir sem voru að koma inn núna, bara í dag. Mjög skemmtilegt að þetta eru góðar lóðir og mjög ánægjulegt að við séum í ríkisstjórn sem er búin að reyna að fá þessar lóðir í mjög langan tíma. Ríkisstjórnin er bara að vinna núna með Reykjavíkurborg. Mjög gott hjá Heiðu borgarstjóra að það fengi þetta í gegn. Síðan átti hann alveg eftir að deiliskipulagið datt saman við. Við höfum ákveðið hvenær samfélagið vill byggja 6.000 íbúðir austan miðju. Álag á Ártúnsbrekkuna, augljóslega, sem við vorum svo að tala um. Þetta hlýtur að vera metnaðarfullt verkefni.

Þetta eru þessar hallir þarna við Úlfarsárdal. Ég átti fund með fólki í Úlfarsárdal um daginn og var að spyrja hvað væri að vanda í þessu nýja og skemmtilega hverfi.

Nei, það eru ekki 6.000 íbúðir, það er bara fleira fólk, þannig að það komi okkur að fjórum íbúðum þar, minni mín. Og þetta er að nægjast við byggðina, þannig að þetta er í raun að koma til móts við fólk sem hefur verið að... Nú er þéttingin komin í einhverjar öfgar, sem ég held nú ekki. En það er verið að halda áfram uppbyggingu.

En það er nú kannski aftur þetta offors sem manni finnst stundum vera og óbilgirni í meirihlutanum hingað til. Mér finnst eins og þeir hafi ekki viljað taka samtalið, hafi gengið hart fram í sinni stefnu, kannski jafnvel gengið fram af borgarbúum. Þétting er ágæt, en að þétta allt á tveimur árum virkar yfirgengilegt.

Ég veit alveg að það er ekki öll þétting sem heppnast vel, en langflest ný hverfi og þétting inni í hverfum — veistu, fólk sem býr í hverfinu er mjög ánægt. Fólkið niðri í bæ og á Vesturbakkanum er svona bara... Það er ekki alls staðar sem yfirleitt er hægt að byggja við. Við vitumst honum ekkert í hamingjuna. Við auðvitað búum að kjósa, en þar eru það kannski...

Besti mælikvarðinn er Fellahverfi í Breiðholtinu. Það hefur nú eitthvað aðeins verið dregið úr, þannig að það er nú gott. Við höfum stutt uppbyggingu í Keldnalandinu, en bæði uppbyggingin í höllunum og í Keldnalandinu er skipulag sem við myndum vilja breyta. Við teljum þéttinguna of mikla og samgönguskipulagið í Keldnalandinu algjörlega galið. Þar er gert ráð fyrir um 6.000 íbúðum og 2.300 bílastæðum.

Fylgja 6.000 störfum, tíðustum íbúum, 2.030 bílastæðum. Bílastæðin verða þannig að enginn verður með bílastæði við heimili sitt. Það verða sjö eða átta miðlæg bílastæðahús í hverfinu, þannig að þegar þú ferð heim þarftu að leita að stæði í einu af þessum húsum.

En þetta er eitt af þessum hverfum sem hangir á því að Borgarlína komi og langstærstur fjöldi íbúanna sem býr í hverfinu muni ferðast með Borgarlínu. Og ég held að það sé hérna mikilvægt. Við viljum byggja meira austarlega í...

Í borginni viljum við líka byggja á Geldinganesi. Við viljum byggja meira á Kjalarnesi, en við höfum líka oft talað um – og nú fer ég svolítið inn í samgöngumálin aftur – að það þarf að jafna borgarskipulagið. Ef við myndum horfa á drónamynd af Reykjavík í umferðarálagi, þá sjáum við hvernig helmingur samgönguinnviða stendur tómur að morgni og svo snýst þetta við síðdegis. Þannig að það hefur verið svona skipulagsákvörðun hjá borgaryfirvöldum að það er enginn á ferðinni á daginn.

Til að ná þessu jafna borgarskipulagi þurfum við að fjölga stórum vinnustöðum austarlega í borginni og þar þurfum við að skipuleggja atvinnulóðir. Þangað þurfum við að sækja fyrirtækin. Hvað segirðu, svona hugmyndir í mér? Þetta hljómar nú ákaflega skynsamlegt. Og hvað með að þetta sé galið, þessi skipulagning þarna í Keldnahverfinu? Er það eitthvað sem þú getur tekið undir?

En það að fjölga atvinnutækifærum og atvinnulóðum nær nýjum hverfum er bara mjög gott mál. Við erum alltaf með fullt af vinnustöðum á Bíldshöfða, Bragganum, til Mjólkursamsölunnar og Egils.

Og nei, þarna inn með Mjólkursamsölunni og Egils. Það er bara fullt af fyrirtækjum uppi á Höfðanum, mjög mörg fyrirtæki, og verða áfram.

Það er mjög gott ef það er dreifð atvinnustarfsemi. Stærstu vinnustaðirnir eru hins vegar vestanlega, ósköp stærri: háskólarnir auðvitað, Háskóli Íslands, Háskólinn í Reykjavík eða Landspítalinn. Það er ekki svo auðvelt að færa þessa starfsemi, sko, en sjálfsagt að gera ráð fyrir því í nýjum hverfum.

Ég vil bara nefna eitt með hérna sem Hildur segir og sem skilur okkur aðeins að, og það er að hún efni að hún efni að það sé of mikið óhagnaðardrifið húsnæði. Við leggjum mikið upp úr því að það verði áfram óhagnaðardrifið húsnæði. Við vitum bara þörfina, við vitum þörfina, að það er fullt af fólki sem getur ekki reitt sig á venjulegan markað. Við höfum séð hvernig leiga hefur hækkað, þannig að það er sko…

Það er svo mikil áhersla á þetta.

Húsnæðisstefna Reykjavíkurborgar hefur gert ráð fyrir því að mjög stór hluti af því húsnæði sem byggt er í Reykjavík séu niðurgreidd húsnæðisúrræði. Viðskiptaráð gerði úttekt á því hvað hefur verið byggt hér, held ég, á síðustu tíu árum og það var átt í fjörutíu prósent voru einhver niðurgreidd úrræði. Það er ekkert í íslenskri samfélagsgerð sem bendir til þess að fjörutíu prósent fólks þurfi niðurgreiðslu eða sporslur frá samborgurum sínum.

Það sem við þurfum að gera er að tryggja heilbrigðan húsnæðismarkað. Það á ekki að vera þannig að fjörutíu prósent fólks þurfi niðurgreitt húsnæði. Við þurfum að tryggja heilbrigðan húsnæðismarkað. Og hvernig gerum við það? Við gerum það með því að byggja meira, skipuleggja meira land, brjóta nýtt land. Svo er það þannig, já, eins og ég nefndi, Geldinganesið og Úlfarsárdalinn og fleira.

Svo er það þannig að hér hefur verið úthlutað landi undir svokallað hagkvæmt húsnæði, sem hefur verið sett í hendur á fólki sem hefur ekki byggt upp og selt lóðarnar áfram með hagnaði. Þetta akkvæði næsta málsmiðla spyrjaði mér, sem er að þegar búið er að úthluta lóðum, þá er svona sérreykvísk hefð að bíða um uppbygginguna. Það er verið að endurselja lóðir fyrir miklar fjárhæðir og jafnvel að menn sitji mjög lengi á þessu.

Við áttum alla smá rimmu hvað þetta varðaði, að koma til ljósavarpspunktasölu, sem sagt út úr því í Vatnsmýrinni og allt þetta. En bara svona, þú þekkir það vel, þú hefur verið í þessari stöðu. Þú varst svo sem alveg… Ég er saklaus af því að það voru tafir á því verkefni. Það voru alltaf bara djúpar deilur um flugvöll Reykjavíkur.

Og ég spyr satt bara: Hvað finnst þér einmitt um þetta? Það er vitað að það er hérna starfshópur sem er að samfylgja komumálunum og er að skoða nákvæmlega þetta. Hvað vilt þú sjá gerast í þessum lóðamálum? Og bara, viltu ekki að það… Það er ekki að komast af stað einhvern veginn.

Jú, það er vandamál. Það er vandamál. Það er vandamál. Það komu einhverjir eigendur að lóð og þeir vilja ekki byrja og eru síðan að reyna að breyta deiliskipulaginu og síðan selja þeir. Síðan koma aðrir og vilja líka breyta deiliskipulaginu. Mér hefur fundist Reykjavíkurborg svona eftirgefanleg í þessu.

Það á að vera þannig þegar Reykjavíkurborg stendur við sitt, sem er ekki í öllum tilfellum. Í mínu tilfelli var það að Reykjavíkurborg stóð ekki við sitt. Þannig að þetta var svona öfugt við lóðabrask og hefur enn…

Það held ég sé að byrja komið í samningana núna, en það er nauðsynlegt að fólk sitji ekki á einhverjum lóðum í langan tíma þegar húsnæðisskortur er og þarf að byggja á ákveðnum stöðum. Þá er þetta nauðsynlegt að gera.

Talandi um að skapa heilbrigðan húsnæðismarkað, þá þurfum við auðvitað að lækka húsnæðisverð. Þá er mikilvægt að nefna að það er margt sem borgin hefur gert sem hefur knúið upp húsnæðisverð. Það eru íþyngjandi kvaðir sem borgin setur á uppbyggingaraðila, um til dæmis að tiltekinn fjöldi þurfi að vera seldur félagsbústöðum á undirverði, að það þurfi að vera verslunarrými á jarðhæðum og annað eins. Allt þetta leggst auðvitað ofan á fasteignaverð eignanna fyrir ofan.

Þannig að það er auðvitað hluti af því sem þarf að gera, því þetta knýr líka upp fasteignaverðið. Það er tafatíminn sem fólk verður fyrir vegna þess að skipulagið er svo lengi í gangi. Uppbygging er mjög framþung; menn þurfa að leggja út í mikinn kostnað á fyrsta degi og fjármagna það að meðaltali með lánum. Það verður þessi mikli fjármagnskostnaður á meðan menn bíða eftir að skipulagið fari í gegn.

Skapa gagnkvæma hvata fyrir borg og uppbyggingaraðila til að byrja hratt. Við myndum gera það með því að tryggja 12 mánaða greiðslufrest á byggingarréttargjaldi, þannig að menn þyrftu ekki að borga gjaldið strax heldur að 12 mánuðum liðnum. Þannig hefðu menn hvata til þess að fara hratt af stað. Ef ekkert hefur gerst eftir 12 mánuði þarf að fara í samtal um hvort menn skili lóðinni. Þannig hefur borgin hvata til að hrinda húsnæðisuppbyggingu af stað til að fá sínar greiðslur.

Öfugt. Ég ætla að fara í fjármálin. Það komu fréttir í gær og hafa verið ræddar í borgarstjórn í dag um hallarekstur borgarinnar sem fór yfir 5 milljarða. Samt var búist við viðsnúningi upp á 400 milljónir í hagnað. Þessi viðsnúningur var af því að gert var ráð fyrir lífeyrisskuldbindingum sem kannski einhverjir skilja ekki, en hérna, við skýrum þetta kannski fyrir okkur.

En í minninu ætla ég að þetta sé ótrúlegt vanmat á áætlanagerð. Hildur, hvernig fer maður úr 4 milljóna króna hagnaði yfir í 5 til 6 milljarða mínus?

Þetta er tæplega 6 milljarða sveifla, 10 milljarða sveifla milli ára. Auðvitað er rétt að þarna er gjaldfærsla lífeyrisskuldbindinga sem kemur inn, en ég hef sagt að þetta sé sennilega Íslandsmet í slaklegri áætlanagerð. Það var nú bara í desember síðastliðnum að við fengum útkomuspá sem gerði ráð fyrir tæplega 400 milljóna jákvæðri niðurstöðu í rekstrinum.

Það er bara í lok desember og það er ótrúlegt að menn geti ekki áætlað þetta betur, ekki síst vegna þess að þegar við gerum áætlun á sama tíma fyrir árið 2026 þurfum við auðvitað að byggja á því hvernig staðan var árið áður, hvernig raunstaðan er í rekstrinum, hvað við getum raunverulega gert og hvar þarf að draga saman seglin. Það er auðvitað ekki bara þessi lífeyrisskuldbinding sem hreyfir nálina frá útkomuspánni. Það eru alveg 2,4 milljarðar ógreiddir sem bætast ofan á.

Það sem gerðist er að við fengum fyrstu drög að ársreikningi, svo fer hann í endurskoðun og þá bætast 900 milljónir við sem höfðu einhvern veginn týnst.

Sko, Pétur, þú ert að taka við flottara hlutverki frá Brynjólfi, en þú ert að fara inn í borgarstjórn.

Það er alveg öruggt að þú verðir í meirihluta eins og annað. Ég velti því fyrir mér: Treystirðu þér í þennan slag? Þinn flokkur er að skila miklum mínus, þú ert í forsvari.

Annars sæti á listanum við borgarstjórinn sjálfur.

Þegar maður sér áætlanir vill maður auðvitað sjá sem flestar tölur grænar og fallegar, sko. Það er aldrei gaman að sjá rauðar tölur. En maður horfir út í stærra samhengi: þá er samstæðan með 8 milljarða hagnað, með B-hlutanum. Það er aðallega...

Orkuveitan, sem við erum svo stolt af að eiga. Hún verður ekki seld.

Það er gott að heyra. En sporin hræða aðeins með Sjálfstæðisflokkinn, með að selja orkufyrirtæki. Flokkurinn á landsvísu er nú að tala um að selja orkufyrirtæki á landsvísu til þess að hérna…

Það er hérna átta milljarða hagnaður á samstæðunni. Samstæðan á Orkuveitu Reykjavíkur og Faxaflóahafnir, gríðarlega sterk fyrirtæki, að vita það aftur. Enda búið á einangrunargrundvelli og svo tali nú ekki um að Orkuveitan er greiddist.

Ekki á að hækka hitunarkostnaðinn. Hann hefur nú samt sko lítið hækkað að raunvirði í mjög langan tíma. Það kostar bara jafn mikið að hita hús í Reykjavík og í Þýskalandi, sko. Þetta er bara orðið allsfála. Ég þekki ekki þýska markaðinn nógu vel, en þetta hefur ekki að…

…raunvirði ekki hækkað að neinu viti í tíu ár. En það er það að við eigum, við borgarbúar, við eigum Orkuveitu Reykjavíkur og við stöndum að eða við búum að því, þannig að samstæðan í heild, og þrátt fyrir að hafa verið aðeins erfitt ár með rekstrarstöðvun á Grundartanga og háa vexti og síðan þessa kennarasamninga…

…við erum sátt að við sömdum við kennara, leiðréttum laun kennara, þannig að þeir sem eru að vinna með börnunum, og við hljótum að vera ánægð með það. Já, og þá kemur þetta. En það er annað…

…sem það er um að horfa á veltufé frá rekstri, aukningu um tvo milljarða milli ára. Og við hugsum aðeins: hvað er það? Það er bara eins og í heimilisbókhaldi, þegar við erum búin að greiða…

…öll laun og allan rekstur og það er búið að greiða allt í gegnum árið, þá eigum við fjórtán milljarða inn á reikningnum í lok árs, sem er tveimur milljörðum meira heldur en árið undan. Þetta er dálítið lýsandi staða…

…og lýsir rekstrinum dálítið vel. Þetta er reksturinn í heild sinni, þannig að það hefur verið gagnrýnt endalaust að hérna sé ekki verið að halda nógu vel og þétta spilin þegar kemur að rekstri borgarinnar.

Ertu sammála því? Ósammála því?

Auðvitað vill maður alltaf gera betur í öllum rekstri. Við erum hins vegar ekki að reka fyrirtæki fyrir arðsemiskröfu hluthafa. Við erum að rækta samfélag og það getur gengið upp og niður, sko. Ég er búin að heyra núna í örugglega tuttugu ár frá minnihlutanum að Reykjavíkurborg sé á hausnum, en ég sé ekki betur en að Reykjavíkurborg hafi bara staðið sig býsna vel í mjög mörg ár. Þetta er ekki besta árið, þetta er ekki sigurárið.

Hann talar um að samstæðan skili átta milljarða jákvæðri niðurstöðu. Hvað hreyfir nálina í þeim efnum? Það eru þessar matsvirðisbreytingar fjárfestinga hjá Félagsbústöðum. Það er sem sagt bara eins og þú sért með heimili sem fær póst um að fasteignamat íbúðarinnar sem þið búið í hafi hækkað, en það breytir engu um það hvort hún á að borga rafmagnsreikninginn eða bónusferðina. Þannig að þetta eru bara svona froðutölur í rekstrinum, og í rauninni er samstæðureikningurinn þrjú hundruð milljónir í mínus, svo það sé sagt.

Varðandi Orkuveituna, þá talar hann um að við séum ekki að reka fyrirtæki með einhverja arðsemiskröfu til eigenda. Þannig hefur meirihlutinn í borginni auðvitað farið með Orkuveituna í gegnum árin. Við erum með veitukerfi þar sem er veruleg innviðaskuld, og það þarf núna næstu fimm árin að fjárfesta fyrir nærri tvö hundruð og fimmtíu milljarða.

Ástæðan fyrir því að Veitur þurftu að hækka reikningana á hitaveitunni um daginn var meðal annars vegna þess að borgirnar kreista svo mikið nærð út úr Orkuveitunni að það er ekki annað hægt en að hækka gjaldskrár og slá lán til að fara af stað í þessar nauðsynlegu innviðaframkvæmdir. Það sem við sjálfstæðismenn viljum gera með Orkuveituna er að hún einbeiti sér að þessari kjarnastarfsemi við íbúana, upprunalegu hugmyndinni um að Orkuveitan væri að tryggja íbúunum vatn og orku og fráveitu á hagstæðum kjörum.

Við höfum ekki að vera í ljósleiðara og við eigum ekki að vera í K-fréttafélög og landið allt. Það er bara ekki hlutverk okkar Reykvíkinga að vera í slíkum taprekstri, þannig að við viljum selja þetta út úr samstæðunni…

…og einbeita okkur að því að tryggja borgarbúum og fyrirtækjum í Reykjavík þessa þjónustu sem ég nefndi áðan, bara orku, vatn og fráveitu á hagstæðum kjörum. Ég er með hérna nokkrar spurningar sem við höfum fengið frá lesendum. Er það bara í breytingar í bara fyrstu að þinni?

Það er verið að tala um heimgreiðslur. Eruð þið með það? Ég vil bara minna á ykkur þegar við erum með okkur starf… Nei, þetta er móti bara öllum umræðu um heimgreiðslur, sem er að fara fjörutíu, fimmtíu ár aftur í tímann. Við erum með allt aðra leið í leikskólamálum.

Já, heldur en að vera að…

Ég er með bara nokkrar spurningar. Já, þetta krefst aðeins lengra, já. Með lögfestingu hérna rétt…

…barna til leikskólavistar þegar þetta útspil kemur frá ríkisstjórninni, að reyna bara, eins og aðrar skandinavísku eða hinar Norðurlandaþjóðirnar, að vinna með ríkinu að því að lögfesta þetta og að fylgi fjármagn með til sveitarstjórna og…

Þá fóru oddvitar sveitarfélaganna einhvern veginn að mótmæla. Ég bara náði ekki utan um þetta. Mér fannst það bara gott mál að ríkisstjórnin og sveitarfélögin gætu unnið saman að þessu. Þetta mun ekki leysa allt á einu bretti, þetta getur verið í áföngum núna.

Á næsta kjörtímabili. En við viljum leysa leikskólamál til lengri tíma, síður öðruvísi en með heimgreiðslum, og alls ekki með því að treysta stórfyrirtækjum fyrir leikskólanum. Við tölum bara fyrir fjölbreyttum lausnum og ekki einhverri einni ríkisleið til að eignast barn. Við höfum séð það að fjölskyldur vilja ólíka hluti.

Ég hef í tvígang setið í þessum aðgerðahópi ríkisstjórnarinnar um brú umönnunarbilsins sem formaður, þegar Bjarni Benediktsson var forsætisráðherra. Þá var ég svo rekinn af Kristrúnu Frostadóttur.

En hún kom bara með sinn formann, eðlilega, þannig að ég hef nú smá innsýn í þá vinnu sem leiðir til þess að talað er fyrir því að lögfesta leikskólastigið. Sko, ef við ætlum að vera eins og hin Norðurlöndin, þá þurfum við auðvitað að fylgjast líka með þeim í menntun og leikskólaumhverfinu öllu.

Við erum bara öðruvísi en Norðurlöndin hvað þetta varðar. Við erum með lengra leikskólakennaranám, við erum með lengri undirbúningstíma fyrir kennara, við erum með fleiri kennara á hvert barn heldur en nágrannaþjóðirnar og erum með langsamlega dýrasta kerfið. Þannig að ef við ætlum að bera okkur saman við Norðurlöndin og lögfesta þetta eins og Norðurlöndin, þá þurfum við að gera fleira eins og Norðurlöndin til að það gangi upp.

Veruleikinn er bara örstutt sá að í dag, og þetta kemur fram í skýrslunni góðu, vantar 2.600 leikskólakennara til starfa á Íslandi, bara miðað við stöðuna núna í dag. Það eru rúmlega 80 manns að útskrifast úr námi.

Þá spyr ég ykkur: Hvað finnst ykkur um boðað símabann í grunnskólum? Viljið þið símabann? Já, við erum ennþá með á stefnuskrá að fara af stað með tveggja ára tilraunaverkefni um símabann í grunnskólum og mæla árangurinn. Þannig að við viljum fara af stað í þetta verkefni og mæla hvernig börnunum líður og hvort námsárangur þeirra batni fyrir vikið.

Símabann? Já, sko, mér persónulega finnst að krakkar eigi ekki að vera með símann í skólanum, en ég treysti kennurum og skólastjórnendum mjög vel fyrir þessu. Mér þætti mjög gott að það yrði sett á bann.

Segðu mér þá: værir þú tilbúin að gefa eftir borgarstjórastólinn til að mynda meirihluta? Skrýtnar spurningar, finnst henni.

Það fer alveg eftir málefnunum hversu lengi maður ætlar að vera í pólitík, til þess að ná fram einhverjum breytingum. Maður kemur inn í pólitík til þess að breyta einhverju, vera breytingarafl. Ef maður getur náð breytingunum með því að stíga til hliðar og einhver annar tekur borgarstjórann, þá er það sjálfsagt. En ég held að maður nái mestu breytingum með því að stjórna.

Ég fór ekki í borgarstjórn til að verða borgarstjóri. Enda er ég búinn að vera átta ár í minnihluta og væri löngu farinn ef það væri eina hvatningin fyrir mér.

Já, einmitt. Og hvernig er það hjá ykkur tveimur? Þú varst núna tíma skaðaður við Sjálfstæðisflokkinn og hefur ekkert verið mikið virkur í gegnum áratugina, ímynda ég mér. En svona, sjáið þið fyrir ykkur flöt á samstarfi? Ég meina, það er alveg fyrirséð að hérna verði erfitt að mynda meirihluta, eins og allar kannanir segja til um núna. En gætir þú unnið með Sjálfstæðisflokknum í meirihluta?

Í fyrsta lagi er mikið samstarf í borgarstjórn. Það er auðvitað mjög mikið samstarf. Þegar maður reynir að mynda meirihluta, reynir maður að mynda hann í kringum málefni. Við Hildur þekkjumst ágætlega. Það væri ekkert mál að vinna saman, en málefnin skipta öllu máli. Ég þekki oddvita í mörgum af hinum framboðunum líka, þannig að ég held að við getum öll unnið saman og þurfum að vinna saman. En hvernig maður myndi meirihluta snýr að málefnunum, held ég að…

Það geta fundið flöt, málefnalegan flöt, til að vinna saman og þetta rímar við okkar tilfinningu. Það endurspeglast ekki endilega í niðurstöðum skoðanakannana, þó þær séu vissulega eftir. Já, það eru auðvitað margir flokkar að tala fyrir breytingum og þannig að mér finnst nokkuð skýrt að ákall sé eftir nýjum áherslum og viðurmóta.

Með borgarstjórnarflokknum Samfylkingunni, þannig að það er kannski erfitt að sjá einhvern flöt. En eins og Pétur segir, þá er mikil samvinna milli flokka í borgarstjórn, þvert á meirihluta og minnihluta. Það sem fólk gerir sér kannski ekki grein fyrir er að stundum rúlla í gegnum mörg hundruð mál í hverri viku.

Níutíu og fimm prósent af þeim eru allir sammála um, bara eðlilegur rekstur sveitarfélags. En það eru þessi 5 prósent sem rata í fréttir, sem við erum ósammála um.

Er einhver flokkur sem þú getur bara engan veginn hugsað þér að vinna með?

Borgarstjórnarflokkinn hafa margir yfirgefið, því hérna borgarfulltrúar, eða tveir borgarfulltrúar, einn varaborgarfulltrúi, hafa yfirgefið þig fyrir annan stjórnarflokk, hérna Miðflokkinn. Er þetta eitthvað sem þú veist, eitthvað að segja? Þetta eru andstæðingar, en segir þetta eitthvað um leiðtogahæfni þína?

Nú ertu að vísa í borgarfulltrúa sem fóru úr borgarstjórnarhópnum. Þessir borgarfulltrúar sóttust eftir sæti á lista undir minni forystu, fengu ekki sæti.

Það var uppstilling hjá okkur og 15 manna uppstillingarnefnd sem stillti þarna upp liði, og þau fengu ekki sæti þrátt fyrir að hafa óskað eftir því. Þetta varð niðurstaðan. Það er bara dæmi auðvitað sjálft og fólk er bara svekkt. Það er auðvitað leiðinlegt og ég sendi þeim bara góðar kveðjur og ber engan kala til þeirra.

Ég hugsa að það séu kostir og gallar við það. Mér finnst mjög gott að við á listanum erum fullt af ungu, fersku fólki sem er ekki með mikla reynslu inni í pólitíkinni, og svo erum við með Heiðu borgarstjóra og Skúla, sem hafa verið lengi. Ég finn að ég get hallað mér upp að þeim.

Og svo er Regína í 7. sæti, sem þekkir bæði borgarkerfið í Reykjavík og hefur verið bæjarstjóri bæði á Akranesi og í Mosfellsbæ. Þannig að það hjálpar.

Það er liðsheildin sem hjálpar. En ég óttast ekki að fara inn í þetta. Ég hef mikla reynslu frá öðrum vígstöðvum, en ég verð að viðurkenna að það er rosalega margt nýtt í dóti sem maður er að læra á hverjum degi.

Hildur hefur fengið átta ár. Ég hugsa að þar sem við vorum að tala um í kvöld, þá hef ég fengið núna hálft ár til þess að hugsa. En að sér að oft í blaðamennsku að fólk kemur undir viðskiptalífið og fær það bara sjokk þegar kemur að því, heldur það sé bara að reka eitthvað fyrirtæki eða eitthvað. En svo eru stjórnmál auðvitað flóknari heldur en bara að reka fyrirtæki, eða kannski einn veggurinn mun lenda á því.

Nei, það hef ég ekkert ennþá. Mér finnst ég þurfa bara að sanna mig fyrst fyrir stuðningsfólki í prófkjörinu. Glæsilegt, stórt prófkjör og það gekk vel. Síðan þurfum við núna bara sem flokkur að sanna okkur aftur upp á nýtt fyrir kjósendum. Mér finnst allt hafa gengið mjög vel inn í þessari baráttu.

Ég ætla að taka kærlega fyrir frábært samtal og ykkur fyrir að vera hérna hjá okkur. Við áreldur þá bara, ef erum við aftur á morgun. Þá byrjum við klukkan sex, þá er það góðan daginn, framboðið Píratar og Flokkur fólksins. En við þökkum bara fyrir í kvöld.