Norska fjár­fest­ing­ar­fé­lagið Pactum AS seldi hluta­bréf í íslenska lax­eld­is­fyr­ir­tæk­inu Arn­ar­laxi á Bíldudal fyrir tæp­lega 1.800 millj­ónir króna. Félagið seldi hluta­bréfin á geng­inu 115 norskar krónur en keypti bréf í félag­inu á geng­inu 10 árið 2016.

Þetta var sama ár og Arnarlax keypti rekstur lax­eld­is­fyr­ir­tæk­is­ins Fjarða­lax og marg­fald­aði umsvif sín í lax­eldi á Vest­fjörðum. Arnarlax hefur nú yfir að ráða 25.200 tonn lax­eld­isk­vóta á Vest­fjörðum og hefur sótt um 15 þús­und tonna fram­leiðslu­kvóta til við­bótar. 

Fjár­fest­ing félags­ins í Arn­ar­laxi hefur því tífald­ast á ein­ungis fjórum árum þrátt fyrir að Arnarlax sé ennþá í upp­bygg­ing­arfasa sem fyr­ir­tæki, hafi nær alltaf skilað tapi og aldrei greitt út arð til hlut­hafa sinna. 

 Ástæðan fyrir þess­ari miklu hækkun á verð­mati mark­að­ar­ins á hluta­bréfum í Arn­ar­laxi eru þau fram­leiðslu­leyfi í lax­eldi upp á rúm­lega 25 þús­und tonn sem Arnarlax hefur tryggt sér á Íslandi á liðnum árum. Einnig mögu­leiki félags­ins á enn frek­ari stækkun um 15.000 tonn á næst­unni auk þeirrar upp­bygg­ingar sem hlut­hafar félags­ins, meðal ann­ars Pactum, hafa staðið að með fjár­fest­ingu í félag­inu. 

Þegar hluta­bréfa­verðið var 10Hluta­bréfa­verðið í Arn­ar­laxi var 10 norskar krónur á hlut í lok árs 2016 en er nú 115 eftir hluta­fjár­aukn­ingar og fjár­fest­ingar í félag­inu, sem og aukna eft­ir­spurn eftir ódýrum lax­eld­is­leyfum utan Noregs. Myndin er úr árs­reikn­ingi móð­ur­fé­lags Arnarlax 2016.

Þessar upp­lýs­ingar um verð hluta­bréf­anna í Arn­ar­laxi  koma fram í árs­reikn­ingum norska móð­ur­fé­lags Arnarlax árið 2016, árið sem Pactum AS kom inn í hlut­hafa­hóp Arnarlax, sem og í til­kynn­ingu til norsku kaup­hall­ar­innar í morgun frá stærsta hlut­hafa félags­ins, Salmar As.  Móð­ur­fé­lag Arnarlax heitir Icelandic Salmon AS en hét áður Arnarlax AS. 

Áttu hlut upp á 3,3 milljarða

Pactum AS hefur síð­ast­liðin ár verið næst stærsti hlut­hafi Arnarlax með 6,8 pró­senta hlut, ein­ungis Salmar AS er stærri með 59,4 pró­sent. Pactum AS selur nú hins vegar milljón hluti í félag­inu og heldur eftir tæp­lega 826 þús­und hlutum, minna en helm­ingi af því sem félagið átti fyrir. 

Fyrir söl­una nú átti Pactum AS hluta­bréf í Arn­ar­laxi fyr­irt tæp­lega 210 millj­ónir norskra króna eða tæp­lega 3,3 millj­arða króna miðað við að gengið á bréf­unum sé 115 norskar krónur. 

Keyptu rúm 9 prósent

Í árs­reikn­ingi Arnarlax AS, sem í dag heitir Icelandic Salmon AS, árið 2016 kemur fram að Pactum AS hafi átt 9,2 pró­senta hlut í félag­inu það ár. Salmar átti þá 68,5 pró­sent hlut í félag­inu. Þessi hlutur Pactum AS var met­inn á rúm­lega 15 millj­ónir norskra króna, tæp­lega 202 millj­ónir króna á gengi þessu tíma. 

Pactum hefur hagn­ast vel á ArnarlaxNorska fjár­fest­ing­ar­fé­lagið Pactum AS, þar sem Pål M. Reed er stjórn­ar­for­maður, hefur ávaxtað aur sinn vel í Arn­ar­laxi.

Síðan þá hafa vit­an­lega átt sér stað hluta­fjár­aukn­ingar í Arn­ar­laxi, meðal ann­ars 2,6 millj­arða hluta­fjárinn­spýt­ingu árið 2018, sem hafa ýtt undir verð­mæti hluta­bréf­anna og verð­hækkun þeirra. Þessi mikla hækkun á hluta­bréfa­verð­inu skýrist hins vegar fyrst og fremst af vænt­ingum til Arnarlax og fram­tíðar þess, sem meðal ann­ars má sjá á því að hluta­bréfa­verðið í fyr­ir­tæk­inu hefur ríf­lega tvö­fald­ast á einu og hálfu ári.

Ástæðan fyrir þessu er að veru­leg eft­ir­spurn er eftir hluta­bréfum í lax­eld­is­fyr­ir­tækjum sem ekki eru of dýr. Þetta er vegna þess að hluta­bréfa­verð lax­eld­is­fyr­ir­tækja í Noregi eru hátt verð­lögð vegna þess að þar í landi átta menn sig á þeim verð­mætum sem fel­ast í þessum fyr­ir­tækjum þar sem lax­eld­is­leyfin ganga kaupum og sölum á háu verði og þau eru orðin að tak­mark­aðri auð­lind. 

Norska ríkið skildi ekki að eldisleyfin væru markaðsvara

Þetta vita Norðmenn í dag en það tók þá tíma að átta sig á þeim gríð­ar­legu verð­mætum sem fel­ast í eld­is­leyf­unum.

Þessi saga er rakin í bók norsku blaða­kon­unnar Kjersti Sandvik, Undir yfir­borð­inu, sem út kom í íslenskri þýð­ingu fyrr á árinu.

„Stjórn­völd höfðu um margra ára skeið haldið því fram lax­eld­is­leyfin hefðu ekk­ert mark­aðsvirði í sjálfum sér“

Um þetta segir meðal ann­ars í bók­inni, þegar því er lýst að yfir­völd skildu þetta ekki til að byrja með þegar lax­eldi í sjó­kvíum hófst af fullum krafti í Noregi á átt­unda ára­tugnum: „Stjórn­sýslan, sem átti að hafa eft­ir­lit með fisk­eld­inu, var sam­mála þeim sem réðu för í rík­is­stjórn. Norska Fiski­stofan hélt því blákalt fram að við­skipti með eld­is­leyfi væri fyr­ir­bæri sem þekkt­ist ekki. Og á meðan stjórn­völd sátu þarna í afneitun með leppa fyrir augum þró­að­ist raun­veru­legur mark­aður fyrir fisk­eld­is­leyfin. Um leið var grafið undan mögu­leik­unum á að stýra atvinnu­veg­inum með úthlutun eld­is­leyfa. Seinna meir, þegar stjórn­völd urðu hvort eð er að við­ur­kenna að menn væru farnir að braska með eld­is­leyfin fyrir geysi­háar fjár­hæðir, fóru þau að inn­heimta gjald fyrir útgefin leyfi sem rynni til rík­is­ins. Þegar ljóst varð að eld­is­leyfin voru gulls ígildi varð mjög brýnt að lög­festa skýrar reglur um það hverjir skyldu fá þann ein­staka og eft­ir­sótta rétt sem fólst í því að fá leyfi til að fram­leiða lax í norskum fjörðum. Það átti eftir að koma á dag­inn að mjög erfitt varð fyrir norsk stjórn­völd að höndla þessi mál með við­un­andi hætti.“

Norðmenn átt­uðu sig á því á end­anum að lax­eld­is­leyfin sem ríkið hafði að stóru leyti gefið lengi vel voru helstu eignir lax­eld­is­fyr­ir­tækj­anna. Í kjöl­farið, eftir því sem færri og færri ný leyfi voru gefin út, hóf norska ríkið að selja þessi tak­mörk­uðu gæði til hæst­bjóð­enda á upp­boðum og er þetta hátt­ur­inn sem hafður er á í dag þegar ríkuð gefur út ný leyfi. 

Ísland er hins vegar að feta í sömu fót­spor og Norðmenn á sínum tíma þar sem ríkið gefur fyr­ir­tækjum lax­eld­is­leyfin og hlut­hafar þeirra geta svo selt þessi rétt­indi fyrir háar fjár­hæðir og inn­leyst mik­inn hagnað eins og Pactum AS gerir nú til dæmis þegar Arnarlax sækir sér nýa hlut­hafa og nýtt hlutafé.