Stórar virkjanir úti í Noregi vegna vatnsskorts

Sumarið í Noregi ein­kennd­ist af minni úrkomu í suð­ur­hluta lands­ins en í með­al­ári. Þetta ástand kom í kjöl­far vetrar þar sem snjóað hafði minna en að með­al­tali. Þetta óvenju­lega árferði er stærsta ástæða þess að uppi­stöðu­lón vatns­afls­virkj­ana hafa verið rétt hálf full eða rúm­lega það þetta haustið.

En skýr­ing­anna er ef til vill að leita enn lengra aftur í tím­ann. Því á ákveðnum svæðum hefur t.d. snjóað mun minna í nokkur ár sam­fleytt en búast hefði mátt við miðað við árin á undan.

Nú eru ákveðnar blikur á lofti í úrkom­unni. Því síð­ustu daga hefur rignt mikið, en þó á afmörk­uðum svæðum, á þessum suð­lægu slóðum í Noregi. Þegar hafa fallið um 70 mm af úrkomu í Telemark, svo dæmi sé tekið. Jarð­veg­ur­inn var vissu­lega orð­inn þurr svo að hann dregur í sig mikið af regn­vatn­inu en uppi­stöðu­lónin munu taka við rest ef fram fer sem horfir.

[adspot]

Þessu hafa Norðmenn í raun beðið eftir því haustrign­ing­arnar eru þekkt fyr­ir­bæri og stundum geta þær verið ofsa­fengnar. Eitt úrhelli bjargar ekki öllu fyrir horn en það kemur sér sann­ar­lega vel. Úrkoman þarf að vera dreifð­ari um árið, bæði sem snjór að vetri og rign­ing að sumri, svo uppi­stöðu­lónin fyllist. „Við viljum mikið af rign­ingu og mikið af snjó,“ hjá orku­veit­unni í Austur-Telemark.

En það er ekki nóg að fá stað­bundna úrkomu eins og segja má að nú geisi. Til að öll uppi­stöðu­lónin njóti góðs af þarf að rigna á mun stærra svæði.

Otra­veita, ein stærsta virkjun Noregs, nýtir vatn úr uppi­stöðu­lón­inu Vatns­dals­vatni, Vatnedals­vatnet í Agder-fylki til vinnsl­unnar. Hún hefur und­an­farið fram­leitt 25 pró­sent minna raf­magn en en vant er á þessum árs­tíma. Sam­drátt­ur­inn skýrist af vatns­skorti.

Og nú von­ast stjórn­endur virkj­un­ar­innar eftir því að óvenju­legt árferði sé í hönd. Að það muni á skömmum tíma, áður en það fer að snjóa, rigna um 20-30 pró­sent meira en venju­lega. Það gæti þýtt að lónið myndi fyll­ast.

Á öðrum svæðum er ástandið enn verra og dæmi eru um að nokkur af stærstu lón­unum standi hálf tóm. Yfirborð Blásjós, lóns sem liggur milli fylkj­anna Roga­lands og Agder, fór niður í um 20 pró­sent fyrr á þessu ári. Ástandið hefur skánað og nú stendur það í 40-50 pró­sentum sem er þó veru­lega undir vatns­magni sem reikna má með að hausti.

Ekkert vatn rennur þessa dag­ana úr Blásjó og niður í gegnum virkj­ana­kerfið sem lón­inu teng­ist. Til að safna í lónið þurfti að loka fyrir vatns­rennslið.

Norska orku­stofn­unin hefur ekki reiknað út hversu mikið þarf að rigna svo að uppi­stöðu­lónin fyllist sem flest og raf­magns­fram­leiðsla farið á fullt stím aftur. Hún bendir á að vatns­skortur í lón­unum sé ekki eina ástæða þess að raf­magns­verð í Noregi, sér­stak­lega syðst í land­inu, hefur hækkað mikið síð­ustu vikur og mán­uði. Hækkunin skýrist ekki síst af stríð­inu í Úkraínu og orku­krís­unni sem átökin hafa valdið í Evrópu.