„Miðstýrt hagkerfi“ HÍ sagt óhagkvæmt og koma í veg fyrir nýliðun

Fjár­veit­ing­ar­kerfi Háskóla Íslands felur í sér mikið óhag­ræði, sem end­ur­spegl­ast meðal ann­ars í hvötum til að lág­marka kennslu og miklum halla­rekstri hag­fræði­deildar skól­ans. Þetta skrifar Gylfi Zoega, hag­fræði­pró­fessor við skól­ann, í nýjasta tölu­blaði Vís­bend­ingar.

Kaldhæðnisleg örlög hagfræðideildar

Gylfi er einn af sjö fast­ráðnum kenn­urum við hag­fræði­deild háskól­ans, en á und­an­förnum árum hafa þrír kenn­arar þar hætt störfum. Þar af hafa tveir þeirra farið á eft­ir­laun, en einn þeirra, Ásgeir Jónsson, er nú seðla­banka­stjóri. Samkvæmt Gylfa er fyr­ir­séð að tveir aðrir kenn­arar í deild­inni fari á eft­ir­laun á næstu tveimur til þremur árum.

„Þrátt fyrir að mörgu leyti ágætan árangur af starfi hag­fræði­deildar þá ber skugga á þegar kemur að fjár­hag deild­ar­innar,“ segir Gylfi og bætir við að það sé kald­hæðn­is­legt að sú deild sem fjallar um rekstur fyr­ir­tækja og kostn­aðar- og ábata­grein­ingu hafi verið rekin með halla flest árin frá því hún var fyrst sett á lagg­irnar.

Þessi halli gerir hag­fræði­deild­inni erfitt fyrir að bæta við sig starfs­mönnum, þrátt fyrir að kenn­urum hafi fækkað sem um munar. Vonir standa nú til að hægt verði að ráða einn kenn­ara í við­bót og verða þeir því sex í árs­lok 2025, sem er um helm­ings­fækkun frá því sem var fyrir nokkrum árum.

Ójöfn fjármögnun og skrýtnir hvatar

Samkvæmt Gylfa er hall­inn til­kom­inn vegna fjár­mögn­un­ar­kerfis Háskóla Íslands, sem sé byggt á svoköll­uðu deili­lík­ani. Líkanið úthlutar fasta fjár­hæð fyrir hvern útskrif­aðan nem­anda sem útskrif­ast innan hverrar deildar, en fjár­hæðin á hvern nem­anda er mis­mun­andi eftir deildum. Þannig fær hug- og félags­vís­inda­deild, ásamt stærð­fræði- og tölv­un­ar­fæði­deild minnsta pen­ing­inn fyrir hvern útskrif­aðan nem­anda, á meðan þau eru mun hærri í verk­fræði og raun­vís­indum, kennslu­fræðum og heil­brigð­is­vís­indum.

Til við­bótar við ójafna fjár­mögnun bendir Gylfi á að kerfið bjóði upp á ýmsa aðra skrýtna hvata, líkt og að kenn­arar hvetji ekki nem­endur sína til að taka nám­skeið í öðrum deildum eða að þeir leggi ofurá­herslu á rann­sóknir í stað kennslu en vilji þó fjölga nem­endum.

„Eins og í mið­stýrðum hag­kerfum felur mið­stýrt hag­kerfi Háskóla Íslands í sér margs konar óhag­ræði,“ bætir Gylfi við. „Það er offram­leiðsla á sumu og ekki nóg fram­leitt af öðru.“ Þá segir hann að hvati kenn­ara til að lág­marka kennslu gera þá dýr­ari og að hækk­andi kostn­aður þeirra komi í veg fyrir nýliðun.

Hægt er að lesa grein Gylfa í heild sinni með því að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu.