Umhverfisáhrif virkjana þurfi að meta til fjár

Núgild­andi aðferða­fræði við ein­kunna­gjöf virkj­ana­kosta innan ramma­á­ætl­unar er ýmsum ann­mörkum háð, þar sem ein­kunna­gjöfin nær ekki að end­ur­spegla raun­veru­leg verð­mæti þar sem arð­sem­is­mat virkj­ana tekur ekki til­lit til umhverf­is­á­hrifa þeirra. Þetta kemur fram í grein Ágúst Arn­órs­sonar hag­fræð­ings í nýjasta tölu­blaði Vís­bend­ingar, sem birt­ist áskrif­endum síð­asta föstu­dag.

„Nið­ur­stöður mats á umhverf­is­á­hrifum hafa ekki áhrif á arð­sem­is­mat og rask á nátt­úr­unni er því oft afgreitt sem til­finn­ingarök þegar kemur að ákvörð­unum um virkj­ana­fram­kvæmdir. En þetta þarf ekki að vera svona. Til eru fjöl­margar mats­að­ferðir þar sem umhverf­is­á­hrif eru metin til fjár – svo­kall­aðar hag­rænar mats­að­ferðir,“ ritar Ágúst.

Í grein sinni fjallar hann um mat Urriða­foss­virkj­unar sem er neðsti virkj­ana­kost­ur­inn í Þjórsá sam­kvæmt núgild­andi ramma­á­ætlun. Samkvæmt kostn­að­ar­flokkun Orku­stofn­unar, sem miðað er við í ramma­á­ætlun, er Urriða­foss­virkjun hag­kvæm miðað við aðra virkj­un­ar­kosti en hins vegar sé ekki tekið til­liti til umhverf­is­á­hrifa virkj­un­ar­innar.

Hafa áhyggjur af laxastofninum

Í fyrr­nefndu mati á Urriða­foss­virkjun voru við­horf og afstaða þjóð­ar­innar til fram­kvæmd­ar­innar könnuð. Farið var yfir hvernig virkj­un­ar­kostum er raðað í ljósi ráð­gjafar og rann­sókna fag­hópa í ramma­á­ætlun og virkj­un­inni lýst ásamt væntum umhverf­is­á­hrifum og mót­væg­is­að­gerðum. Að því loknu voru þátt­tak­endur í könn­un­inni beðnir um að raða Urriða­fossi í orku­nýt­ingar- eða vernd­ar­flokk út frá þeim upp­lýs­ingum sem lágu fyrir. 41,5% aðspurðra settu Urriða­foss­virkjun í orku­nýt­ing­ar­flokk en tæp 36% töldu hana eiga heima í vernd­ar­flokki.

Þeir sem völdu orku­nýt­ing­ar­flokk nefndu helst að umhverf­is­á­hrifin væru lítil sam­kvæmt fag­hópum eða að þörf væri á meiri orku. Á þriðja tug þeirra sem völdu orku­nýt­ing­ar­flokk tóku sér­stak­lega fram að þeir hefðu áhyggjur af far­sæld laxa­stofns­ins. Af þeim sem töldu rétt að færa Urriða­foss í vernd­ar­flokk nefndu tæp­lega tvö hund­ruð að staða laxa­stofns­ins skipti mestu þar um.

Breytt kostnaðarmat útiloki ekki frekari virkjanir

Ágúst segir að sam­hliða sífellt vax­andi áherslu á kostn­aðar- og ábata­mat verði umfang umhverf­is­á­hrifa að taka alvar­lega. „Samkvæmt þeim mats­ramma þarf að bera öll vel­ferð­ar­á­hrif saman við allan kostnað vegna fyr­ir­hug­aðra fram­kvæmda yfir líf­tíma verk­efn­is­ins. Ef ábati er meiri en kostn­að­ur­inn telst verk­efnið arð­bært og auka vel­sæld, ann­ars ekki. Við gætum borið kostn­að­inn af því að segja upp stór­iðju­samn­ingi saman við annan kostnað sem hlýst af nýrri virkj­un­ar­fram­kvæmd, þar með talið umhverfis­kostnað.“

Hann bendir á að í til­felli Urriða­foss myndi heild­ar­kostn­aður virkj­un­ar­innar hækka um 60 pró­sent ef svo væri. „Það hefði senni­lega ein­hver áhrif á arð­sem­is­matið, en úti­lokar ekki frek­ari virkj­anir,“ ritar Ágúst Arn­órs­son.

Hægt er að lesa grein Ágústs í heild sinni með því að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu.