Meira framboð nauðsynlegt til að aðgerðir Seðlabankans virki

Miklar verð­hækk­anir umfram lang­tíma­þætti og aukin skuld­setn­ing fyrstu kaup­enda á íbúða­mark­aði er tölu­vert áhyggju­efni, að mati Bergþóru Bald­urs­dóttur, hag­fræð­ings hjá Íslands­banka. Samkvæmt henni er lík­legt að aðgerðir Seðla­bank­ans til að bregð­ast við þess­ari þróun muni ekki hafa til­ætluð áhrif fyrr en fram­boð íbúða verði aukið hér­lendis.

Í grein sem Bergþóra skrif­aði í síð­asta tölu­blaði Vís­bend­ingar fer Bergþóra yfir áhrif far­ald­urs­ins á íbúða­mark­að­inn. Þar segir hún það vera mjög óvenju­legt að íbúða­verð hækki svo hratt á sama tíma og hag­kerfi dregst saman, líkt og raunin var eftir að far­ald­ur­inn skall á. Sú þróun hafi hins vegar ekki verið eins­dæmi fyrir Ísland, en íbúða­verð hækk­aði einnig mjög hratt í öðrum OECD-ríkjum.

Þar, líkt og hér­lendis, áttu aðgerðir stjórn­valda í byrjun far­ald­urs­ins örvandi áhrif á íbúða­mark­að­inn, en Bergþóra segir hegð­un­ar­breyt­ingar vegna útbreiðslu veirunnar og aukna heima­vinnu einnig hafa stuðlað að verð­hækk­unum. Vís­bend­ingar séu þó uppi um að þessar breyt­ingar, sem Bergþóra nefnir kór­ón­u­á­hrifin, séu að mestu að fjara út núna.

Verð­hækk­an­irnar hafa valdið því að íbúða­verð er nú vikið veru­lega frá þeim þáttum sem til lengri tíma eru taldir ráða þróun þess. Sömu­leiðis nefnir Bergþóra að skuldir heim­il­anna hafi auk­ist, þar sem nú þarf að taka lán fyrir stærri upp­hæðir til að eign­ast hús­næði. Sér­stak­lega hafi skuld­irnar, sem og greiðslu­byrði lána, auk­ist á meðal fyrstu kaup­enda á hús­næð­is­mark­aði.

Fleiri íbúðir og meiri fyrirsjáanleiki nauðsynlegur

„Þetta er tölu­vert áhyggju­efni,“ segir Bergþóra og bætir hún við að Seðla­bank­inn hafi gripið til aðgerða til að bregð­ast við þess­ari þróun, líkt og hækkun stýri­vaxta, reglur um hámark veð­setn­ing­ar­hlut­falls og reglur um hámarks­greiðslu­byrði á nýjum íbúða­lánum. Hins vegar hafi þessar aðgerðir ekki haft til­ætluð áhrif á íbúða­mark­að­inn, en telja megi lík­legt að auka þurfa fram­boð íbúða til þess að þær geri það.

Samkvæmt Bergþóru er erfitt fyrir íbúða­mark­að­inn að bregð­ast við sveiflum í eft­ir­spurn, þar sem að jafn­aði tekur um tvö ár að byggja hverja íbúð. Þó sé bæði mögu­legt og afar æski­legt að hafa meiri fyr­ir­sjá­an­leika um stöðu og upp­bygg­ingu nýrra íbúða á fram­boðs­hlið­inni en sé núna, ásamt því að vera með skýra sýn á íbúða­þörf­ina næstu árin. „Það myndi í það minnsta draga úr líkum á jafn öfga­kenndum sveiflum og við höfum séð upp á síðkastið,“ bætir hún við.

Hægt er að lesa grein Bergþóru í heild sinni með því að ger­ast áskrif­andi að Vís­bend­ingu.