Tugþúsundir eldislaxa sluppu og leita upp í ár á stóru svæði

Um 39 þús­und laxar, lík­lega sam­tals um 180 tonn, sluppu úr sjó­kvíum fyr­ir­tæk­is­ins Midt-Norsk Havbruk AS við eyj­una Dolma í Þrænda­lögum í ágúst. Um leið og atvikið upp­götv­að­ist var haf­ist handa við að reyna að fanga lax­ana en það skil­aði litlu og fékk fyr­ir­tækið fram­lengdan frest yfir­valda til verks­ins. Nú er hins vegar ljóst að aðeins hefur tek­ist að ná rúm­lega 13.200 löxum eða um þriðj­ungi þeirra sem sluppu.

Laxarnir hafa dreifst um stórt svæði, synt norður á bóg­inn og „leit­ar­svæðið“ því verið stækkað enda þekkja fiskar engin sýslu­mörk frekar en önnur dýr.

[adspot]

Lax­eld­is­fyr­ir­tækið til­kynnti norsku Fiski­stof­unni um málið þann 27. ágúst er stórt gat á einni sjó­kvínni upp­götv­að­ist í kjöl­far vonsku­veð­urs. Um 140 þús­und laxar voru í kvínni. Midt-Norsk Havbruk ASer dótt­ur­fé­lag NTS ASA, félags sem á, að því er fram kom í Frétta­blað­inu í sumar, 55 pró­sent í Fiskeldi Aust­fjarða.

„Ógnvekjandi“

Yfirvöld í Nordland-fylki segja að lax­ana megi finna í miklum mæli allt frá Þrænda­lögum til Rana í norðri og og í öllum fjörðum á þeim slóðum. Þá hafa margir þeirra sést í vatns­föllum og árósum. Í mynni Loms-árinnar í Velfirði hafa til að mynda um 700 eld­is­laxar verið veiddir.

„Til­kynn­ingar frá stórum hluta Háloga­lands [svæðis í nyrsta hluta Nordland-fylkis] benda til að slepp­ingin sé sú alvar­leg­asta í sögu fylk­is­ins,“ er haft eftir Tore Vatne, yfir­manni umhverfis- og lofts­lags­sviðs Nor­dlands í til­kynn­ingu frá yfir­völdum. „Fjöldi laxa sem sluppu er ógn­vekj­andi.“

„Fordæmalausar“ heimildir

Eftir fyrstu viku októ­ber hafði tek­ist að veiða 13.251 lax. Að með­al­tali má áætla að hver lax sé 4,5 kíló og hafa því um 60 þús­und kíló af eld­is­laxi verið veidd með þessum hætti. Í frétt norska rík­is­út­varps­ins segir að það sé fjórum sinnum meira magn en veiði­menn afla í öllum lax­veiðiám í Nordland-fylki árlega. Til að draga úr nei­kvæðum áhrifum á villta laxa­stofna telja yfir­völd, að sögn Vatne, nú rétt að veita „for­dæma­lausa“ heim­ild til veiða á eld­is­laxi. „Þetta getur því miður leitt til ein­hvers með­a­fla af villtum laxi og sjó­birt­ingi en við teljum engu að síður að þetta sé rétt í þeim ákaf­lega óvenju­legu aðstæðum sem hafa skap­ast í Háloga­landi.“

Allir sem vett­lingi geta valdið geta lagt hönd á plóg í þeim efnum. Veiða má, á ákveðnum svæðum í sjó, með veiði­stöngum, línum, marg­vís­legum netum með ákveð­inni möskva­stærð og fleiri aðferðum. Áður en haldið er til veiða þarf þó að tryggja leyfi land­eig­enda, benda yfir­völd á. Ekki má veiða í 100 metra rad­íus frá sjó­kvíum en á þeim slóðum hafa eld­is­fyr­ir­tækin ein slíka heim­ild. Tilkynna skal yfir­völdum um allan veiddan afla, hvort sem um er að ræða eld­is­lax, villtan lax, sjó­birt­ing, þorsk eða aðrar teg­undir.

[adspot]

Eftir að lax­arnir sluppu greiddi lax­eld­is­fyr­ir­tækið, Midt-Norsk Havbruk AS, fyrir veiðar á þeim. Fyrir hvern veiddan lax feng­ust 250 norskar krónur, um 3.800 íslenskar. En þann 3. októ­ber ákváðu for­svars­menn þess að hætta því. Norska Fiski­stofan hefur fyr­ir­skipað fyr­ir­tæk­inu að fanga eld­is­lax­ana í ám á svæð­inu en telur sig ekki hafa vald til að krefj­ast þess að fyr­ir­tækið geri slíkt hið sama á hafi úti. Fyr­ir­tækið skal hins vegar vakta að minnsta kosti sautján ár, allt fram á næsta ár, og bæði veiða og skrá­setja eld­is­laxa í þeim.

Laxarnir eru stór­skað­aðir vegna laxalúsar. Á þeim mörgum eru djúp sár í hnakka sem lúsin hefur étið. Ekki er úti­lokað að þeir leyti af þeim sökum upp í ferskvatns­árnar til að draga úr sárs­auka sem þeir finna fyrir vegna áverk­anna í söltum sjó.

Vatne bendir á að ítrekað hafi verið sýnt fram á að hrygn­ing eld­is­laxa í norskum ám sé alvar­leg ógn við villta laxa­stofna og að aukin hætta á erfða­blöndun sé við stofna sem séu þegar veikir fyrir.