„Hagstjórnarmistök“ að styðja ekki betur við sveitarfélög

Ekki er stutt nægi­lega vel við sveit­ar­fé­lög lands­ins í nýju fjár­laga­frum­varpi rík­is­stjórn­ar­innar, en þau hafa mörg hver verið rekin með við­var­andi halla vegna auk­inna lög­bund­inna skuld­bind­inga. Verði stuðn­ingur þeirra ekki auk­inn gæti þurft að draga úr fjár­fest­ingum eða auka við skuldir þeirra, en hvort tveggja hefði nei­kvæð áhrif á sjálf­bærni sveit­ar­fé­lag­anna og rík­is­sjóð í fram­tíð­inni.

Þetta er á meðal þess sem Fjármála- og áhættu­stýr­inga­svið Reykja­vík­ur­borgar skrifar í umsögn sinni um fjár­laga­frum­varp og þings­á­lyktun um fjár­mála­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar, sem birt var í síð­ustu viku.

Kostnaður vaxi en tekjur ekki

Í umsögn­inni kemur fram að ríkið hafi í síauknum mæli aukið þjón­ustu­skyldur borg­ar­innar án þess að auka fjár­veit­ingar til hennar. Þetta hafi leitt til við­var­andi halla­rekst­urs í lög­bundnum verk­efnum á sviðum vel­ferðar- og skóla­mála, sem Reykja­vík­ur­borg segir að hafi haft mikil og nei­kvæð áhrif á getu hennar til fjár­fest­inga og lán­töku­þörf.

Sem dæmi um þetta nefnir borgin að kostn­aður við skóla­starf­semi hafi auk­ist á síð­ustu árum, meðal ann­ars vegna krafna um ein­setn­ingu og skóla án aðgrein­ingar, auk þess sem fjölda nem­enda af erlendum upp­runa hafi auk­ist. Einnig hafi kostn­aður vegna þjón­ustu við fatl­aða auk­ist vegna nýrra reglna, t.d. með lög­fest­ingu not­enda­stýrðrar per­sónu­legrar aðstoðar (NPA). Í hvor­ugum mála­flokknum hafi tekjur borg­ar­innar þó auk­ist sam­hliða þess­ari kostn­að­ar­aukn­ingu.

Samkvæmt Reykja­vík­ur­borg er aðal­á­hættan í rekstri sveit­ar­fé­laga sú að ríkið leggi á herðar þeirra meiri skyldur en þau geti fjár­magnað. Enn fremur bætir hún við að fjár­mögnun sveit­ar­fé­laga miðað við lög­bundið þjón­ustu­hlut­verk þeirra er mjög áhættu­samt hér á landi, ef miðað er við önnur OECD-ríki.

Erfiðara að bregðast við kreppum

Reykja­vík­ur­borg seg­ist líka hafa minna svig­rúm til að bregð­ast við tekju­falli og útgjalda­aukn­ingu vegna efna­hag­skrepp­unnar í kjöl­far kór­ónu­veiru­far­ald­urs­ins heldur en ríkið, þar sem sveit­ar­fé­lögin geti ekki fjár­magnað sig með jafn­auð­veldum hætti. Einnig sé erfitt að draga úr þjón­ustu­skyldur þeirra, þar sem þær séu ákvarð­aðar með lögum.

Í umsögn­inni segir að til­lögð fjár­mála­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­innar geri ráð fyrir því að ríkið dragi úr fjár­fest­ingu til að mæta þessum breyttu aðstæðum. Að mati borg­ar­innar er það hins vegar mjög óskyn­söm efna­hags­stefna þar sem hún vinnur gegn yfir­lýstri stefnu rík­is­ins um að auka við fjár­fest­ingar hins opin­bera.

Einnig vísar borgin í skýrslu grein­ing­ar­fyr­ir­tæk­is­ins Analytica, sem greindi frá því að lágt fjár­fest­ing­ar­stig sveit­ar­fé­laga myndi draga úr sjálf­bærni þeirra.

Ef ekki ætti að ráð­ast í harka­legan nið­ur­skurð þyrftu sveit­ar­fé­lögin að auka lán­töku, sem myndi hækka skulda­hlut­fall þeirra. Reykja­vík­ur­borg bætir hér við að hækkun skulda­hlut­falls sveit­ar­fé­laga geti hins vegar haft nei­kvæð áhrif á aðgengi þeirra að lánsfé. Þetta telur borgin einnig geta skaðað félags­lega sjálf­bærni sveit­ar­fé­lag til lengri tíma, auk þess sem rekstur þeirra og þjón­usta gæti verið skert til fram­tíðar.