Ríkisstjórnin mun ekki auka fjárframlög til Lánasjóðs íslenska námsmanna á kjörtímabilinu samkvæmt fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Gert ráð fyrir upptöku námsstyrkja, hækkunar framfærsluviðmiða og gefið til kynna að tekjutenging afborgana verði minnkuð og vextir hækkaðir. Þetta eru sömu markmið og voru í LÍN-frumvarp Illugi Gunnarsson, fyrrverandi mennta- og menningarmálaráðherra, sem lagt var fyrir á seinasta kjörtímabili.

Frumvarpið var sérstaklega gagnrýnt fyrir að stuðla að ójöfnuði og lægra menntunarstigi í landinu. Björt framtíð gagnrýndi frumvarpið harðlega og sagði Óttarr Proppé meðal annars að frumvarpið væri „óréttlátt“ og að auka þyrfti fjárveitingar til sjóðsins þar sem LÍN sé „ekki bara business„ heldur „fjárfesting fyrir samfélagið.“

„Thatcherismi í sínu versta formi“

Í leiðtogaumræðum fyrir alþingiskosningar 2016 sagði Óttarr Proppé „Við höfum ekki verið hrifin af þessu frumvarpi, þó svo að það sé góð hugmynd að fara yfir í styrki þá er ekki rétta leiðin til að gera það með því að taka annars staðar innan úr kerfinu og bæta engum fjármunum við.“ Óttarr sagði mikilvægt að íþyngja ekki endurgreiðslubyrgðina með því að auka vexti og minnka tekjutenginguna, „því það kemur niður á þeim sem eru lægra launaðir í framtíðinni með tekjumun, óútskýrðum [launamun] kynjanna þá bitnar það sérstaklega á konum og það er óréttlátt.“

Ef marka má fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar, sem Óttarr er aðili að, verður LÍN-frumvarp lagt fyrir með einmitt því regluverki sem hann mælti gegn. Þar sem styrkur fyrir alla námsmenn verður fjármagnaður með því að íþyngja greiðslubyrði þeirra námsmanna sem þurfa á mestum fjárstuðning að halda til að sækja nám.

Guðmundur Steingrímsson, fyrrverandi þingmaður Bjartrar framtíðar, gagnrýndi frumvarpið í lok september: „Thatcherismi í sínu versta formi þar sem efnameira fólk er skammlaust hampað á kostnað efnaminni“ og „kristaltært dæmi um ótúlega vont pólitískt hjartalag.“

Efnaminni greiða styrk

Guðmundur sat í minnihluta allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis sem sendi frá nefndarálit og frávísunartillögu þar sem fullyrt var að frumvarpið stuðlaði að ójöfnuði. Þar var gagnrýnt að breytingarnar á námslánakerfinu myndu hygla efnameiri námsmenn á kostnað efnaminni sem ætti erfiðara fyrir að sækja nám, eða: „Með öðrum orðum mundi hærri vaxtaprósenta lána, samhliða námsstyrkjum til allra, valda því að efnaminni einstaklingar, sem þurfa að taka lán, mundu í reynd greiða fyrir styrki til efnameiri einstaklinga sem komast af án lána.“ Auk stjórnarandstöðunnar gangnrýndi fjöldi samtaka og fagaðila efnisatriði LÍN-frumvarpsins harðlega.

Minni áhersla á menntamál

Jón Atli Benediktsson, rektor Háskóla Íslands, lýsti yfir miklum vonbrigðum yfir fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar næstu fimm árin. Hann segir fjárveitingar til háskólans of litlar og að áætlunin samræmast ekki þeim fyrirheitum sem gefin voru í kosningabaráttu stjórnmálamanna þar sem einhugur ríktu um að Ísland skyldi stefna að því að ná meðaltali OECD-ríkjanna hvað varðar fjárframlög á hvern háskólanema. „Miðað við þessa áætlun og óbreyttan nemendafjölda á háskólastiginu munum við seint ná OECD meðaltalinu – sem ætti að jafnaði ekki að vera mjög metnaðarfullt markmið – og hvað þá Norðurlandameðaltalinu. Eina leiðin til að ná þessum meðaltölum miðað við áætlunina væri mjög mikil fækkun nemenda á háskólastiginu á Íslandi,„ segir Jón Atli.