Fyrrverandi ríkisskattstjóri: Lækkun erfðafjárskatts eykur misskiptingu

Frumvarp Bjarna Bene­dikts­sonar, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, um lækkun erfða­fjár­skatts mun auka mis­skipt­ingu og gagn­ast mest þeim sem eru efna­meiri. Þá munu ein­birni og fámennir hópar erf­ingja koma betur út úr breyt­ing­unum. Þetta er mat Indriða H. Þor­láks­sonar, fyrr­ver­andi rík­is­skatt­stjóra, í umsögn við frum­varpið.

Samkvæmt frum­varp­inu lækkar erfða­fjár­skattur um helm­ing á upp­hæðir undir 75 millj­ónum króna og verður rík­is­sjóður af tveimur millj­örðum vegna þessa á næsta ári verði frum­varpið að lögum.

„Tví­skipt­ing skatt­stiga erfða­fjár­skatts er í sjálfu sér ekki slæm hug­mynd en ókost­irnir eru þeir að sú leið að setja nýtt lægra þrep í stað nýs hærra þreps mun auka á það ójafn­ræði sem þegar er fyrir í því að hafa þessar tekjur lítið skatt­lagðar í sam­an­burði við aðrar tekjur,“ skrifar Indriði. „Þessi lága skatt­lagn­ing á háar arfs­tekjur er einnig til þess fall­inn að auka mis­skipt­ingu eigna og sam­þjöppun þeirra. Úr hvoru tveggja mætti draga með því að bæta við hærra skatt­þrepi í stað lægra skatt­þreps. Eða jafn­vel að hækka núver­andi þrep og bæta öðru við t.d. 15% og 25% að fyr­ir­mynd Dana. Úr áhrif­unum á lágan arð mættti draga með því að hækka frí­mark arfs sem nú er 1,5 mkr.“

Segir Indriði einnig að breyt­ingin sé gölluð að því leyti að hún mið­ist við dán­ar­búið en ekki arf­tak­ana, sem eru hinir raun­veru­legu greið­endur skatts­ins. „Þannig er ein­birnum og fámennum erf­ingja­hópum ívilnað miðað þau til­vik þegar erf­ingjar eru fleiri. Þetta mætti laga með því að miða frí­tekju­markið og vænt­an­legt þrep við hvern lög­erf­ingja í stað dán­ar­bús­ins. Um leið væri þá rök­rétt að frí­tekju­markið og þrepa­skilin væru lægri en ella hefði verið,“ skrifar hann.

Indriði segir að eigna­skattur telj­ist ekki til tví­skött­unar, þrátt fyrir umræðu um slíkt á fyrri stigum máls­ins. „Tal þeirra um tví­sköttun, sem reyndar hefur heyrst frá fleiri áhuga­mönnum um lækkun erfða­fjár­skatts, á sér enga stoð í reynd. Tví­sköttun er þegar sama skatt­að­ila er gert að greiða tví­vegis skatt af sama skatt­stofni, t.d. að greiða tekju­skatt af sömu tekjum tví­vegis t.d. í tveimur löndum eða tví­vegis í sama landi. Í til­viki erfða­fjár­skatts getur ekki verið um slíkt að ræða þar sem arf­gjafi og arf­taki eru óhjá­kvæmi­lega sín per­sónan hvor. Þau rök að það sé tví­sköttun að áður hafi verið greiddur skattur af þeim tekjum sem fóru í að mynda eign­ina stand­ast enga skoðun.“

Ekki í samræmi við tekjuskattskerfið

Þá bendir Indriði á að allar tekjur séu skatt­skyldar nema þær séu sér­stak­lega und­an­þegnar í lögum. „Þannig er arfur und­an­þeg­inn almennum tekju­skatti ef að af arf­inum hefur verið greiddur erfða­fjár­skattur. Án þessa ákvæðis væri arfur skatt­lagður sem venju­legar tekjur. Með núver­andi fyr­ir­komu­lagi er arfur því skatt­lagður vægar en aðrar tekjur með innan við 10% skatti sam­an­borið við 22% skatt á fjár­mags­tekjur og rúm­lega 30 til um 50% skatti á launa­tekjur. Lækkun erfða­fjár­skatts er því aug­ljós­lega í engu sam­ræmi við tekju­skatts­kerfið að öðru leyti.“

Loks segir Indriði að í frum­varps­drög­unum sé ekki að finna neinn hald­bæran rök­stuðn­ing fyrir breyt­ing­unum og að engin grein­ing hafi verið gerð á áhrifum þeirra á mis­mun­andi tekju- og eigna­hópa og þannig hverjum hún kemur til góða og hverjum ekki.

„[...] aug­ljóst að þessi íviln­andi skatt­lagn­ing og aukn­ing hennar er ójafn­að­ar­auki.“

„Með hlið­sjón af eigna­dreif­ingu hér á landi, sbr. t. d. nýlegar upp­lýs­ingar Hagstofu Íslands þar sem fram kemur að um 60% eigna er í höndum þeirra 10% fram­telj­enda sem mest eiga, er aug­ljóst að þessi íviln­andi skatt­lagn­ing og aukn­ing hennar er ójafn­að­ar­auki,“ skrifar hann. „Ekkert kemur fram í grein­ar­gerð­inni um það hvernig fyr­ir­huguð lækkun skatts­ins um 2 millj­arða króna kemur niður á fram­telj­endur eftir tekjum eða eignum.“

Í frum­varp­inu er lagt til að erfða­fjár­skattur verði þrepa­skiptur þannig að hann nemi 5 pró­sentum af fjár­hæð allt að 75 millj­ónum króna, en 10 pró­sentum af því sem er umfram þá upp­hæð. Skatt­ur­inn er nú 10 pró­sent óháð fjár­hæð. Þá er einnig lagt til að fjár­hæð­ar­mörk skatt­þrepanna taki árlegum breyt­ingum miðað við þróun vísi­tölu neyslu­verðs. Fyr­ir­fram­greiddur arfur verður skatt­lagður á hærra skatt­þrep­inu, það er 10 pró­sent.

Í fjár­laga­frum­varpi fyrir árið 2020 er gert ráð fyrir að tekjur af erfða­fjár­skatti verði 5,2 millj­arðar króna. Verði þrepa­skipt­ing­unni komið á með lögum munu tekj­urnar lækka um 2 millj­arða og verða 3,2 millj­arðar. Tekið er fram að ráð­stöf­un­ar­tekjur þeirra sem fá arfi úthlutað muni hækka á móti.